Казахский язык
Главная
Существительные
Послелоги
Прилагательные
Числительные
Местоимения
Наречия, Союзы
Личные окончания
Глаголы
Вспомогательные глаголы
Причастия
 Деепричастия
Модальность
Предложения
   Проверь себя!
   Упражнения
   Грамматика детям
   Учим всей семьёй
Словарь
Разговорник
Пословицы
Книга для чтения
С казахским не шутят?
Сказки
Песни
Скачать
Ссылки
Автор сайта
Отзывы
Кірпі мен қарға
Кішкентай Жанат
Қасқыр мен кемпір
Саяхатшы бақа
Бұйра қыз
Түлкі мен ит
Мега шөбі
Мақтаншақ қоян
Аю мен түлкі
Түлкі мен тырна
Неге қоянның құлағы ұзын
Шегіртке мен құмырсқа
Қызыл тауық және ...
Қарлығаш пен дәуіт
Қызыл телпек
Түлкі мен қаздар
Адам және ит
Айога
Үнемшіл құмырсқа
Кәрі теке мен қасқыр
Кім күштірек
Аңшы мен жылан
Түлкі мен борсық
Мартышка и очки

Аңшы мен жылан   (ұдмұрт ертегісі)
Охотник и змея   (удмуртская сказка)

Қара күз. Бір аңшы орманнан келе жатып қарны ашты, шаршады, сондықтан демалуға ұйғарды.
Глубокая осень. Один охотник из леса выйдя, проголодался, устал, поэтому отдохнуть решил.

Қатып қалған өзеннің қасында демалуға отырды да, таба нанды жей бастады.
Рядом с замёрзшим озером отдохнуть сел, лепёшку есть начал.

Тысырды естіп, өзенге қарады. Қараса, қамшы жатыр екен.
Шорох услышав, на озеро посмотрел. Взглянул, плеть лежит, оказывается.

Қадалып қараса, қамшы емес, жылан екен.
Пригляделся, не плеть, змея, оказывается.

Жылан басын көтеріп, әлсіреген дауыспен:
Змея голову подняла и ослабленным голосом:

– Қайырымды адам, мені құтқар. Құйрығым мұзға қатып алды. Көмектесші маған! – деді.
– Добрый человек, меня спаси. Мой хвост в лёд вмёрз. Помоги мне, пожалуйста! – сказала.

Аңшы жылан аяды. Құйрықтың айналасындағы мұзды балтамен жарды.
Охотник змею пожалел. Вокруг хвоста лёд топором расколол.

Жылан жағаға әрең шықты:
Змея на берег еле-еле выползла.

– Мен тоңып қалдым. Досым, мені жылытшы!
– Я замёрзла. Друг, меня согрей!

Аңшы жыланды қойнына салды. Жылан жылынды да:
Охотник змею за пазуху положил. Змея отогревшись:

– Ақымақ, өміріңмен қоштаса бер, қазір мен сені тістеп аламын!
– Глупец, с жизнью прощайся, сейчас я тебя укушу.

– Әй, сен не айтып тұрсын? Мен саған жақсылық жасадым! Сені өлімнен құтқардым!
– Эй, ты что говоришь? Я тебе добро сделал! Тебя от смерти спас!

– Сен мені құтқардың, ал мен сені өлтіремін! – деді жылан. – Мен аспен ұрғанды таспен ұрамын!
– Ты меня спас, а я тебя убью! – сказала змея. – Я угостившего едой ударяю камнем!

– Тұра тұр, – деді аңшы. – Біз жолға шығып, бірінші көрінгеннен жақсылыққа жақсылық па, жамандық па деп сұрайық. Егер жамандық десе, сен мені өлтіресің, ал жақсылық десе, жібересің.
– Постой, – сказал охотник. – Мы на дорогу выйдем, первого, кого увидим, за добро добром или злом платят, давай спросим. Если злом скажут, ты меня убьёшь, а если добром скажут, отпустишь.

Жылан келісті. Бірінші олар сиырды көрді.
Змея согласилась. Первой они корову увидели.

– Сәлеметсің бе, сиыр, – деді аңшы.
– Здравствуй, корова, – сказал охотник.

– Сәлеметсің бе, – деді сиыр.
– Здравствуй, – сказала корова.

Жылан басын шығарды да:
Змея голову высунула:

– Сиыр, дұрысын айт. Бұл адам мені өлімнен құтқарды, ал мен оны өлтіргім келеді. Жақсылыққа жақсылық па, жамандық па?
– Корова, верно скажи. Этот человек меня от смерти спас, а я его убить хочу. На добро добром или злом платят?

– Мен жақсылыққа жақсылық жасаймын. Қожайыным маған шөп береді, ал мен оған сүт беремін.
– Я на добро добро делаю. Моя хозяйка мне траву даёт, а я ей молоко даю.

– Естідің бе? Енді мені жібер, – деді аңшы.
– Слышала? Теперь меня отпусти, – сказал охотник.

– Жоқ. Сиыр – ақымақ жануар. Тағы біреуден сұрайық.
– Нет. Корова – глупое животное. Ещё кого-то давай спросим.

Олар әрі жүрді. Алдарынан ат шықты.
Они ещё пошли. Им навстречу лошадь вышла.

– Сәлеметсің бе, ат!
– Здравствуй, лошадь.

– Сәлеметсің бе!
– Здравствуй!

Жылан басын шығарды да:
Змея голову высунула:

– Ат, дұрысын айт. Бұл адам мені өлімнен құтқарды, ал мен оны өлтіргім келеді. Жақсылыққа жақсылық па, жамандық па, айтшы?
– Лошадь, верно скажи. Этот человек меня от смерти спас, а я его убить хочу. На добро добром или злом платят, скажи, пожалуйста?

– Мен жақсылыққа жақсылық істеймін. Қожайыным маған шөп береді, ал мен оған көмектесемін.
– Я на добро добро делаю. Мой хозяин мне траву даёт, а я ему помогаю.

– Көрдің бе? Енді мені жібер, – деді аңшы.
– Видела? Теперь меня отпусти, – сказал охотник.

– Тұра тұр, сиыр, ат – үй жануарлары, олар адамның қасында тұрады, сондықтан адамды жақтайды. Одан да орманға барып, жабайы жануардан сұрайық.
– Постой, корова, лошадь – домашние животные, они возле человека живут, поэтому человека поддерживают. После этого в лес пойдём и у диких животных давай спросим.

Амал жоқ, аңшы орманға барды. Қайыңда отырған жабайы мысықты көрді.
Выхода нет, охотник в лес пошёл. На берёзе сидящую дикую кошку увидел.

Аңшы тоқтап, жылан басын шығарды.
Охотник остановился, змея голову высунула.

– Мысық, дұрысын айт! Бұл адам мені өлімнен құтқарды, ал мен оны өлтіргім келеді. Жақсылыққа жақсылық па, жамандық па, айтшы!?
– Кошка, верно скажи. Этот человек меня от смерти спас, а я его убить хочу. На добро добром или злом платят, скажи, пожалуйста?

– Жақын келіңдер, мен қартайдым, құлағым естімейді.
– Ближе подойдите, я состарилась, мои уши не слышат.

Аңшы жақындады, жылан басын және денесін шығарды.
Охотник приблизился, змея голову и тело высунула.

– Бұл адам мені өлімнен құтқарды...
– Этот человек меня от смерти спас...

Осы кезде мысық жыланға секіріп, оны тұншықтырып өлтірді.
В это время кошка на змею прыгнула, её задушив убила.

– Мысық, рахмет саған. Сен мені құтқардың. Мен саған жақсылық істейін. Менімен жүр, жылы үйде тұрасың. Саған ет, сүт беремін.
– Кошка, спасибо тебе. Ты меня спасла. Я тебе добро давай сделаю. Со мной иди, в тёплом доме жить будешь. Тебе мясо, молоко дам.

Содан бері адам мен мысық дос болыпты.
С тех пор человек и кошка друзьями были.




Сұрақтарға жауап беріңдер:
1) Неге аңшы демалуға ұйғарды?
2) Қандай өзеннің қасына демалуға отырды?
3) Аңшы нені көрді?
4) Жылан әлсіреген дауыспен не деді?
5) Неге аңшы жыланды аяды?
6) Аңшы жыланды қалай құтқарды?
7) Жылынған жылан не істегісі келді?
8) Аңшы таң қалды ма?
9) "Таспен ұрғанды аспен ұр" деген мақалды қалай түсінесіңдер?
10) Олар қандай келісімге келді?
11) Бірінші олар нені көрді?
12) Сиырдың жауабы жыланға ұнады ма, неге?
13) Олардың алдынан не шықты?
14) Ат не деп жауап берді?
15) Жылан не деп айтты?
16) Сосын олар неден сұрады?
17) Мысық не істеді?
18) Мысықтың құлағы шын естімеді ме?
19) Аңшы мысыққа не деді?
20) Қашаннан бері аңшы мен мысық дос болыпты?

"Рас", "өтірік" немесе "білмеймін" деп жауап беріңдер:
1) Аңшы мұзға қатып қалған мысықты құтқарды.
2) Жылан аңшыны өлтіргісі келді.
3) Бірінші олар сиырдан сұрады.
4) Аңшының үш баласы болды.
5) Мысықтың құлағы естімеді.
6) Аттың қожайыны шаруа болды.



Текст на казахском языке взят из:
"Кім ең күшті". Сост., перевод А.М. Кудайбергеновой, Ж.Р. Уразбековой. Алматы. Раритет, 2004.




©  Татьяна Валяева   2007–2017
http://kaz-tili.kz/
 <<  Кім күштірек Вернуться к началу Гимн Казахстана  >>