Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 101-КҮН / 101-Й ДЕНЬ

🎶 ӘН АЙТУ ТІЛ ҮЙРЕНУГЕ ҚАЛАЙ КӨМЕКТЕСЕДІ?
КАК ПЕНИЕ ПОМОГАЕТ В ИЗУЧЕНИИ ЯЗЫКА?

📌 Глагол дня: ән айту – петь

Музыка мен тіл мидағы ортақ ресурстарды пайдаланады, сондықтан ән тыңдау сөздерді есте сақтауды жеңілдетеді.
Музыка и язык используют общие ресурсы мозга, поэтому прослушивание песен облегчает запоминание слов.

Әуен эмоция тудырады, ал эмоциялар есте сақтауды күшейтеді.
Мелодия вызывает эмоции, а эмоции усиливают память.

Ән айтқанда дыбыстарды қайталау дұрыс айтуды қалыптастырады және акцентті азайтады.
При пении повторение звуков формирует правильное произношение и снижает акцент.

Әндер арқылы мәдениетті оңай тануға болады: әннің мәтіндерінде тұрақты тіркестер, ауызекі сөйлеу және күнделікті сөздер бар.
Песни естественным образом открывают доступ к культуре: в текстах встречаются идиомы, живая речь и повседневные слова.

Музыка арқылы тіл үйренудің тәжірибелік кеңестері:
Практические советы для изучения языка через музыку:

1. Өзіңізге ұнайтын әндерді таңдаңыз.
Выбирайте песни, которые вам нравятся.

2. Әннің мәтінін оқып, жаңа сөздерді белгілеңіз.
Читайте текст песни и отмечайте новые слова.

3. Әнді бөліктерге бөліп, бірнеше рет қайталаңыз.
Делите песню на части и повторяйте несколько раз.

4. Өмірде қолдануға болатын сөздер мен тіркестерді жазып алыңыз.
Записывайте слова и выражения, которые можно использовать в жизни.

5. Әнге қосылып айтыңыз – есте сақтау күшейіп, айтылым жақсарады.
Подпевайте песне – память укрепляется, а произношение улучшается.

Музыка тіл үйренуді тиімді әрі қызықты етеді.
Музыка делает изучение языка эффективным и увлекательным.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ӘН АЙТУ» по временам и лицам

📝 Глагол ән айту означает «петь».
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ Мен ән айтамын (Я пою / буду петь) / ән айтпаймын (Я не пою / не буду петь) / ән айтамын ба? (Я пою?)
Сен ән айтасың / ән айтпайсың / ән айтасың ба?
Сіз ән айтасыз / ән айтпайсыз / ән айтасыз ба?
Біз ән айтамыз / ән айтпаймыз / ән айтамыз ба?
Сендер ән айтасыңдар / ән айтпайсыңдар / ән айтасыңдар ма?
Сіздер ән айтасыздар / ән айтпайсыздар / ән айтасыздар ма?
Ол ән айтады / ән айтпайды / ән айта ма?
Олар ән айтады / ән айтпайды / ән айта ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен ән айтып жатырмын (Я сейчас пою) / ән айтып жатқан жоқпын / ән айтып жатырмын ба?
Сен ән айтып жатырсың / ән айтып жатқан жоқсың / ән айтып жатырсың ба?
Сіз ән айтып жатырсыз / ән айтып жатқан жоқсыз / ән айтып жатырсыз ба?
Біз ән айтып жатырмыз / ән айтып жатқан жоқпыз / ән айтып жатырмыз ба?
Сендер ән айтып жатырсыңдар / ән айтып жатқан жоқсыңдар / ән айтып жатырсыңдар ма?
Сіздер ән айтып жатырсыздар / ән айтып жатқан жоқсыздар / ән айтып жатырсыздар ма?
Ол ән айтып жатыр / ән айтып жатқан жоқ / ән айтып жатыр ма?
Олар ән айтып жатыр / ән айтып жатқан жоқ / ән айтып жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен ән айттым (Я спел) / ән айтқан жоқпын / ән айттым ба?
Сен ән айттың / ән айтқан жоқсың / ән айттың ба?
Сіз ән айттыңыз / ән айтқан жоқсыз / ән айттыңыз ба?
Біз ән айттық / ән айтқан жоқпыз / ән айттық па?
Сендер ән айттыңдар / ән айтқан жоқсыңдар / ән айттыңдар ма?
Сіздер ән айттыңыздар / ән айтқан жоқсыздар / ән айттыңыздар ма?
Ол ән айтты / ән айтқан жоқ / ән айтты ма?
Олар ән айтты / ән айтқан жоқ / ән айтты ма?

📅 102-КҮН / 102-Й ДЕНЬ

🙏 ӨТІНІШ – ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ҚІЛТІ
ПРОСЬБА – КЛЮЧ К ОБЩЕНИЮ

📌 Глагол дня: өтіну – просить

Өтініш – бұл бір адамның екінші адамнан бір нәрсені істеуді сыпайы түрде сұрауы.
Просьба – это вежливое обращение человека к другому для того, чтобы он что-то сделал.

Әдетте біз өзіміз бірдеңені жасай алмайтын кезде ғана өтініш айтамыз.
Обычно мы просим тогда, когда сами не можем что-то сделать.

Шетел тілін оқығанда өтініш айтуды үйрену – маңызды.
В изучении иностранного языка умение составлять просьбы – важный навык.

Бұл бізге шетелдік ортаға бейімделуге көмектеседі.
Он помогает нам адаптироваться в иностранном обществе.

Дұрыс айтылған өтініш сенімді күшейтеді және сіздің сыпайылығыңызды көрсетеді.
Правильно составленная просьба укрепляет доверие и показывает вашу вежливость.

Біз әдетте не туралы өтінеміз?
О чём мы обычно просим?

Біз көбіне жолды көрсетуді, дүкеннен тауар табуға көмектесуді немесе бағасын айтуды өтінеміз.
Мы часто просим показать дорогу, помочь найти товар в магазине или сказать цену.

Оқуда не жұмыста біз тапсырманы түсіндіріп беруді, ақпаратты қайталап айтуды өтінеміз.
На учёбе или работе мы просим объяснить задание, повторить информацию.

Күнделікті өмірде біз бірдеңе әкеліп беруді, есік ашуды немесе сөмкені көтеруге көмектесуді өтінеміз.
В повседневной жизни мы просим подать что-то, открыть дверь или помочь донести сумки.

Адамдармен қарым-қатынастың көбі өтінішке байланысты болғандықтан, біз өтінішті дұрыс айтуды үйренуіміз керек.
По сути всё наше социальное взаимодействие построено на просьбах, поэтому мы должны научиться просить правильно и грамотно.

Егер біз өтінішті дұрыс құрастырып үйренсек, онда шетелдік ортаға оңай бейімделеміз.
Если мы научимся правильно составлять просьбы, то нам будет легко стать частью иностранного общества.

📘 ГРАММАТИКА: СЛОЖНЫЕ ГЛАГОЛЫ ДЛЯ ВЫРАЖЕНИЯ ПРОСЬБЫ

📑 Примеры из текста:
тапсырманы түсіндіріп беруді өтінеміз – мы просим объяснить задание
бірдеңе әкеліп беруді өтінеміз – мы просим принести что-то

📖 В казахском языке просьбы часто выражаются через құрамды етістіктер (составные глаголы).
Они строятся по схеме:

🛠[негізгі етістік + -ып/-іп/-п] + көмекші етістік
📌 В роли көмекші етістік (вспомогательного глагола) очень часто всего выступают:
беру – сделать для кого-то
жіберу – сделать быстро / отправить
қою – смягчить просьбу
алу – сделать и использовать для себя
тастау – выполнить до конца

🔹 1. Беру (сделать для кого-то)
Маған су әкеліп берші. – Принеси мне воды, пожалуйста.
Мына сөзді түсіндіріп беріңізші. – Объясните это слово, пожалуйста.
Суретті көрсетіп берші. – Покажи картинку.
Телефон нөмірін жазып берші. – Запиши номер телефона.

🔹 2. Жіберу (быстро / отправить)
Маған мекенжайды жазып жіберші. – Скинь адрес.
Әнді айтып жібер. – Спой быстро.
Фотосын салып жіберші. – Скинь фото.
Ақшаны аударып жібер. – Переведи деньги.

🔹 3. Қою (смягчить просьбу, «между делом»)
Осыны айтып қойшы. – Скажи это (между прочим).
Есікті жауып қойшы. – Прикрой дверь.
Ертең ескертіп қойшы. – Напомни завтра.
Досыңа айта қойшы. – Скажи другу.

🔹 4. Алу (сделать и использовать для себя)
Оны жазып ала салшы. – Запиши себе.
Мәтінді оқып ала қойшы. – Прочитай текст (для себя).
Бағасын біліп ала салшы. – Узнай цену.
Ақпаратты тыңдап ала қойшы. – Прослушай информацию.

🔹 5. Тастау (сделать полностью, до конца)
Қоқысты шығарып таста. – Вынеси мусор.
Ескі файлды өшіріп таста. – Удали старый файл.
Жұмысты бітіріп таста. – Заверши работу.
Терезені жауып таста. – Закрой окно полностью.

📅 103-КҮН / 103-Й ДЕНЬ

📱 ҚЫЗЫМ ҮШІН СМАРТФОН САТЫП АЛҒАНДАҒЫ ТӘЖІРИБЕМ
ОПЫТ ПОКУПКИ СМАРТФОНА ДЛЯ ДОЧЕРИ

📌 Глагол дня: беру – давать

Бірде біз қызымыға смартфон сатып алып беру үшін техника дүкеніне кірдік, себебі оның ескі телефоны сынып қалған еді.
Однажды мы зашли в магазин техники купить дочери смартфон, потому что её старый сломался.

Бізге сатушы келіп:
К нам подошёл продавец:

– Қандай тауар іздеп жүрсіздер?
– Что ищете?

– Біздің қызымызға телефон керек, үлгілерін көрсетіңізші. Жедел жады – 8 ГБ, сақтау жады – 250 ГБ, аккумуляторы жақсы болсын.
– Нашей дочери нужен телефон, покажите модели. Оперативная память 8 ГБ, память 250 ГБ, хороший аккумулятор.

– Міне, мына телефонға қараңыз, қазір бұл танымал модель.
– Вот, посмотрите этот телефон, сейчас популярная модель.

– Экранды ашып беріңізші, қалай жұмыс істейтінін көрейік.
– Разблокируйте экран, пожалуйста, посмотрим, как он работает.

– Экранды аштым, міне, қарап көріңіз.
– Разблокировал, вот посмотрите.

– Қызық үлгі. Қызым, саған ұнай ма?
– Интересная модель. Дочка, тебе нравится?

– Иә, әке, ұнайды, бірақ мен жасыл түстісін қалаймын.
– Да, папа, нравится, но я хочу зелёного цвета.

– Онда мына телефонды қараңыздар, дәл сондай, тек жасыл түсті.
– Тогда посмотрите этот телефон, он такой же, только зелёный.

– Әке, осы телефонды алып беріңізші.
– Папа, купи мне этот телефон.

– Әрине, әдемім! Бізге осы телефонды беріңізші, көмегіңізге рахмет!
– Конечно, красавица! Дайте нам этот телефон, спасибо за помощь!

– Кассаға барып, төлем жасай аласыздар.
– Пожалуйста, вы можете пройти на кассу и оплатить покупку.

📘 ГРАММАТИКА: ГЛАГОЛ БЕРУ

📝 1. Основное значение
Глагол беру в казахском языке означает «давать, подавать, выдавать».

🧩 Примеры:
Маған бір келі алма беріңізші. – Дайте мне, пожалуйста, один килограмм яблок.
Қазір су беремін. – Сейчас дам воду.
Сенің берген кеңесің есімде. – Я помню совет, который ты дал.

📝 2. «Беру» как вспомогательный глагол

🔹 Суффиксы -ып, -іп, -п
С помощью этих суффиксов к основному глаголу присоединяется «беру». Это указывает, что действие совершается ради другого человека.

🧩 Примеры:
Айтып беру – рассказать
Мен қазір кеше не болғанын айтып беремін. – Сейчас я расскажу, что произошло вчера.
Ауыстырып беру – поменять
Қысқы дөңгелекті жазғыға ауыстырып беріңізші. – Поменяйте, пожалуйста, зимние шины на летние.
Салып беру – положить (для кого-то)
Мен оның картасына ақша салып бердім. – Я положил деньги на его карту.
Қиып беру – постричь
Шашымды қиып беріңізші. – Подстригите мне волосы, пожалуйста.
Түсіндіріп беру – объяснить
Ол бізге ережені түсіндіріп берді. – Он нам объяснил правила.
Жауып беру – закрыть
Есікті жауып берші. – Закрой дверь, пожалуйста.

🔹 Суффиксы -а, -е, -й
В этом случае «беру» показывает продолжительность или повторяемость действия.

🧩 Примеры:
Сен неге маған Мағжан туралы айта бересің? – Почему ты всё время рассказываешь мне про Магжана?
Оған палау ұнайды, сол себепті ол оны пісіре береді. – Ему нравится плов, поэтому он его всё время готовит.
Мына бала неге жылай береді? – Почему этот ребёнок всё время плачет?
Саған да кредит бойынша телефон соға бере ме? – Тебе тоже всё время звонят по поводу кредита?
Ол бізге келе береді және үнемі ыстық бауырсақ әкеле береді. – Он всё время приходит к нам и постоянно приносит горячие баурсаки.
Соңғы уақытта жарық сене береді. – В последнее время свет постоянно выключается.

🔹 Значение «разрешение, согласие»
С теми же суффиксами -а, -е, -й «беру» может означать «разрешить, позволить, согласиться».

🧩 Примеры:
– Отыруға бола ма? – Можно сесть?
– Отыра беріңіз. – Садитесь, пожалуйста.

Ол осында қала берсін. – Пусть он остаётся здесь.

– Мына журналды алуға бола ма? – Можно взять этот журнал?
– Ала бер. – Бери.

– Біз сізге келейік деп едік. – Мы хотели к вам прийти.
– Әрине, келе беріңіздер, мен сіздерді күтемін. – Конечно, приходите, я вас жду.

Менің қазір бос емеспін. Бірақ сен маған жаза бер. – Я сейчас занята. Но ты мне пиши.

Айта бер. Мен тыңдап отырмын. – Продолжай говорить. Я слушаю.

📅 104-КҮН / 104-Й ДЕНЬ

💥 НЕГЕ БІЗДІ БҰЗУ СОНШАЛЫҚ ҚЫЗЫҚТЫРАДЫ?
ПОЧЕМУ НАС ТАК ПРИТЯГИВАЮТ РАЗРУШЕНИЯ?

📌 Глагол дня: бұзу – ломать, разрушать

Сіз байқаған шығарсыз: жағымсыз жаңалықтар мен қирату, бұзу зорлық-зомбылық көрсетілген бейнероликтер әрқашан көп қаралым жинайды.
Вы, наверное, замечали: негативные новости и ролики с разрушениями и насилием всегда собирают много просмотров.

Ал сіз адамдарға мұны көру неге сонша ұнайтынын ойлап көрдіңіз бе?
А задумывались ли вы, почему людям так нравится это смотреть?

Психологтар бұны катарсис деп түсіндіреді: адам экраннан бір нәрсе қирағанын көргенде қорқады, бірақ ол шын емес екенін білген соң жеңілдеп қалады. Бұл – іште жиналған күйзелістен арылу.
Некоторые психологи объясняют это катарсисом: когда на экране что-то ломается, человек пугается, но, осознав, что опасность не реальна, чувствует облегчение. Это и есть катарсис — сброс накопленного напряжения.

Тағы бір түсініктеме бар — қауіп-қатерді елестету. Біз апатты немесе бірдеңе бұзылғанын көргенде, шын қауіпке дайындалғандай боламыз. Яғни бізді тартып тұрған нәрсе — қауіпке дайындық сезімі.
Есть и другое объяснение — имитация угрозы. Когда мы наблюдаем катастрофу или что-то разрушенное, мы как будто тренируемся к реальной опасности. То есть нас притягивает чувство подготовки к опасностям.

Бізді кейде бәрін өзіміз басқара алатын сезім тартады. Көрініс өзгереді, бәрі жақсы аяқталады немесе біз қашықтан басқару пультіндегі батырманы басып, жаман нәрсені бір сәтте тоқтата аламыз.
Также нас может притягивать чувство контроля. Декорации сменились, хэппи энд, либо мы просто нажимаем кнопку пульта и всё плохое моментально кончается.

Ал сіз қалай ойлайсыз, неге бұзып қирату көрсетілген бейнелер біздің назарымызды тартады?
А вы как считаете, почему видео с разрушением притягивает наше внимание?

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ -ГЕН СОҢ

📑 Пример из текста:
...ол шын емес екенін білген соң жеңілдеп қалады.
...после того как понял, что это не настоящее, чувствует облегчение.

📖 Конструкция -ген соң (варианты: -ған соң, -қан соң, -кен соң) образует придаточное времени и переводится как «после того как...».
👉 Она показывает последовательность действий: одно действие произошло, а за ним — другое.
🛠 Глагол (основа) + -ған / -ген / -қан / -кен + соң
📌 соң = «после».

🧩 Примеры предложений:
Сен келген соң, біз кеттік.
После того как ты пришёл, мы ушли.

Жаңалықты естіген соң, уайымдай бастадым.
После того как услышал новость, я начал переживать.

Тамақ ішкен соң, серуенге шықтық.
После того как поели, мы вышли на прогулку.

Фильмді көрген соң, қатты ойландым.
После того как посмотрел фильм, я сильно задумался.

Сабақ біткен соң, кафеге барайық.
После урока давайте пойдём в кафе.

Жаңбыр тоқтаған соң, ойнаймыз.
После того как дождь прекратится, поиграем.

Теледидар көрген соң, ұйықтап қалдым.
После того как посмотрел телевизор, уснул.

📅 105-КҮН / 105-Й ДЕНЬ

🧵 ӘЗІЛ МЕН ТІГІН: АТЕЛЬЕДЕН КҮЛКІЛІ ӘҢГІМЕЛЕР
ЮМОР И ШИТЬЁ: СМЕШНЫЕ ИСТОРИИ ИЗ АТЕЛЬЕ

📌 Глагол дня: тігу – шить

Тігін ательесінде:
В ателье:
— Сәлеметсіз бе, мен сіздердерге шалбар тіккізгім келеді…
— Здравствуйте, я хотел бы пошить у вас брюки…
— Отырыңыз да, тіге беріңіз!
— Садитесь и шейте!

Тігінші тапсырыс берушінің матасын қайта-қайта өлшеп жатыр.
Портной тщательно перемеривает материал заказчика.
Тапсырыс беруші шыдай алмай:
Тот не выдерживает:
— Не қайта-қайта өлшей бересіз, өзіңізге де жетсін деп пе едіңіз?
— Что перемериваете, чтобы и вам хватило?
— Оны онсыз да көріп тұрмын, мен сізге де қалсын деп тұрмын.
— Это-то я вижу, я хочу, чтобы и вам осталось.

— Сіздерде костюм тіктіру қанша тұрады?
— Сколько стоит у вас пошить костюм?
— 500 доллар.
— 500 долларов.
— Ал егер матаны өзім алып келсем ше?
— А если я сам ткань принесу?
— 700.
— 700.
— Неге қымбатырақ?!
— А почему дороже?!
— Өйткені тігіншіге тек тігіп қана қоймай, ренжіп ұрсуға да тура келеді.
— Потому что портному придётся не только шить, но и ругаться.

— Бұл пиджак мен тапсырыс бергенге мүлде ұқсамайды ғой!
— Этот пиджак совсем не похож на тот, что я заказывал!
— Есесіне ол мен тіге алатын пиджакқа өте ұқсайды.
— Зато он очень похож на тот, который я умею шить.

Ательеде мынадай хабарландыру ілулі тұр:
В ателье висит объявление:
«Біз тез, арзан әрі сапалы тігеміз.
«Мы шьём быстро, дёшево и качественно.
Кез келген ЕКІ нұсқаны таңдаңыз».
Выберите любые ДВА варианта».

📘 ГРАММАТИКА: ВЫРАЖЕНИЯ ДЛЯ ЗАКАЗА УСЛУГ

Сізден сұрауға бола ма? — Можно у Вас спросить?
Кешіріңіз, сұрасам бола ма? — Извините, можно спросить?
Көмектесе аласыз ба? — Вы можете помочь?
Айта беріңіз, не іздеп жүрсіз? — Говорите, что ищите?
Сіз маған қандай кеңес бере аласыз? — Что вы можете мне посоветовать?
Кеңесіңіз үшін рақмет! — Спасибо за Ваш совет!
Бағасы қанша? — Сколько стоит? (Какова цена?)
Қанша тұрады? — Сколько стоит?
Қанша төлеуім керек? — Сколько я должен заплатить?
Бұл өте қымбат. — Это очень дорого.
Бағасын түсірмейсіз бе? — Не уступите? (Цену не снизите?)

📅 106-КҮН / 106-Й ДЕНЬ

⚔️ НЕЛІКТЕН АДАМДАР ҰРСЫСАДЫ?
ПОЧЕМУ ЛЮДИ ССОРЯТСЯ?

📌 Глагол дня: ұрсысу – ссориться

Атақты психолог Джон Готманның айтуынша, қарым-қатынасты бұзатын «ақырзаманның төрт салт аттысы» бар. Олар адамдардың жиі ұрсысып, бір-бірін түсінбей қалуына себеп болады.
По словам известного психолога Джона Готмана, существует «четыре всадника апокалипсиса», разрушающих отношения. Они заставляют людей часто ссориться и не понимать друг друга.

Бірінші – сын: серігін толықтай кінәлау және оның жақсы қасиеттерін елемеу.
Первый – критика: полное обвинение партнёра и игнорирование его хороших качеств.

Екіншісі – менсінбеу: сарказм, келемеж немесе серігіне құрмет көрсетпеу.
Второй – презрение: сарказм, насмешка или отсутствие уважения к партнёру.

Үшіншісі – қорғану: жауапкершілікті мойындамай, кінәні өзгеге аудара салу.
Третий – оборона: отказ брать ответственность и перекладывание вины на другого.

Төртіншісі – үнсіз қалу: әңгімеден қашу және сезімдерін жасыру.
Четвёртый – стена молчания: уход от разговора и скрывание эмоций.

Готман ескертеді: егер бұл әдеттер қайталана берсе, ұрыстар күшейіп, қарым-қатынасқа орны толмас зиян келтіреді.
Готман предупреждает: если эти привычки повторяются, ссоры усугубляются и наносят отношениям непоправимый вред.

Қарым-қатынасты сақтау үшін ол былай кеңес береді: сынды – жұмсақ өтінішпен, менсінбеуді – құрметпен, қорғанысты – өз үлесін мойындаумен, ал үнсіздікті – ашық әңгіме мен мәселені бірге шешумен алмастыру керек.
А чтобы сохранить отношения, он советует: вместо критики использовать мягкую просьбу, вместо презрения – уважение, вместо обороны – признание своей доли ответственности, а вместо молчания – открытый разговор и совместное решение проблемы.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ҰРСЫСУ»

📝 Глагол ұрсысу означает «ссориться».
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен ұрсысамын / ұрсыспаймын / ұрсысамын ба?
Сен ұрсысасың / ұрсыспайсың / ұрсысасың ба?
Сіз ұрсысасыз / ұрсыспайсыз / ұрсысасыз ба?
Біз ұрсысамыз / ұрсыспаймыз / ұрсысамыз ба?
Сендер ұрсысасыңдар / ұрсыспайсыңдар / ұрсысасыңдар ма?
Сіздер ұрсысасыздар / ұрсыспайсыздар / ұрсысасыздар ма?
Ол ұрсысады / ұрсыспайды / ұрсыса ма?
Олар ұрсысады / ұрсыспайды / ұрсыса ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен ұрсысып жатырмын / ұрсысып жатқан жоқпын / ұрсысып жатырмын ба?
Сен ұрсысып жатырсың / ұрсысып жатқан жоқсың / ұрсысып жатырсың ба?
Сіз ұрсысып жатырсыз / ұрсысып жатқан жоқсыз / ұрсысып жатырсыз ба?
Біз ұрсысып жатырмыз / ұрсысып жатқан жоқпыз / ұрсысып жатырмыз ба?
Сендер ұрсысып жатырсыңдар / ұрсысып жатқан жоқсыңдар / ұрсысып жатырсыңдар ма?
Сіздер ұрсысып жатырсыздар / ұрсысып жатқан жоқсыздар / ұрсысып жатырсыздар ма?
Ол ұрсысып жатыр / ұрсысып жатқан жоқ / ұрсысып жатыр ма?
Олар ұрсысып жатыр / ұрсысып жатқан жоқ / ұрсысып жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен ұрсыстым / ұрсысқан жоқпын / ұрсыстым ба?
Сен ұрсыстың / ұрсысқан жоқсың / ұрсыстың ба?
Сіз ұрсыстыңыз / ұрсысқан жоқсыз / ұрсыстыңыз ба?
Біз ұрсыстық / ұрсысқан жоқпыз / ұрсыстық па?
Сендер ұрсыстыңдар / ұрсысқан жоқсыңдар / ұрсыстыңдар ма?
Сіздер ұрсыстыңыздар / ұрсысқан жоқсыздар / ұрсыстыңыздар ма?
Ол ұрсысты / ұрсысқан жоқ / ұрсысты ма?
Олар ұрсысты / ұрсысқан жоқ / ұрсысты ма?

📅 107-КҮН / 107-Й ДЕНЬ

🙏 ДҰРЫС КЕШІРІМ СҰРАУДЫҢ 8 ҚАДАМЫ
8 ШАГОВ ПРАВИЛЬНОГО ИЗВИНЕНИЯ

📌 Глагол дня: кешірім сұрау – извиняться

Қателік жасағаны үшін кешірім сұрау – дұрыс, бірақ оны кейде айту қиын болады.
Просить прощение за неправильный поступок — это правильно, но сделать это порой бывает трудно.

"Time" журналы шын жүректен кешірім сұраудың 8 кеңесін ұсынады (https://time.com/6264614/how-to-apologize-health-benefits/?utm_source=chatgpt.com).
Журнал "Time" предлагает (https://time.com/6264614/how-to-apologize-health-benefits/?utm_source=chatgpt.com) 8 советов по искренним извинениям.

Кешірімді дұрыс уақытта сұрау маңызды, тым ерте айтылса, ол шынайы қабылданбайды.
Извиняться важно в нужный момент, слишком ранние слова могут показаться формальными.

Жағдайға сай формат таңдаңыз: кішігірім қате үшін ауызша айту жеткілікті, ал үлкен қателікке түсіндірмесі бар хат жазу қажет.
Формат зависит от ситуации: за мелочь достаточно устных слов, за серьёзную ошибку придётся написать письмо с объяснением.

Тік айту керек: «Кешіріңіз», деп, анық емес сөздерді қолданбау қажет.
Нужно говорить прямо: «извиняюсь», а не использовать размытые выражения.

Қателікті мойындау керек кінәні өзгеге жаппау керек.
Следует признать вину и не перекладывать её на других.

«Егер» және «бірақ» деген сөздер кешірім сұрауды әлсіз етеді, сондықтан тік және анық айту керек.
Слова «если» и «но» делают извинение слабым, лучше говорить чётко и ясно.

Қателікті түзету жолын ұсыну немесе оның қайталанбайтынына уәде беру маңызды.
Важно предложить способ исправить ошибку или пообещать, что она не повторится.

Шын ниетіңізді көрсету және адамның сезімін түсінетіндігіңізді түсіндіру керек.
Нужно показать искренность и дать понять, что вы понимаете чувства другого человека.

Кешірімді бірден күтпеңіз, кешірім сұрау – тек алғашқы қадам, сенім уақыт өте келе оралады.
Не стоит ждать прощения сразу, попросить прощение — это лишь первый шаг, доверие возвращается со временем.

📘 ГРАММАТИКА: СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫЕ С СУФФИКСОМ -МА/-МЕ/-БА/-БЕ/-ПА/-ПЕ

📑Пример из текста:
Үлкен қателікке түсіндірмесі бар хат жазу қажет.
(Нужно написать письмо с объяснением большой ошибки.)

🔎 Здесь слово түсіндірме образовано от глагола түсіндіру («объяснять») и обозначает результат действия — «объяснение».

📝 Суффикс -ма/-ме/-ба/-бе/-па/-пе образует зат есім (существительное) от глагола.

Такое существительное обозначает:
- результат действия,
- объект действия,
- документ, текст или устный продукт.

🧩 Примеры: түсіндіру — объяснять → түсіндірме — объяснение
хабарлау — сообщать → хабарлама — сообщение, уведомление
баяндау — докладывать → баяндама — доклад, отчёт
бағдарлау — направлять, ориентировать → бағдарлама — программа
жазу — писать → жазба — запись, заметка
өтіну — просить → өтінім / өтінме — заявка, просьба
сауал қою — задавать вопрос → сауалнама — анкета, опросник
тапсыру — поручать, сдавать → тапсырма — задание
ескерту — предупреждать → ескерме — предупреждение

📌 Форма на -ма/-ме совпадает с отрицанием глагола в повелительном наклонении:
хабарлама! — не сообщай! (глагол, бұйрық рай)
хабарлама — сообщение (существительное).

👉 Отличаем только по контексту и грамматическим признакам.

📅 108-КҮН / 108-Й ДЕНЬ

🏡 БІЗ ОТБАСЫМЫЗДА БӘРІН ОРТАҚ КЕЛІСІММЕН ШЕШЕМІЗ
МЫ В СЕМЬЕ РЕШАЕМ ВСЁ ЧЕРЕЗ ОБЩЕЕ СОГЛАСИЕ

📌 Глагол дня: келісу – соглашаться

Мен жалғыз тұрған кезде, қайда баруға, немен айналысуға қатысты барлық шешімді өзім қабылдайтынмын.
Когда я жил один, я все решения принимал самостоятельно, куда пойти, чем заняться.

Бірақ үйленген соң бәрі өзгерді.
Но когда женился, всё изменилось.

Ал балалар дүниеге келгеннен кейін бәрі одан да қатты өзгерді.
А после появления детей всё изменилось ещё сильнее.

Менің отбасымда көптеген нәрсе біздің барлығымыздың келісімімізбен шешіледі.
В моей семье многие вещи решаются через согласие всех членов нашей семьи.

Мысалы, біз бірге қыдыруға жиналғанда, әркім өз нұсқасын ұсынады.
Например, когда мы собираемся вместе погулять, то каждый предлагает свой вариант.

Соңғы рет біздің көбіміз Президент саябағына баруға келіскендіктен, сонда бардық.
Последний раз большинство из нас согласились пойти погулять в парке Президента, поэтому мы туда и отправились.

Ал саябақтан кейін мен «қайда барып тамақтанғыларың келеді?» деп сұрадым, және көпшілігіміз КФС-ге баруға келістік.
А после парка я спросил «куда вы хотите поехать перекусить», и большинство согласились поехать в КФС.

Бірақ кейін біз бәріміз бірге дәл осы филиалға енді ешқашан бармаймыз деп келістік.
Правда после мы все вместе согласились, что именно в этот филиал мы больше никогда не пойдём.

Онда қызмет көрсету өте нашар болды.
Там было ужасное обслуживание.

Сондай-ақ біз бірге қай мультфильмді немесе фильмді көретінімізді, қандай үстел ойынын ойнайтынымызды шешеміз.
Также мы вместе решаем какой нам мультфильм или фильм смотреть, в какую настольную игру играть.

Егер көпшілік келіссе, біз соны жасаймыз.
Если большинство согласны, мы это делаем.

📘 ГРАММАТИКА: ПРИДАТОЧНЫЕ ПРЕДЛОЖЕНИЯ ПРИЧИНЫ (-ҒАНДЫҚТАН / -ГЕНДІКТЕН)

📑 Пример из текста:
Соңғы рет біздің көбіміз Президент саябағына баруға келiскендiктен, сонда бардық.
(Разбираем слово келiскендiктен — «потому что согласились».)

📝 Аффиксы -ғандықтан / -гендіктен / -қандықтан / -кендіктен присоединяются к глаголу и образуют придаточные предложения причины.
Переводятся на русский как «потому что, так как, из-за того что».

🛠 Основа глагола + -ған / -ген / -қан / -кен + -дық / -дік / -тық / -тік + -тан / -тен / -дан / -ден

👉 келіс- (соглашаться) → келiс-кен → келiс-кен-дiк → келiс-кен-дiктен
= «потому что согласились»

🧩 Примеры:

Ол келмегендіктен, сабақ басталмады.
Потому что он не пришёл, урок не начался.

Жаңбыр жауғандықтан, далаға шықпадық.
Так как шёл дождь, мы не вышли на улицу.

Уақытым болмағандықтан, бара алмадым.
Поскольку у меня не было времени, я не смог пойти.

Сен айтқандықтан, мен келісемін.
Раз уж ты сказал, я согласен.

📅 109-КҮН / 109-Й ДЕНЬ

📏 ЖЕТІ РЕТ ӨЛШЕП, БІР РЕТ КЕС
СЕМЬ РАЗ ОТМЕРЬ, ОДИН РАЗ ОТРЕЖЬ

📌 Глагол дня: өлшеу – измерять

Адамдар өлшеумен ертеден айналысып келеді.
Люди уже давно занимаются измерением.

Шамамен 5–6 (бес–алты) мың жыл бұрын ежелгі мысырлықтар құрылыста негізгі өлшем бірлік ретінде білек өлшемін қолданған.
Примерно 5–6 тысяч лет назад древние египтяне при строительстве использовали локоть как основную меру.

Ал 3,5 (үш жарым) мың жыл бұрын олар уақытты өлшеу үшін күн сағаттарын ойлап тапты.
А 3,5 тысячи лет назад они изобрели солнечные часы для измерения времени.

Басқа елдерде қадам, алақан, фут (табан ұзындығы), дюйм, сажын және тағы басқа өлшемдер пайдаланылды.
В других странах использовали шаги, ладони, футы (длина стопы), дюймы, сажени и др.

Өлшем бірліктері дәлірек құрылыс салу, әділ айырбас жасау, өнім қорын есептеу, жұмысты ұйымдастыру үшін қажет болды.
Единицы измерения понадобились, чтобы точнее строить, справедливее обмениваться, рассчитывать запасы продукции, организовывать работу.

XVIII (Он сегізінші) ғасырдың соңында Францияда өлшемдердегі әртүрліліктен туындайтын ретсіздік болмас үшін және бәріне қолайлы болуы үшін заманауи өлшем жүйесін жасай бастады.
Во Франции в конце XVIII века, чтобы не было путаницы и всем было удобно, начали разрабатывать современную систему измерения.

Атауларын көпшілікке түсінікті болған грек және латын тілдерінен таңдады.
Названия выбирали греческие и латинские, которые были понятны многим.

Сол кезде «метр» пайда болды, ол грек тілінен «өлшем» деп аударылады; «килограмм» — «мың грамм»; «литр» — «салмақ өлшемі»; «грамм» — «белгі» дегенді білдіреді.
Тогда появился метр, который с греческого переводится «мера»; килограмм — «тысяча граммов»; литр — «мера веса»; грамм — «знак».

Бүгінде бүкіл әлем осы жүйені қолданады.
Сегодня весь мир пользуется этой системой.

📘 ГРАММАТИКА: ЕДИНИЦЫ ИЗМЕРЕНИЯ В КАЗАХСКОМ ЯЗЫКЕ

📏 Длина (ұзындық өлшемдері)
миллиметр — миллиметр
сантиметр — сантиметр
метр — метр
километр — километр
қадам — шаг (~60–70 см)
құлаш — размах рук (~165–175 см)
қарыс — расстояние между большим и указательным пальцами (~18–20 см)

⚖️ Масса (салмақ өлшемдері)
грамм — грамм
килограмм, келі — килограмм
центнер — центнер
тонна — тонна
пұт — пуд (≈ 16 кг, старинная мера)

🥛 Объём (көлем өлшемдері)
миллилитр — миллилитр
литр — литр
куб метр — кубический метр (м³)
шелек — ведро (~12–15 л)
қап — мешок (традиционно ≈ 60 кг зерна)

⏰ Время (уақыт өлшемдері)
секунд — секунда
минут — минута
сағат — час
тәулік / күн — сутки / день
апта — неделя
ай — месяц
жыл — год
ғасыр — век
тоқсан — четверть года / квартал

🌍 Площадь (аудан өлшемдері)
шаршы метр — квадратный метр (м²)
шаршы километр — квадратный километр (км²)
гектар — гектар
сотық / ар — сотка (100 м²)

🌡 Температура (температура өлшемдері)
градус Цельсий — градус Цельсия
Кельвин — Кельвин

📌 Если у вас есть дополнения, к единицам измерения, пишите комментарии.

📅 110-КҮН / 110-Й ДЕНЬ

⚕️ ДӘРІГЕРДІҢ ҚАБЫЛДАУЫНДА
НА ПРИЁМЕ У ВРАЧА

📌 Глагол дня: қабылдау – принимать

Емдеу курсы аяқталғаннан кейін мен дәрігердің қабылдауына келдім.
После завершения курса лечения я пришёл на приём к врачу.

Есікте «Қабылдау жүргізілмейді» деген жазу және дәрігердің қабылдау күндері көрсетілген кесте ілулі тұр еді.
На двери висела табличка «Неприёмный день» и расписание дней, когда принимает врач.

Мен кестені жазып алып, екінші рет дәл жұмыс уақытында келдім.
Я переписал расписание и пришёл второй раз в рабочее время.

– Жағдайыңыз қалай? Емдеу қалай жүріп жатыр?
– Ну как ваше состояние? Как идёт лечение?

– Сіз тағайындаған дәріні бір ай бойы қабылдадым, бірақ ол көмектеспеді.
– Я принимал назначенное вами лекарство в течение месяца, но оно не помогло.

– Сіз барлық үш дәріні күнделікті нұсқаулықтағы мөлшерде қабылдадыңыз ба?
– Вы принимали все три лекарства ежедневно и в том количестве, которое указано в инструкции?

– Толық емес. Кейде күндерді өткізіп алдым, кейде жұмысқа байланысты ұмытып кеттім. Бірақ барлық дәріні толық пайдаландым, дегенмен нәтиже болмады.
– Не совсем. Иногда я пропускал дни, иногда забывал из-за работы. Но все лекарства я использовал полностью, однако результата нет.

– Міне, мәселе осында, досым. Бұл дәрі тек жүйелі түрде қабылдаған кезде ғана әсер етеді. Сондықтан нәтиже болмады. Мен сізге емдеуді қайта тағайындаймын. Енді оны нұсқауға сай, ешқандай күнді өткізбей қабылдаңыз, жақсы ма?
– Вот в этом проблема, друг. Это лекарство действует только при систематическом приёме. Поэтому результата не было. Я выпишу лечение снова. Теперь принимайте строго по рекомендации, без пропусков, хорошо?

– Жақсы, келістік.
– Хорошо, договорились.

Бұл жолы мен дәрілерді үзбей қабылдадым, және жазылдым.
В этот раз я принимал лекарства без перерывов, и проблема исчезла.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ҚАБЫЛДАУ» по временам и лицам

📝 Глагол қабылдау означает «принимать» (лекарство, участие, решение и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен қабылдаймын (Я принимаю / буду принимать) / қабылдамаймын / қабылдаймын ба?
Сен қабылдайсың / қабылдамайсың / қабылдайсың ба?
Сіз қабылдайсыз / қабылдамайсыз / қабылдайсыз ба?
Біз қабылдаймыз / қабылдамаймыз / қабылдаймыз ба?
Сендер қабылдайсыңдар / қабылдамайсыңдар / қабылдайсыңдар ма?
Сіздер қабылдайсыздар / қабылдамайсыздар / қабылдайсыздар ма?
Ол қабылдайды / қабылдамайды / қабылдай ма?
Олар қабылдайды / қабылдамайды / қабылдай ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен қабылдап жатырмын (Я сейчас принимаю) / қабылдап жатқан жоқпын / қабылдап жатырмын ба?
Сен қабылдап жатырсың / қабылдап жатқан жоқсың / қабылдап жатырсың ба?
Сіз қабылдап жатырсыз / қабылдап жатқан жоқсыз / қабылдап жатырсыз ба?
Біз қабылдап жатырмыз / қабылдап жатқан жоқпыз / қабылдап жатырмыз ба?
Сендер қабылдап жатырсыңдар / қабылдап жатқан жоқсыңдар / қабылдап жатырсыңдар ма?
Сіздер қабылдап жатырсыздар / қабылдап жатқан жоқсыздар / қабылдап жатырсыздар ма?
Ол қабылдап жатыр / қабылдап жатқан жоқ / қабылдап жатыр ма?
Олар қабылдап жатыр / қабылдап жатқан жоқ / қабылдап жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен қабылдадым (Я принял) / қабылдаған жоқпын / қабылдадым ба?
Сен қабылдадың / қабылдаған жоқсың / қабылдадың ба?
Сіз қабылдадыңыз / қабылдаған жоқсыз / қабылдадыңыз ба?
Біз қабылдадық / қабылдаған жоқпыз / қабылдадық па?
Сендер қабылдадыңдар / қабылдаған жоқсыңдар / қабылдадыңдар ма?
Сіздер қабылдадыңыздар / қабылдаған жоқсыздар / қабылдадыңыздар ма?
Ол қабылдады / қабылдаған жоқ / қабылдады ма?
Олар қабылдады / қабылдаған жоқ / қабылдады ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА:

📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
қабылдану — быть принятым
Құжат қабылданды — Документ был принят.

📄 Возвратный залог (өздік етіс)
Суффиксы: –ын, –ін, –н
қабылдану — приниматься самому, «сам принимается»
Бұл ереже автоматты түрде қабылданады — Это правило принимается автоматически.

📄 Взаимный залог (ортақ етіс)
Суффиксы: –ыс, –іс, –с
қабылдасу — договариваться принять (вместе)
Олар жаңа жоспарды қабылдасты — Они совместно приняли новый план.

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –дыр, –дір, –т, –қыз, –кіз, –ғыз, –гіз
қабылдату — заставить принять
Дәрігер науқасқа дәріні қабылдатты — Врач заставил пациента принять лекарство.

қабылдатқызу — заставить кого-то добиться принятия (усиленный каузатив)
Басшы құжатты қабылдатқызды — Руководитель заставил принять документ.

📅 111-КҮН / 111-Й ДЕНЬ

🔁 ЖАҢА БІЛІМДІ ҚАЛАЙ ҰМЫТПАУҒА БОЛАДЫ?
КАК СДЕЛАТЬ, ЧТОБЫ НОВЫЕ ЗНАНИЯ НЕ ЗАБЫВАЛИСЬ?

📌 Глагол дня: қайталау – повторять

1885 (Мың сегіз жүз сексен бес) жылы неміс ғалымы Герман Эббингауз «ұмытшақтық қисығын» зерттеді.
В 1885 году немецкий учёный Герман Эббингауз изучил «кривую забывания».

Ол адамның жады алғашқы күндері ақпаратты тез жоғалтатынын анықтады.
Он выяснил, что человеческая память в первые дни быстро теряет информацию.

Бірақ дер кезінде қайталаса, білім ұзақ уақыт есте сақталады.
Но если повторять вовремя, знания сохраняются надолго.

Осы негізде spaced repetition – «интервалды қайталау» әдісі шықты.
На основе этого появилась методика spaced repetition – «распределённые повторения».

Бұл тәсілде материал бірден емес, уақыт аралықтарымен қайталанады.
В этом методе материал повторяется не сразу, а с интервалами.

Мысалы: бүгін, ертең, үш күннен кейін, бір аптадан соң қайталау.
Например: сегодня, завтра, через три дня, через неделю.

Әдістің қағидалары:
Основные идеи метода:

– Ұмытпау үшін қайтала.
– Повторяй, чтобы не забыть;

– Аралықтарды біртіндеп ұзартып отыр.
– Постепенно увеличивай интервалы;

– Жай ғана қайта оқып қана қойма, еске түсіріп айтып көр.
– Не просто перечитывай, а пробуй вспомнить.

Тілді үйренуде осы тәсіл карточкалар арқылы кеңінен қолданылады.
В изучении языков этот метод широко применяется через карточки.

Әр күн сайын жаңа сөз жазып, аудармасын карточканың артқы жағында белгіле.
Каждый день записывай новое слово и отмечай перевод на обратной стороне.

Біршама уақыт өткен соң оларды қайта қарап, есте сақтап айтуға тырыс.
Через время возвращайся к ним и пробуй воспроизвести по памяти.

Осы әдісті қолдансаң, жаңа білім ұмытылмай, ұзақ уақыт есте сақталады!
Используя этот метод, новые знания не забудутся и надолго останутся в памяти!

📘 ГРАММАТИКА: Временные конструкции

📑 Примеры из текста:

дер кезінде — вовремя
бүгін, ертең, үш күннен кейін, бір аптадан соң — сегодня, завтра, через три дня, через неделю
біртіндеп — постепенно
әр күн сайын — каждый день
біршама уақыт өткен соң — спустя некоторое время

📝 Временные конструкции обозначают время действия или указывают на его последовательность (когда? как часто? через сколько времени?).
Они помогают уточнять время в предложении и связывать события между собой.

📖 Дополнительный словарь временных конструкций: қазір — сейчас
әзірге — пока
әлдеқашан — уже давно
тағы да — снова, ещё раз
кейін — потом
ертерек — пораньше
кеше / бүрсүгіні / арғы күні — вчера / позавчера / позапозавчера
алдағы уақытта — в будущем
күнде / апта сайын / жыл сайын — каждый день / каждую неделю / каждый год
содан кейін — после этого
сол кезде — в то время
осы күнге дейін — до сегодняшнего дня
қазірдің өзінде — уже сейчас
әлі — ещё (по значению «пока не…», «до сих пор»)
тағы біраздан соң — ещё немного спустя
бір кезде — когда-то (однажды, в прошлом)
әлдеқашаннан бері — с давних пор
әлдеқашаннан — уже давно
әлі де — всё ещё
әрдайым — всегда
үнемі — постоянно
жиі — часто
сирек — редко
кейде — иногда
әзірше — пока что (временно)
көп ұзамай — вскоре
баяғыда — давно (в прошлом)
бір уақытта — одновременно
сол уақыттан бері — с того времени
әрқашан — всегда (синоним әрдайым, но тоже очень употребим)
күннің бірінде — когда-нибудь (в будущем)
осы арада — между тем

📅 112-КҮН / 112-Й ДЕНЬ

🗣АЙҚАЙ — ӘЛСІЗДІҢ ҚАРУЫ
КРИК — ОРУЖИЕ СЛАБОГО

📌 Глагол дня: айқайлау – кричать

Бала дүниеге келгенде, ол назар аударту үшін айқайлайды — бұл табиғи құбылыс.
Когда ребёнок рождается, он привлекает внимание криком — это естественное явление.

Ал есейгенде, мәселелерді айқайлап емес, сабырлы әрі дұрыс сөздермен шешу керек.
Но когда человек взрослеет, проблемы нужно решать не криком, а спокойными и правильными словами.

Айқайлау жүйкені қоздырады, қорқыныш пен ашуды күшейтеді, сенім мен сыйластықты бұзады.
Крик возбуждает нервы, усиливает страх и злость, разрушает доверие и уважение.

Ол тек уақытша жеңгендей сезім тудырады әрі қысқа уақытқа ғана назар аударады.
Он даёт лишь иллюзию победы и на короткое время привлекает внимание.

"Psychology Today" (https://www.psychologytoday.com/us/blog/overcoming-destructive-anger/202307/please-dont-yell?utm_source=chatgpt.com) журналының мақаласында мамандар айқайдан бас тарту үшін мынадай қадамдарды ұсынады:
В статье журнала "Psychology Today" специалисты предлагают следующие шаги, чтобы отказаться от крика:

— Денеңізді тыныштандырып, бірнеше рет терең тыныс алыңыз.
— Успокойте тело и сделайте несколько глубоких вдохов.

— Айқайға себеп болып тұрған сезімді анықтаңыз — қорқыныш, реніш немесе күйзеліс.
— Определите чувство, которое вызывает крик — страх, обиду или стресс.

— Сезіміңізді ашық айтыңыз, бірақ сабырлы сөзбен жеткізіңіз.
— Выражайте свои чувства открыто, но спокойными словами.

— Үнемі жағымды тақырыптарды көтеріп, сенім мен жылы сезімдерді нығайтыңыз.
— Регулярно поднимайте позитивные темы, укрепляя доверие и тёплые эмоции.

Сабырлы диалог – сенімнің белгісі, ал айқайлау әрқашан қысым мен бақылаудың көрінісі болып қалады.
Спокойный диалог — это признак доверия, а крик всегда остаётся проявлением давления и контроля.

📘 ГРАММАТИКА: -ҒАНДАЙ / -ГЕНДЕЙ / -ҚАНДАЙ / -КЕНДЕЙ

📑 Пример из текста:
Ол тек уақытша жеңгендей сезім тудырады.
Он временно даёт лишь иллюзию победы. (Чувство как будто победы, словно победы, чувство как будто победил)

📝 -ғандай/-гендей/-қандай/-кендей — форма, которая выражает сравнение или подобие действия, состояния.
В русском языке чаще всего переводится как «как будто, словно, будто бы».

🛠 Глагол + -ған/-ген/-қан/-кен + дай/дей
жең → жеңген + дей → жеңгендей («как будто победил»)

🧩 Примеры:

Ол қуанып қалғандай болды.
Он как будто обрадовался.

Бала жылағандай көрінді.
Ребёнок будто заплакал.

Кеше жаңбыр жауғандай, жер суланып тұр.
Будто вчера дождь прошёл, земля мокрая.

Әңгімесін тыңдағанда, бәрін өз көзімен көргендей.
Когда слушаешь его рассказ, словно всё сам видел.

Жолдасы шаршағандай отыр.
Товарищ сидит так, словно устал.

Бәрі алдын ала дайындалғандай өтті.
Всё прошло так, словно было подготовлено заранее.

📅 113-КҮН / 113-Й ДЕНЬ

🙋 ҚАЙ КЕЗДЕ РҰҚСАТ СҰРАУ КЕРЕК?
В КАКИЕ МОМЕНТЫ НУЖНО ПРОСИТЬ РАЗРЕШЕНИЕ?

📌 Глагол дня: рұқсат сұрау – просить разрешение

Рұқсатты біз бала кезде, бастыққа бағынышты болғанда және біреудің мүмкіндігін пайдаланғанда сұраймыз.
Разрешение мы просим в детстве, когда у нас есть начальник и когда хотим воспользоваться чужими возможностями.

Бала кезде ата-анамыз аулаға шығуға, мультфильм көруге, чипсы сатып алуға немесе кеш ұйықтауға рұқсат береді.
В детстве родители дают разрешение пойти во двор, посмотреть мультфильм, купить чипсы или лечь спать позже.

Жұмыста біз демалыс алуға, ертерек кетуге, оқу курсынан өтуге, қызметтік көлікті пайдалануға немесе үйден жұмыс істеуге рұқсат сұраймыз.
На работе мы просим разрешение взять отпуск, уйти пораньше, пройти курс обучения, воспользоваться служебной машиной или поработать из дома.

Жалпы, рұқсатты 2 жағдайда сұраймыз:
В целом мы просим разрешение в 2 случаях:

1. Өз іс-әрекетімізге рұқсат алғымыз келгенде.
Когда хотим получить разрешение на наше действие.

Мысалы, оқушы спорт киімін ұмытып кеткендіктен, мұғалімнен сабаққа қатыспауға рұқсат сұрады, ал мұғалім оған рұқсат берді.
Например, ученик попросил, а учитель разрешил пропустить урок, потому что ученик забыл взять спортивную форму.

2. Біреудің мүмкіндіктерін (ресурстарын, уақытын, назарын, кеңістігін, өкілеттігін) пайдаланғымыз келген кезде.
Когда хотим воспользоваться чужими возможностями (ресурсами, временем, вниманием, пространством, полномочиями).

Мысалы, дүкенде бір ғана сағыз алғысы келген адам оны кезексіз өткізіп жіберуді өтінеді.
Например, в магазине человек, который хочет купить одну жвачку, просит пропустить его без очереди.

📘 ГРАММАТИКА: ҚАЛАУ РАЙ / ЖЕЛАТЕЛЬНОЕ НАКЛОНЕНИЕ

📑 Примеры из текста:

Өз іс-әрекетімізге рұқсат алғымыз келгенде.
Когда мы хотим получить разрешение на своё действие.

Біреудің мүмкіндіктерін пайдаланғымыз келген кезде.
Когда мы хотим воспользоваться чужими возможностями.

Дүкенде бір ғана сағыз алғысы келген адам…
Человек, который хочет купить одну жвачку.

📝 Қалау рай – это наклонение, выражающее желание субъекта совершить действие.
Образуется при помощи аффиксов –ғы/–гі/–қы/–кі и притяжательных окончаний, употребляется с глаголом келу («приходить»).
В казахском языке конструкция передаёт не просто «я хочу», а буквально «ко мне приходит желание сделать что-то».

🛠 Основа глагола + –ғы/–гі/–қы/–кі + притяжательное окончание + келеді/келмейді

–м → моё (барғым келеді — я хочу пойти)
–ң → твоё (барғың келеді — ты хочешь пойти)
–сы → его/её (барғысы келеді — он/она хочет пойти)
–мыз → наше (барғымыз келеді — мы хотим пойти)
–ңыз → ваше (барғыңыз келеді — вы хотите пойти)
–лары → их (барғылары келеді — они хотят пойти)

🧩 Примеры: Менің кітап оқығым келеді.
Мне хочется почитать книгу.

Сенің далаға шыққың келе ме?
Тебе хочется выйти во двор?

Олардың ауылға барғылары келмейді.
Им не хочется ехать в аул.

Кеше менің ертерек ұйықтағым келді.
Вчера мне захотелось лечь спать пораньше.

Оның жаңа фильмді көргісі келмеді.
Ему/ей не хотелось смотреть новый фильм.

Біздің демалғымыз келетін сияқты.
Похоже, нам захочется отдохнуть.

Балалардың ойнағылары келеді.
Дети хотят поиграть.

📅 114-КҮН / 114-Й ДЕНЬ

✨ ҚАРАПАЙЫМ АДАМДАРҒА ҚИЯЛДАУ ҚАЖЕТ ПЕ?
НУЖНА ЛИ СПОСОБНОСТЬ ФАНТАЗИРОВАТЬ ОБЫЧНЫМ ЛЮДЯМ?

📌 Глагол дня: қиялдау – фантазировать

Қиялдау — бұл адамның жоқ нәрселерді көз алдына елестетіп, әртүрлі жағдайларды ойша фильм сияқты айналдыра алуы.
Фантазирование — это способность человека представлять несуществующие вещи и прокручивать в голове разные сценарии, словно фильм.

Бұл қабілет шығармашылық адамдарына – өнертапқыштарға, суретшілерге, музыканттарға, фильм жасаушыларға жақсы көмектеседі.
Эта способность хорошо помогает людям творческих профессий — изобретателям, художникам, музыкантам, создателям фильмов.

Бірақ Гарвард басылымы көрсеткендей (https://hbr.org/2020/04/we-need-imagination-now-more-than-ever?utm_source=chatgpt.com), бұл қабілет қарапайым адамдарға да қажет.
Но, как отмечает публикация Гарварда, эта способность необходима и обычным людям.

Біріншіден, қиял болашақты жоспарлауға көмектеседі — адам ойша әртүрлі нұсқаларды көріп, дұрыс шешім қабылдайды.
Во-первых, воображение помогает планировать будущее — человек мысленно видит разные варианты и принимает верное решение.

Екіншіден, қиял адамның ескі тәсілдері жарамсыз болған кезде, қиындықтарды шешудің жаңа жолдарын табуына көмектеседі.
Во-вторых, оно позволяет находить новые способы решения проблем, когда старые способы решения проблем перестают работать.

Үшіншіден, қиял басқа адамдарды түсінуге және өзіңді олардың орнына қоя білуге үйретеді.
В-третьих, воображение учит понимать других и ставить себя на их место.

Төртіншіден, қиын сәттерде қиял басқа бір көріністі елестетіп, үміт сыйлайды және алға жылжуға күш береді.
В-четвёртых, в трудные моменты воображение показывает другую картинку, дарит надежду и даёт силы двигаться вперёд.

Сондықтан қиялдау – бұл жай ғана бұлт арасында қалықтау емес, күнделікті өмірді жеңілдететін құнды құрал.
Поэтому фантазировать — это не просто летать в облаках, а ценный инструмент, облегчающий повседневную жизнь.

📘 ГРАММАТИКА: ВО-ПЕРВЫХ, ВО-ВТОРЫХ...

📑 Примеры из текста:
Біріншіден, қиял болашақты жоспарлауға көмектеседі.
Во-первых, воображение помогает планировать будущее.

Екіншіден, Үшіншіден, Төртіншіден.
Во-вторых, В-третьих, В-четвёртых.

📝 Реттік жалғаулықтар — это специальные слова, которые помогают излагать мысли последовательно и указывать порядок рассуждений.
Они образуются от реттік сан есімдер (порядковых числительных) при помощи аффикса -ден/-дан/-тан/-тен и переводятся как «во-первых, во-вторых, в-третьих…».

🛠 Схема образования:
👉 Основа — сан есім (бір, екі, үш, төрт, бес, алты...)

👉 Жұрнақ -нші / -ншы (порядковый числительный)
бір → бірінші
екі → екінші
үш → үшінші

👉 Шылау-жалғау -ден/-дан/-тан/-тен (аблатив, «из»)
бірінші → біріншіден (досл. «из первого» → «во-первых»)

🧩 Примеры:

Біріншіден, ерте тұрған адам көп іс бітіреді.
Во-первых, человек, который рано встаёт, успевает больше дел.

Екіншіден, дұрыс тамақтану денсаулықты сақтайды.
Во-вторых, правильное питание сохраняет здоровье.

Үшіншіден, спортпен айналысу көңіл-күйді жақсартады.
В-третьих, занятия спортом улучшают настроение.

Төртіншіден, кітап оқу ой-өрісті кеңейтеді.
В-четвёртых, чтение расширяет кругозор.

Бесіншіден, үнемі білім іздеген адам алға жылжиды.
В-пятых, человек, который постоянно ищет знания, движется вперёд.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
Біріншіден — во-первых
Екіншіден — во-вторых
Үшіншіден — в-третьих
Төртіншіден — в-четвёртых
Бесіншіден — в-пятых
Алтыншыдан — в-шестых
Жетіншіден — в-седьмых
Сегізіншіден — в-восьмых
Тоғызыншыдан — в-девятых
Оныншыдан — в-десятых

📅 115-КҮН / 115-Й ДЕНЬ

🏞 ӘР ЖЕРДІҢ ӨЗ ЕРЕКШЕЛІГІ БАР
У КАЖДОГО МЕСТА ЕСТЬ СВОЯ ОСОБЕННОСТЬ

📌 Глагол дня: көрсету – показывать

Әрбір дәмханың өзіне тән ерекше тағамы болады.
У каждого кафе есть своё особенное блюдо.

Мен жаңа дәмханаға келгенде, әдетте мынадай сұрақ қоямын: «Маған мәзірден ең жақсы дайындайтын тағамыңызды көрсетіңіз».
Когда я прихожу в новое кафе, я обычно задаю такой вопрос: «Покажите мне в меню, какое блюдо вы готовите лучше всего».

Сол сияқты кез келген қалада немесе ауылда қонақтарға көрсеткісі келетін ерекше бір орын болады.
Также в любом городе или селе есть какое-то особенное место, которое люди любят показывать приезжим гостям.

Мысалы, қонақтар Алматыға келгенде, мен оларға Алматы тауларын, «Көк-Төбе» тауын, Үлкен Алматы көлін көрсеткенді ұнатамын.
Например, когда гости приезжают в Алматы, я люблю им показывать Алматинские горы, гору «Кок-Тобе», Большое Алматинское озеро.

Біздің қалада қонақтарға көрсетуге болатын көптеген саябақтар мен скверлер де бар.
В нашем городе также есть много парков и скверов, которые можно показать гостям.

Мысалы, Тұңғыш Президент саябағы, 28 Панфиловшылар саябағы, Орталық саябақ.
Например, Парк Первого Президента, Парк 28 Панфиловцев, Центральный парк.

Биыл біздің қалада Сайран көлін қайта қалпына келтіру жұмыстары аяқталды.
В этом году в нашем городе завершили реставрацию озера Сайран.

Қазір ол көптеген алматылықтардың серуендейтін сүйікті орнына айналды.
Сейчас оно стало излюбленным местом прогулок для многих алматинцев.

Біздің үйге апай қонаққа келгенде, ол өзі Метроны көрсетуді сұрады.
Когда к нам в гости приехала тётя, она сама попросила показать ей Метро.

Біз онымен әрбір бекетке тоқтап, суретке түстік.
Мы с ней выходили на каждой станции и фотографировались.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «КӨРСЕТУ» по временам и лицам

📝 Глагол көрсету означает «показывать» (путь, пример, вещь и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен көрсетемін (Я показываю / буду показывать) / көрсетпеймін / көрсетемін бе?
Сен көрсетесің / көрсетпейсің / көрсетесің бе?
Сіз көрсетесіз / көрсетпейсіз / көрсетесіз бе?
Біз көрсетеміз / көрсетпейміз / көрсетеміз бе?
Сендер көрсетесіңдер / көрсетпейсіңдер / көрсетесіңдер ме?
Сіздер көрсетесіздер / көрсетпейсіздер / көрсетесіздер ме?
Ол көрсетеді / көрсетпейді / көрсетеді ме?
Олар көрсетеді / көрсетпейді / көрсетеді ме?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен көрсетіп жатырмын (Я сейчас показываю) / көрсетіп жатқан жоқпын / көрсетіп жатырмын ба?
Сен көрсетіп жатырсың / көрсетіп жатқан жоқсың / көрсетіп жатырсың ба?
Сіз көрсетіп жатырсыз / көрсетіп жатқан жоқсыз / көрсетіп жатырсыз ба?
Біз көрсетіп жатырмыз / көрсетіп жатқан жоқпыз / көрсетіп жатырмыз ба?
Сендер көрсетіп жатырсыңдар / көрсетіп жатқан жоқсыңдар / көрсетіп жатырсыңдар ма?
Сіздер көрсетіп жатырсыздар / көрсетіп жатқан жоқсыздар / көрсетіп жатырсыздар ма?
Ол көрсетіп жатыр / көрсетіп жатқан жоқ / көрсетіп жатыр ма?
Олар көрсетіп жатыр / көрсетіп жатқан жоқ / көрсетіп жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен көрсетті́м (Я показал) / көрсеткен жоқпын / көрсетті́м бе?
Сен көрсеттің / көрсеткен жоқсың / көрсеттің бе?
Сіз көрсеттіңіз / көрсеткен жоқсыз / көрсеттіңіз бе?
Біз көрсеттік / көрсеткен жоқпыз / көрсеттік пе?
Сендер көрсеттіңдер / көрсеткен жоқсыңдар / көрсеттіңдер ме?
Сіздер көрсеттіңіздер / көрсеткен жоқсыздар / көрсеткеніздер ме?
Ол көрсетті / көрсеткен жоқ / көрсетті ме?
Олар көрсетті / көрсеткен жоқ / көрсетті ме?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА

📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
көрсетілу — быть показанным
Фильм көпшілікке көрсетілді — Фильм был показан публике.

📄 Взаимный залог (ортақ етіс)
Суффиксы: –ыс, –іс, –с
көрсетісу — показывать друг другу
Олар бір-біріне суреттерін көрсетісті — Они показали друг другу свои фотографии.

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –т, –қыз, –кіз, –ғыз, –гіз
көрсету уже каузативная форма от глагола «көру» (видеть).
Она изначально значит «заставить увидеть → показать».

Дополнительно возможны усиленные формы:
көрсеткізу — заставить показать (кого-то)
Мұғалім оқушыға тапсырмасын көрсеткізді — Учитель заставил ученика показать задание.

📅 116-КҮН / 116-Й ДЕНЬ

😩 ҚАЗАҚ ТІЛІН ҮЙРЕНУДЕН ЖАЛЫҚТЫМ, ОНЫ ТАСТАҒЫМ КЕЛЕДІ
МНЕ НАДОЕЛО УЧИТЬ КАЗАХСКИЙ ЯЗЫК, Я ХОЧУ БРОСИТЬ ЭТО

📌 Глагол дня: жалықтыру – надоедать, утомлять

Неге тіл үйрену жалықтырады?
Почему может надоесть учить язык?

Золтан Дёрнеи «Motivational Strategies in the Language Classroom» атты кітабында бірнеше себепті көрсетеді (https://erwinwidiyatmoko.wordpress.com/wp-content/uploads/2012/01/motivational-strategies-in-the-language-classroom-by-zoltan-dornyei.pdf?utm_source=chatgpt.com).
Золтан Дёрнеи в книге «Motivational Strategies in the Language Classroom» указывает несколько причин.

1. Егерде нәтиже ұзақ уақыт бойы көрінбесе, адам шаршайды.
Если долго не видно результата, человек устает.

2. Бірсарынды тапсырмалар оқушыны шаршатады.
Однообразные задания утомляют ученика.

3. Шамадан тыс жоғары мақсаттар адамды жалықтырады әрі үмітін үзеді.
Слишком высокие цели утомляют и гасят надежду.

4. Қолдау мен мақтаудың болмауы да жалықтырады.
Отсутствие поддержки и похвалы тоже утомляет.

Жалығуды жеңу үшін Дёрнеи мынадай кеңес береді:
Чтобы победить усталость, Дёрнеи советует следующее:

1. Үлкен мақсатты кіші қадамдарға бөліп, жетістікті көру.
Делить большую цель на маленькие шаги и видеть успех.

2. Сабақ түрін өзгерту: тек кітаппен ғана емес, фильмдер, әндер, әңгімелер арқылы да үйрену.
Менять формат занятий: учить не только по книге, но и через фильмы, песни, разговоры.

3. Жетістігіңді өзгелермен емес, кешегі өзіңмен салыстыру.
Сравнивать успех не с другими, а с самим собой вчерашним.

4. Жалықпай оқу үшін қысқа демалыс пен марапат енгізу.
Чтобы учиться не уставая, вводить короткий отдых и награды.

5. Тілді қызықты ететін ортаны табу — топты, досты немесе мұғалімді.
Найти среду, которая делает язык интересным — группу, друга или учителя.

Қорытындысында жалығу — табиғи құбылыс, бірақ дұрыс жол тапсаң, ол кедергі емес, жаңа бастамаға түрткі болады.
В итоге усталость естественна, но если найти подход, она станет не преградой, а толчком к новому началу.

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИИ ПРОТИВОПОСТАВЛЕНИЯ «НЕ …, А … / НЕ ТОЛЬКО …, НО И …» 📑 Примеры из текста:

Сабақ түрін өзгерту: тек кітаппен ғана емес, фильмдер, әндер, әңгімелер арқылы да үйрену.
Менять формат занятий: не только по книге, но и через фильмы, песни, разговоры.

Жетістігіңді өзгелермен емес, кешегі өзіңмен салыстыру.
Сравнивать успех не с другими, а с самим собой вчерашним.

Кедергі емес, жаңа бастамаға түрткі болады.
Она станет не преградой, а толчком к новому началу.

📝 Конструкция с емес используется для противопоставления.

👉 [X емес, Y]
= Не X, а Y.

👉 [X ғана емес, Y да]
= Не только X, но и Y.

🧩 Примеры:

Бұл зат маған кедергі емес, жаңа мүмкіндік береді.
Этот предмет для меня не помеха, а новая возможность.

Әңгіме жеңіс туралы емес, тәжірибе жинау туралы болды.
Речь шла не о победе, а о накоплении опыта.

Бұл кітап тек қызықты ғана емес, пайдалы да болып шықты.
Эта книга оказалась не только интересной, но и полезной.

📅 117-КҮН / 117-Й ДЕНЬ

🧩 БІЗДІҢ БҮКІЛ ӨМІРІМІЗ – ҚАБЫЛДАҒАН ШЕШІМДЕРІМІЗДІҢ НӘТИЖЕСІ
ВСЯ НАША ЖИЗНЬ – ЭТО РЕЗУЛЬТАТ ПРИНЯТЫХ НАМИ РЕШЕНИЙ

📌 Глагол дня: шешім қабылдау – принимать решение

Бала кезде көптеген шешімдерді біздің орнымызға ата-анамыз қабылдайды, бірақ есейген сайын олар бізді өз бетімізбен шешім қабылдауға итермелейді.
В детстве многие решения за нас принимают родители, но взрослея они начинают нас подталкивать самостоятельно принимать решения.

Адам ата-анасынан бойы биік болғанда емес, дұрыс шешім қабылдап, оған жауапкершілік ала білгенде ғана ересек болады.
Человек становится взрослым не тогда, когда ростом становится выше родителей, а тогда когда уже умеет принимать правильные решения и брать за них ответственность.

Мектепте бізден болашақта кім болғымыз келетінін сұрайды және мамандық таңдауға шешім қабылдауды ұсынады.
В школе нас спрашивают, кем мы хотим стать в будущем, и предлагают принять решение о выборе профессии.

Университетте оқуды аяқтаған соң, қай жерде жұмыс істейтінімізді шешуіміз керек.
После учебы в университете мы должны принять решение, где работать.

Одан кейін біз ең маңызды шешім қабылдауымыз керек — өмірлік жар таңдау және отбасы құру.
Потом мы должны принять самое важное решение — о выборе спутника жизни и создании семьи.

Өмірде біз көптеген шешім қабылдаймыз: кіммен достасу, немен айналысу, нені сатып алу және тағы басқалары.
В жизни мы принимаем множество решений: с кем дружить, чем заниматься, что покупать и другое.

Есейе келе біз өміріміздің дұрыс не бұрыс қабылдаған шешімдеріміздің нәтижесі екенін түсіне бастаймыз.
Взрослея, мы начинаем понимать, что наша жизнь — это результат принятых нами решений, правильных или неправильных.

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИИ С ПРИЧАСТИЕМ НА -ҒАН/-ГЕН/-ҚАН/-КЕН

📑 Пример из текста:
Қабылдаған шешімдеріміздің нәтижесі
Результат принятых нами решений

📝 Есімше — это форма глагола, которая сочетает признаки глагола и прилагательного.
Суффиксы -ған/-ген/-қан/-кен образуют есімше прошедшего времени (причастие прошедшего времени).

Глагол с этим суффиксом:
👉 употребляется как определение при существительном (жазылған хат - написанное письмо),
👉 может выражать результат уже совершённого действия,
👉 соответствует русским причастиям на «-нный, -тый, -вший».

🛠 [Глагол + -ған/-ген/-қан/-кен] + [существительное]

👉 Если нужно уточнить принадлежность, добавляются аффиксы притяжательности и падежа:
[Глагол + -ған/-ген/-қан/-кен] + [существительное + притяж. + падеж]

🧩 Примеры:

Өткен күннің қорытындысы бізді қуантты.
Итоги прошедшего дня нас порадовали.

Жазылған хатты дереу оқыдық.
Мы сразу прочитали написанное письмо.

Айтылған сөздер жүрегімде қалды.
Сказанные слова остались в моём сердце.

Өткізілген жиналыстың нәтижесі жақсы болды.
Результат проведённого собрания был хорошим.

Жасалған қателіктерден сабақ алу керек.
Нужно извлекать уроки из сделанных ошибок.

📅 118-КҮН / 118-Й ДЕНЬ

🚴 ЕҢ БАСТЫСЫ – ЖЕҢІС ЕМЕС, ҚАТЫСУ
ГЛАВНОЕ НЕ ПОБЕДА, А УЧАСТИЕ

📌 Глагол дня: қатысу – участвовать

Кейде Алматыда түрлі марафондар мен іс-шаралар өткізіледі: велосипедшілерге, жүгірушілерге арналған.
Иногда в Алматы проводят различные марафоны и мероприятия: для велосипедистов, для бегунов.

Мен веломарафондардың біріне қатысуға мүмкіндік алдым.
В одном из веломарафонов мне удалось поучаствовать.

Веломарафон болатынын естігенде, «Ең бастысы – жеңіс емес, қатысу» деп ойлап, велосипедімді дайындауға кірістім.
Когда я узнал, что будет веломарафон, я подумал «Главное не победа, а участие» и пошёл готовить свой велосипед.

Спорттық марафон өткізу үшін билік бүтін бір көшені жабуы мүмкін, ал тәртіпті сақтау үшін көп полиция қызметкерлерін тартады.
Для проведения спортивного марафона власти могут перекрыть целую улицу, а для обеспечения порядка привлечь большое количество полицейских.

Ол марафонда Саин мен Әл-Фараби көшелерін жапты.
На том марафоне перекрыли улицы Саина и Аль-Фараби.

Қатысушылар өте көп болды. Алматыда соншама адамның велосипед тебетінін тіпті елестете де алмаппын.
Было очень много участников. Я даже и представить не мог, что в Алматы так много людей катаются на велосипеде.

Мен қатты шаршадым, бірақ осы веложарысқа қатысқаным маған ұнады.
Я очень устал, но мне понравилось участвовать в этом велозаезде.

Сол кезде жаңа адамдармен танысып, әңгімелесіп, рухани қуат алдым.
Тогда я познакомился с новыми людьми, пообщался, зарядился эмоционально.

Әртүрлі әлеуметтік жобалар мен іс-шараларға қатысу маған әрқашан күш-қуат пен жақсы естеліктер сыйлайды.
Участие в различных социальных проектах и мероприятиях мне всегда даёт заряд энергии и хорошие воспоминания.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ҚАТЫСУ» по временам и лицам

📝 Глагол қатысу означает «участвовать» (в соревновании, собрании, мероприятии и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен қатысамын (Я участвую / буду участвовать) / қатыспаймын / қатысамын ба?
Сен қатысасың / қатыспайсың / қатысасың ба?
Сіз қатысасыз / қатыспайсыз / қатысасыз ба?
Біз қатысамыз / қатыспаймыз / қатысамыз ба?
Сендер қатысасыңдар / қатыспайсыңдар / қатысасыңдар ма?
Сіздер қатысасыздар / қатыспайсыздар / қатысасыздар ма?
Ол қатысады / қатыспайды / қатыса ма?
Олар қатысады / қатыспайды / қатыса ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен қатысып жатырмын (Я сейчас участвую) / қатысып жатқан жоқпын / қатысып жатырмын ба?
Сен қатысып жатырсың / қатысып жатқан жоқсың / қатысып жатырсың ба?
Сіз қатысып жатырсыз / қатысып жатқан жоқсыз / қатысып жатырсыз ба?
Біз қатысып жатырмыз / қатысып жатқан жоқпыз / қатысып жатырмыз ба?
Сендер қатысып жатырсыңдар / қатысып жатқан жоқсыңдар / қатысып жатырсыңдар ма?
Сіздер қатысып жатырсыздар / қатысып жатқан жоқсыздар / қатысып жатырсыздар ма?
Ол қатысып жатыр / қатысып жатқан жоқ / қатысып жатыр ма?
Олар қатысып жатыр / қатысып жатқан жоқ / қатысып жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен қатыстым (Я участвовал) / қатысқан жоқпын / қатыстым ба?
Сен қатыстың / қатысқан жоқсың / қатыстың ба?
Сіз қатыстыңыз / қатысқан жоқсыз / қатыстыңыз ба?
Біз қатыстық / қатысқан жоқпыз / қатыстық па?
Сендер қатыстыңдар / қатысқан жоқсыңдар / қатыстыңдар ма?
Сіздер қатыстыңыздар / қатысқан жоқсыздар / қатыстыңыздар ма?
Ол қатысты / қатысқан жоқ / қатысты ма?
Олар қатысты / қатысқан жоқ / қатысты ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА

📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
қатыстырылу — быть привлечённым к участию
Ойынға жаңа оқушылар қатыстырылды — К игре были привлечены новые ученики.

📄 Взаимный залог (ортақ етіс)
Суффиксы: –ыс, –іс, –с
қатысу уже имеет значение совместного действия («участвовать вместе»).
Олар жарысқа бірге қатысты — Они участвовали в соревновании вместе.

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –т, –дыр/–дір/–тыр/–тір
қатыстыру — заставить участвовать, привлечь к участию.
Ұстаз бізді пікірталасқа қатыстырды. — Преподаватель заставил нас принять участие в дискуссии.

📅 119-КҮН / 119-Й ДЕНЬ

😔 «ҚАШАН ШЫДАУ КЕРЕК, АЛ ҚАШАН ШЫДАМАҒАН ЖӨН?»
«КОГДА НУЖНО ТЕРПЕТЬ, А КОГДА НЕ СТОИТ?»

📌 Глагол дня: шыдау – терпеть

Мынадай мақал бар: «Шыдамдылық пен еңбек бәрін жеңеді».
Есть такая поговорка: «терпение и труд всё перетрут».

Бұл – шыдамдылық қиындықтарды жеңуге көмектеседі дегенді білдіреді.
Это означает, что терпение помогает преодолеть трудности.

Бірақ әрқашан шыдау керек пе?
Но всегда ли нужно терпеть?

LifeHack журналы мынадай кеңестер береді (https://www.lifehack.org/848706/how-to-be-patient?utm_source=chatgpt.com):
Журнал LifeHack даёт следующие рекомендации:

Шыдау ұзақ мақсаттарға жетуде пайдалы.
Терпеть полезно при достижении долгосрочных целей.

Қарым-қатынаста бір-бірімізді шыдасақ, жанжал азайып, сенім нығаяды.
В отношениях, когда мы терпим друг друга, это уменьшает конфликты и укрепляет доверие.

Күтпеген қиындықтарда ол эмоцияны бақылауға және дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі.
В неожиданных трудностях оно помогает управлять эмоциями и принять верное решение.

Алайда шыдау әрдайым орынды бола бермейді.
Однако терпеть не всегда уместно.

Әділетсіздікке не зиянды қарым-қатынасқа шыдауға болмайды.
Нельзя терпеть несправедливость или токсичные отношения.

Өз құқығын қорғаудың орнына үнсіз қалу жағдайды ушықтырады.
Если молчать вместо защиты своих прав, ситуация ухудшится.

Денсаулыққа зиян келтіретін ауыртпалыққа шыдау қауіпті.
Опасно терпеть нагрузку, вредящую здоровью.

Сезімдерді ішке жасыру күйзеліске және ауруларға әкеледі.
Подавление чувств приводит к стрессу и болезням.

Сондықтан шыдамдылық — құнды қасиет, бірақ орнымен қолдану қажет.
Поэтому терпение — ценное качество, но использовать его нужно уместно.

Қай жерде шыдау пайдалы, қай жерде зиянды екенін ажырата білу маңызды.
Важно различать, где терпеть полезно, а где вредно.

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ –А/–Е/–Й БЕРУ

📑 Пример из текста:
Алайда шыдау әрдайым орынды бола бермейді.
➡️ Разбираем: бола бермейді

📝 Конструкция –а/–е/–й беру используется для того, чтобы показать:
👉 повторяемость действия (делает снова и снова),
👉 тенденцию (обычно происходит так),
👉 продолжительность (делает постоянно, без перерыва).

📌 В отрицании (–а/–е/–й бермейді) означает:
- не всегда так бывает,
- не продолжается,
- не имеет привычного характера.

🛠 Глагол + –а/–е/–й + беру + личное окончание / отрицание

🧩 Примеры:
айта береді → говорит снова и снова
жаза береді → пишет всё время
келе береді → продолжает приходить
айта бермейді → не всегда говорит / перестаёт говорить

🧩 Примеры в предложениях:

Сен неге маған Мағжан туралы айта бересің?
Почему ты всё время рассказываешь мне про Магжана?

Оған палау ұнайды, сол себепті ол оны пісіре береді.
Ему нравится плов, поэтому он его всё время готовит.

Мына бала неге жылай береді?
Почему этот ребёнок всё время плачет?

Саған да кредит бойынша телефон соға бере ме?
Тебе тоже всё время звонят по поводу кредита?

Ол бізге келе береді және үнемі ыстық бауырсақ әкеле береді.
Он всё время приходит к нам и постоянно приносит горячие баурсаки.

Барлық жоспар ойдағыдай бола бермейді.
Не все планы проходят так, как задумано.

Бұл әдіс әрқашан нәтиже бере бермейді.
Этот метод не всегда даёт результат.

Кейбір адамдардың сөзі шын бола бермейді.
Слова некоторых людей не всегда оказываются правдой.

📅 120-КҮН / 120-Й ДЕНЬ

🤔 НЕГЕ БІЗ КҮМӘНДАНАМЫЗ? ПОЧЕМУ МЫ СОМНЕВАЕМСЯ?

📌 Глагол дня: күмәндану – сомневаться

Күмән – бұл адамның белгілі бір нәрсенің дұрыстығына немесе қажет екеніне сенімсіз болған жағдайы.
Сомнение – это состояние человека, при котором он не уверен в правильности или необходимости чего-либо.

Бұл ақпаратқа сенуге бола ма? Жаңа дәріні ұсынған дәрігерге сену керек пе? Шетелге көшу дұрыс па? Бір нәрсені сатып алу қажет пе?
Можно ли доверять этой информации? Доверять ли врачу, который предлагает новое лекарство? Стоит ли переезжать за границу? Стоит ли покупать что-либо?

Бұл сұрақтар бізде күмән сезімін тудыруы мүмкін. Біз жаман нәрсеге жолыққандықтан емес, басқа себептерден күмәнданамыз.
Эти вопросы у нас могут вызывать чувство сомнения. И сомневаемся мы не потому, что встретились с чем-то плохим.

Күмән – табиғи қорғаныс сезімі. Біз күмәнданған кезде миымыз қандай да бір ақпаратқа бірден сенбей, оған сенер алдында оны тексеруге итермелейді.
Сомнение – это естественное защитное чувство. Когда мы сомневаемся, наш мозг отправляет нас проверить ту или иную информацию, прежде чем начать ей доверять и использовать её.

Сатып алуға күмәндансақ, шынайы пікірлерін іздейміз. Дәрігердің жауабына күмәндансақ, сол сұрақты басқа дәрігерлерге қоямыз. Маңызды шешім қабылдауда күмәндансақ, жағдайды тереңірек зерттеп, бәрін таразылап, содан кейін саналы түрде әрекет етеміз.
Сомневаемся в покупке, ищем честные отзывы. Сомневаемся в ответе врача, задаём этот же вопрос другим врачам. Если сомневаемся в принятии важного решения, глубже изучаем ситуацию, взвешиваем всё и потом осознанно действуем.

Сондықтан күмәндану – жаман емес, жаман нәрсе – ойланбай әрекет ету.
Поэтому быть сомневающимся – не плохо, плохо действовать не подумав.

📘 ГРАММАТИКА: ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ «НЕ ПОТОМУ ЧТО…, А ПОТОМУ ЧТО…»

📑 Пример из текста:
Біз жаман нәрсеге жолыққандықтан емес, басқа себептерден күмәнданамыз.
Мы сомневаемся не потому, что встретились с чем-то плохим, а по другим причинам.

📝 Конструкция «…дықтан емес, …дан» используется, когда мы хотим объяснить:
👉 действие или состояние произошло не по одной причине, а по другой.

Это соответствует русскому выражению «не потому что…, а потому что…».

🛠 [себеп (причина) + -дықтан/-діктен/-тан/-тен] + емес,
[нағыз себеп (другая причина) + -дан/-ден/-тан/-тен]
-дықтан/-діктен → «потому что» (причина)
емес → отрицание («не»)
-дан/-ден → указывает на истинную причину («из-за, по причине»)

🧩 Примеры предложений:

Ол сабаққа кешіккендіктен емес, жолдағы кептелістен кешікті.
Он опоздал на урок не потому, что проспал, а из-за пробки на дороге.

Мен оған бармадым, оны ұнатпағандықтан емес, уақытым болмағандықтан.
Я не пошёл не потому, что он мне не нравится, а потому что у меня не было времени.

Біз жобаны тоқтаттық қиын болғандықтан емес, қаржы жетпегендіктен.
Мы остановили проект не потому, что он был сложным, а потому что не хватило финансирования.

Ол жылап тұр ауырғандықтан емес, ренжігендіктен.
Она плачет не потому, что заболела, а потому что обиделась.

Адамдар кітапты міндет болғандықтан емес, қызық болғандықтан оқиды.
Люди читают книги не потому, что это обязанность, а потому что им интересно.

✅ Возвратный залог (өздік етіс) широко используется в казахском языке, он делает глагол более «самообращённым» — субъект сам испытывает действие или совершает его по отношению к себе.