Казахский язык
Главная
Существительные
Послелоги
Служебные имена
Прилагательные
Числительные
Наречия
Личные окончания
Глаголы
Вспомогательные глаголы
Модальность
Причастия
Деепричастия
Предложения
Местоимения
Союзы, Частицы
  Грамматика детям
   Учим всей семьёй
 Проверь себя!
 Упражнения
Словарь
Книга для чтения
Пословицы
Сказки,  Песни
Разговорник
Скачать
Ссылки
Автор сайта
Отзывы
1. Причастия прошедшего времени
2. Причастия настоящего времени
3. Причастия будущего времени

1. Причастия прошедшего времени

Автор: Татьяна Валяева
Звук Прослушать: Камария Оразаева

При образовании таких причастий используются суффиксы очевидного давно прошедшего времени 'ған/ген' и 'қан/кен'.
То есть эти причастия показывают, что действие уже было завершено. Например:

қайту – возвращаться, қайт+қан – возвратившийся;
жету – достигать, жет+кен – достигший
.

Ещё примеры:

мақталған – расхваленный,   егілген – посеянный,   қабылданған – принятый   Прослушать
сатылған – проданный,   сатып алған киім – купленная одежда   Прослушать
келген кісі – пришедший человек,   сөйлеген ғалым – выступивший учёный   Прослушать
туған жер – родная (родившая) земля,   қол қойылған келісімшарт – подписанный договор   Прослушать
келіскен адамдар – договорившиеся люди,   жүгірген спортшы – пробежавший спортсмен   Прослушать
сен жазған хат – тобой написанное письмо,   cіз шақырған қонақтар – вами приглашённые гости   Прослушать
Раушан мен айтқан сөзді тыңдамады – Раушан мной сказанные слова не услышала.   Прослушать
Ол сіз қойған сұраққа жауап бермеді – Он на поставленный вами вопрос ответа не дал.   Прослушать
Қабырғаға ілген сурет өте әдемi – Картина, которую повесили на стену, очень красивая.   Прослушать
Қайрат аулаған балықтарын шелекке салды – Кайрат пойманную рыбу в ведро положил.   Прослушать
Мен жуған ыдысты орнына қойдым – Я вымытую посуду на место поставила.   Прослушать
Жазған хатыңызды алдым – Написанное вами письмо я получила.   Прослушать
Мұны айтқан адам осында отыр. – Человек, рассказавший об этом, здесь сидит.   Прослушать
Біз ылғи жаңа піскен нанды сатамыз. – Мы всегда свежий (только что испечённый) хлеб продаём.   Прослушать
Көп оқыған адам көп біледі. – Много прочитавший человек много знает.   Прослушать
Келген кісі бізге таныс. – Пришедший человек нам знаком.   Прослушать
Айтылған сөз – атылған оқпен бірдей. – Сказанное слово выстрелянной пуле подобно.   Прослушать
Көңілсіз бастаған іс көпке бармайды. – Дело, начатое без души, к многому не приведёт.   Прослушать

Отрицательная форма образуется с помощью отрицательных суффиксов 'ба/бе, па/пе, ма/ме', после которых добавляются суффиксы причастия:

келмеген – не пришедший,   айтпаған – не сказавший   Прослушать
аударылмаған мәтін – непереведённый текст,   жуылмаған ыдыс – невымытая посуда   Прослушать
жабылмаған есік – незакрытая дверь,   оқымаған кітап – непрочитанная книга   Прослушать
Бұл мен естімеген жаңалық. – Это новость, которую я не слышал.   Прослушать
И көрмеген тері тон болмайды. – Не прошедшая выделку шкура шубой не будет.   Прослушать
Адамның өзі жетпеген жерге сөзі жетеді. – Куда человек сам не может ступить, дойдут его слова.   Прослушать

Причастия могут употребляться в значении существительных и тогда к ним добавляются любые окончания существительных (множественное число, притяжательные, падежные). Примеры:

Іздеген мұратына жетеді. – Ищущий до цели дойдёт.   Прослушать
Қол ұстасқандар құламайды. – Опирающиеся не упадут.   Прослушать
Айтқанымды түсіндің бе? – Сказанное мной ты понял?   Прослушать
Сабақ оқығаннан кейін жұмыс істеу керек. – После выучивания урока нужно работу сделать.   Прослушать
Сатып алғаныңыз үшін рақмет. – Спасибо за вашу покупку.   Прослушать
Бабасы еккенді баласы орады. – Посеянное отцами детям пожинать.   Прослушать
Оқығаныңды айтпа, тоқығаныңды айт. – Прочитанное тобой не говори, осмысленное тобой говори.   Прослушать
Шақырғанға бар, шаққаннан қаш. – К приглашающему иди, от жалящего убегай.   Прослушать
Біздің ерте қайтқанымыз жақсы болды. – Хорошо, что мы рано вернулись (Наше раннее возвращение хорошим было).   Прослушать
Сендердің ренжігендеріңді бiз бiлемiз. – Мы знаем, что вы обиделись.   Прослушать
Cізді көргеніме қуаныштымын! – Рад вас видеть!   Прослушать
Cізбен таңысқаныма өте қуаныштымын! – Очень рад моему знакомству с вами!
  Прослушать

Склонение по падежам:

Атау септік  барған   келген   оқыған   сөйлеген 
Шығыс септік  барғаннан   келгеннен   оқығаннан   сөйлегеннен 
Жатыс септік  барғанда   келгенде   оқығанда   сөйлегенде 
Барыс септік  барғанға   келгенге   оқығанға   сөйлегенге 
Ілік септік  барғанның   келгеннің   оқығанның   сөйлегеннің 
Табыс септік  барғанды   келгенді   оқығанды   сөйлегенді 
Көмектес септік  барғанмен   келгенмен   оқығанмен   сөйлегенмен 

Примеры с притяжательными окончаниями:

 ед. число мн. число
 менің жазғаным  біздің жазғанымыз 
 сенің жазғаның  сендердің жазғандарың 
 сіздің жазғаныңыз  сіздердің жазғандарыңыз 
 оның жазғаны  олардың жазғандары 
 ед. число мн. число
 менің көргенім  біздің көргеніміз 
 сенің көргенің  сендердің көргендерің 
 сіздің көргеніңіз  сіздердің көргендеріңіз 
 оның көргені  олардың көргендері 

Склонение по падежам и лицам причастия 'айтқан', единственное число:

   1 лицо, ед.ч.   2 лицо   2 лицо, ув.форма   3 лицо 
Атау септік  айтқаным   айтқаның   айтқаныңыз   айтқаны 
Шығыс септік  айтқанымнан   айтқаныңнан   айтқаныңыздан   айтқанынан 
Жатыс септік  айтқанымда   айтқаныңда   айтқаныңызда   айтқанында 
Барыс септік  айтқаныма   айтқаныңа   айтқаныңызға   айтқанына 
Ілік септік  айтқанымның   айтқаныңның   айтқаныңыздың   айтқанының 
Табыс септік  айтқанымды   айтқаныңды   айтқаныңызды   айтқанын 
Көмектес септік  айтқаныммен   айтқаныңмен   айтқаныңызбен   айтқанымен 

Склонение по падежам и лицам причастия 'айтқан', множественное число:

   1 лицо, ед.ч.   2 лицо   2 лицо, ув.форма   3 лицо 
Атау септік  айтқанымыз   айтқандарың   айтқандарыңыз   айтқандары 
Шығыс септік  айтқанымыздан   айтқандарыңнан   айтқандарыңыздан   айтқандарынан 
Жатыс септік  айтқанымызда   айтқандарыңда   айтқандарыңызда   айтқандарында 
Барыс септік  айтқанымызға   айтқандарыңа   айтқандарыңызға   айтқандарына 
Ілік септік  айтқанымыздың   айтқандарыңның   айтқандарыңыздың   айтқандарының 
Табыс септік  айтқанымызды   айтқандарыңды   айтқандарыңызды   айтқандарын 
Көмектес септік  айтқанымызбен   айтқандарыңмен   айтқандарыңызбен   айтқандарымен 



©  Татьяна Валяева   2007–2017
http://kaz-tili.kz/
 <<  Причастия (введение) Вернуться к началу Причастия настоящего времени  >>