Казахский язык
            Разбор грамматики
Новые слова
 1 
 2 
 3 
Фразы
Анекдоты
Новостные видео
 1 
Диалоги из фильмов
 1 
 2 
 Kaizen метод
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 11 
 12 
 13 
 14 
 15 
 16 
 17 
 18 
 19 
 20 
 21 
 22 
 23 
 24 
 Онлайн-Марафон
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
Мынау, анау, бұл...
Способы отрицания
Закон сингармонизма
Ответы на вопросы
Употреб. причастий
Попул. конструкции
Вывески
Бойынша/сәйкес
 Қаз 
 

Онлайн-Марафон: Казахский язык за год

Страница 7  (дни с 121 по 140)

Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 121-КҮН / 121-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

👨‍👩‍👧‍👦 ОТБАСЫНДА ӨЗАРА ҚҰРМЕТ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ 8 ҚАДАМЫ
8 ШАГОВ ДЛЯ ФОРМИРОВАНИЯ ВЗАИМНОГО УВАЖЕНИЯ В СЕМЬЕ

📌 Глагол дня: құрметтеу – уважать

Құрмет – қоғамдағы салауатты қарым-қатынастың негізі.
Уважение – основа здоровых отношений в обществе.

Онсыз дұрыс қарым-қатынас құру мүмкін емес.
Без него невозможно построить правильные отношения.

"Психология Today" журналында психолог Томас Ликона ата-аналарға отбасында өзара құрметті қалыптастырудың 8 қадамын ұсынады (https://www.psychologytoday.com/us/blog/raising-kind-kids/202111/8-ways-parents-can-teach-and-get-respect):
Психолог Томас Ликона в журнале "Psychology Today" предлагает родителям 8 шагов для формирования взаимного уважения в семье:

Ата-аналар өздерін құрметтеуі тиіс екеніне сенуі керек және оны сенімді әрі әділ түрде көрсетуі қажет.
Родители должны верить, что их должны уважать, и показывать это уверенно и справедливо.

Ата-аналар үшін баланы құрметтеу және оның пікірін тыңдау маңызды.
Родителям важно уважать ребёнка и слушать его мнение.

Әрбір сөз бен іс-әрекетте құрметтің үлгісін көрсету қажет — ата-аналар бір-бірін, туыстарын және мұғалімдерді құрметтеуі тиіс.
Нужно показывать пример уважения во всех словах и поступках — родители должны уважать друг друга, родственников и учителей.

Отбасында құрмет талап етілуі керек және дөрекілікке жол берілмеуі тиіс.
В семье нужно требовать уважения и не допускать грубости.

Әрбір дөрекілікті дер кезінде түзету және сыпайылыққа үйрету қажет.
Каждое проявление грубости нужно вовремя исправлять и учить вежливости.

Егер бұл қайталанса, балаға оның салдары болатынын түсіндірілуі керек.
Если это повторяется, ребёнку нужно объяснить последствия.

Балаларға құрметтеудің қалай көрінетінін түсіндіріп, қажет болса рөлдік ойындар арқылы үйрету пайдалы.
Полезно объяснять детям, как проявляется уважение, и учить этому даже через ролевые игры.

Отбасында бір-бірін құрметтеуді басты құндылық ету қажет.
В семье нужно сделать уважение друг друга главной ценностью.

📘 ГРАММАТИКА: ПРИТЯЖАТЕЛЬНЫЕ ОКОНЧАНИЯ В ОТГЛАГОЛЬНЫХ СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫХ

📑 Пример из текста:

Ата-аналар өздерін құрметтеуі тиіс екеніне сенуі керек және оны сенімді әрі әділ түрде көрсетуі қажет.
Родители должны верить, что их должны уважать, и показывать это уверенно и справедливо.

📌 В словах құрметтеуі, сенуі, көрсетуі есть окончание –і → это притяжательное окончание 3-го лица.

📝 Отглагольные существительные в казахском языке образуются с помощью суффикса –у (оқу – учёба, сену – вера, көру – видение).
К ним могут присоединяться притяжательные окончания (–ім, –ің, –і, –іміз, –іңдер, –лері), чтобы показать, чьё это действие.

🛠 [Глагол + –у] + притяжательное окончание
Менің оқуым → моя учёба / моё учение
Сенің сенуің → твоя вера
Оның көруі → его/её видение
Біздің жүруіміз → наше хождение
Сендердің айтуларың → ваше говорение
Олардың түсінулері → их понимание

🧩 Примеры предложений:

Менің оқуым маған қуаныш әкеледі.
Моя учёба приносит мне радость.

Сенің сенуің бізге күш береді.
Твоя вера даёт нам силу.

Оның көруі дұрыс болды.
Его взгляд оказался верным.

Біздің жүруіміз ұзаққа созылды.
Наше хождение затянулось.

Сендердің айтуларың маған ұнады.
Ваши слова мне понравились.

Олардың түсінулері қиын болды.
Их понимание оказалось трудным.

✨ А в нашем предложении:
құрметтеуі тиіс = должен уважать = их уважение должно быть
сенуі керек = должен верить = они должны верить (их вера необходима)
көрсетуі қажет = должен показать = они должны показать (их показ)

📌 Все эти формы используют притяжательное окончание –і (3 лицо), потому что речь идёт о действии, привязанном к конкретному субъекту («ата-аналар»).


📅 122-КҮН / 122-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

😴 ТӘУЛІГІНЕ НЕШЕ САҒАТ ҰЙЫҚТАЙСЫЗ?
СКОЛЬКО ЧАСОВ В СУТКИ ВЫ СПИТЕ?

📌 Глагол дня: ұйықтау – спать

Сьюзан Л. Уорлидің «The Extraordinary Importance of Sleep» (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6281147/) атты мақаласына сәйкес, ересек адам тәулігіне 7–7,5 сағат ұйықтауы қажет.
Согласно статье Сьюзан Л. Уорли «The Extraordinary Importance of Sleep», взрослому человеку нужно спать 7–7,5 часов в сутки.

Егер сіз 6 сағаттан аз ұйықтасаңыз, гипертония, қант диабеті, жүрек-қан тамыр аурулары және есте сақтау қабілетінің төмендеуі сияқты мәселелер туындауы мүмкін.
Если вы спите меньше 6 часов, могут возникнуть проблемы — гипертония, диабет, сердечно-сосудистые болезни и ухудшение памяти.

Бұл мәселелердің себебі – ұйқы аз болса, иммунитет төмендейді, гормондар тепе-теңдігін жоғалтады және ми ақпаратты дұрыс қабылдамайды.
Причина этих нарушений в том, что при недостатке сна ослабевает иммунитет, нарушается гормональный баланс и мозг хуже обрабатывает информацию.

Сондықтан күн сайын бір уақытта ұйықтап, бір уақытта тұруға дағдылану маңызды.
Поэтому важно привыкнуть ложиться и вставать в одно и то же время каждый день.

Жақсы ұйықтау үшін кешке таза ауада серуендеп, артық сұйықтық ішпеңіз.
Чтобы спалось хорошо, прогуляйтесь вечером на свежем воздухе и не пейте много жидкости.

Ұйықтар алдында телефонды бір шетке қойып, бөлмені тыныш әрі қараңғы ету жақсы — бұл ұйқыны жақсартады.
Перед сном лучше отложить телефон и сделать комнату тихой и тёмной — это улучшает сон.

Қысқа күндізгі ұйқы пайдалы, бірақ ол түнгі ұйқыны алмастырмайды.
Короткий дневной сон тоже полезен, но он не заменяет ночной сон.

Жақсы ұйқы – сіздің денсаулығыңыз бен көңіл-күйіңіздің кепілі.
Хороший сон — залог вашего здоровья и настроения.

📘 ГРАММАТИКА: БУДУЩЕЕ ПРЕДПОЛОЖИТЕЛЬНОЕ ВРЕМЯ

📑 Пример из текста:
Ұйықтар алдында телефонды бір шетке қойып, бөлмені тыныш әрі қараңғы ету жақсы — бұл ұйқыны жақсартады.
Перед сном лучше отложить телефон и сделать комнату тихой и тёмной — это улучшает сон.

🔍 Разбираем:
Ұйықтар алдында → «перед сном / перед тем, как лечь спать».

📖 Суффиксы –ар / –ер / –р образуют есімше келер шақ. Эта форма выражает:
👉 Предположительное будущее действие (вероятность, возможность: мен жазармын — «может, я напишу»).
👉 Ожидаемое будущее действие в устойчивых выражениях (келер жыл — наступающий год).
👉 Употребление с обстоятельственными словами (алдында, кейін, кезде) для указания времени: «перед тем как…», «после того как…».
🛠 [Основа глагола] + –ар / –ер / –р

бар- → барар (который пойдёт)
кел- → келер (который придёт)
ұйықта- → ұйықтар (который будет спать)

🧩 Примеры предложений:

Айтар сөзім бар.
У меня есть слова, которые я хочу сказать.

Келер жылы ауылға барамыз.
В следующем году мы поедем в деревню.

Жүрер кезде досым қоңырау шалды.
Когда я собирался идти, друг позвонил.

Кетер алдында есікті жап.
Закрой дверь перед тем, как уйдёшь.

Көрер күнің алда. Все испытания (букв. «дни, которые увидишь») ещё впереди.

Оқыр кітаптарыңды дайындап қой.
Приготовь книги, которые будешь читать.

Оның күтер қонағы көп.
У него много гостей, которых он ждёт.

Ұмытар күн болмайды.
Не будет дня, который забудется.


📅 123-КҮН / 123-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

📖 ӘР КҮН – КЕЛЕСІ КҮНГЕ ДАЙЫНДЫҚ.
КАЖДЫЙ ДЕНЬ – ЭТО ПОДГОТОВКА К СЛЕДУЮЩЕМУ ДНЮ.

📌 Глагол дня: дайындау – готовить

Қазақта мынадай мақалды бар: «Дайын ас болмайды, дайын тағдыр болмайды.»
Есть такая казахская пословица: «Не бывает готовой еды, не бывает готовой судьбы.»

Біздің өміріміз үнемі бір нәрсеге дайындықпен өтеді.
Наша жизнь построена так, что мы постоянно к чему-то готовимся.

Балалар мектепке дайындалады және сабақ оқиды.
Дети готовятся к школе и учат уроки.

Жұбайы бүкіл отбасы үшін дәмді кешкі ас дайындайды.
Супруга готовит вкусный ужин для всей семьи.

Күйеуі жейдесін үтіктеп, ертеңгі кездесуге дайындалып жатыр.
Муж гладит рубашку и готовится к завтрашней встрече.

Біз кешкі ас үстінде кездесіп, күніміздің қалай өткенін бөлісеміз.
Мы встречаемся за ужином и делимся тем, как прошел наш день.

Содан кейін бірге кино көріп, ұйықтауға жатамыз. Өйткені ертеңгі күнге дайын болуымыз керек.
Потом мы вместе смотрим кино и идем спать. Ведь нужно быть готовыми к завтрашнему дню.

Ұйқы — бұл да біздің ағзамыздың дайындалуы мен ретке келтірілуі.
Сон — это тоже подготовка нашего организма и приведение его в порядок.

Таңертең анасы таңғы ас дайындайды, әкесі жұмыс есебіне дайындалады, ал балалар мектепте тақта алдында жауап беруге дайындалады.
Утром мама будет готовить завтрак, папа готовиться к рабочему отчету, а дети готовиться в школе к ответу у доски.

Бүкіл жыл бойы балалар емтиханға дайындалады. Әкесі өз жұмысының сапасын жақсартуға дайындалады. Ал анасы бәрін қолдауға және үйдің жылуын сақтауға дайындалады.
Весь год дети будут готовиться к экзамену. Папа будет готовиться к тому, чтобы качество его работы стало лучше. А мама будет готовиться к тому, чтобы поддержать всех и сохранить тепло в доме.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ДАЙЫНДАУ»

📝 Глагол дайындау означает «готовить» (еду, уроки, одежду и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен дайындаймын (Я готовлю / буду готовить) / дайындамаймын / дайындаймын ба?
Сен дайындайсың / дайындамайсың / дайындайсың ба?
Сіз дайындайсыз / дайындамайсыз / дайындайсыз ба?
Біз дайындаймыз / дайындамаймыз / дайындаймыз ба?
Сендер дайындайсыңдар / дайындамайсыңдар / дайындайсыңдар ма?
Сіздер дайындайсыздар / дайындамайсыздар / дайындайсыздар ма?
Ол дайындайды / дайындамайды / дайындай ма?
Олар дайындайды / дайындамайды / дайындай ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен дайындап жатырмын (Я сейчас готовлю) / дайындап жатқан жоқпын / дайындап жатырмын ба?
Сен дайындап жатырсың / дайындап жатқан жоқсың / дайындап жатырсың ба?
Сіз дайындап жатырсыз / дайындап жатқан жоқсыз / дайындап жатырсыз ба?
Біз дайындап жатырмыз / дайындап жатқан жоқпыз / дайындап жатырмыз ба?
Сендер дайындап жатырсыңдар / дайындап жатқан жоқсыңдар / дайындап жатырсыңдар ма?
Сіздер дайындап жатырсыздар / дайындап жатқан жоқсыздар / дайындап жатырсыздар ма?
Ол дайындап жатыр / дайындап жатқан жоқ / дайындап жатыр ма?
Олар дайындап жатыр / дайындап жатқан жоқ / дайындап жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен дайындадым (Я приготовил) / дайындаған жоқпын / дайындадым ба?
Сен дайындадың / дайындаған жоқсың / дайындадың ба?
Сіз дайындадыңыз / дайындаған жоқсыз / дайындадыңыз ба?
Біз дайындадық / дайындаған жоқпыз / дайындадық па?
Сендер дайындадыңдар / дайындаған жоқсыңдар / дайындадыңдар ма?
Сіздер дайындадыңыздар / дайындаған жоқсыздар / дайындадыңыздар ма?
Ол дайындады / дайындаған жоқ / дайындады ма?
Олар дайындады / дайындаған жоқ / дайындады ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА

📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффикс: –л
дайындалу — быть приготовленным
Тамақ дайындалды — Еда была приготовлена.

📄 Возвратный (өздік етіс)
Суффикс: –л
дайындалу — приготовить себя
Мен емтиханға дайындалдым.
— Я готовился к экзамену (сам).

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффикс: –т
дайындату — заставить подготовить
Ол хатты хатшысына дайындатты — Он заставил секретаря подготовить письмо.


📅 124-КҮН / 124-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤗 ЖАҚСЫ СӨЗДІ ЕСТУДІҢ ПАЙДАСЫ
ПОЛЬЗА ОТ УСЛЫШАННЫХ ДОБРЫХ СЛОВ

📌 Глагол дня: есту – слышать

Біз кездескенде «Қайырлы күн» немесе «Сәлем» дейміз.
Когда мы встречаемся, мы говорим «Добрый день» или «Привет».

Әңгіме барысында біз жылы сөздер айтуға тырысамыз, ал қоштасқанда — «Күніңіз сәтті өтсін!» дейміз.
Во время беседы мы стараемся говорить тёплые слова, а прощаясь — «Желаю хорошего дня!».

Неге біз жылы сөздерді естігіміз келеді?
Почему мы хотим слышать добрые слова?

“Psychology Today” журналы жақсы сөз естігенде мына нәтижелерді атап өтеді (https://www.psychologytoday.com/us/blog/meditation-for-modern-life/202301/the-power-of-our-words):
В журнале “Psychology Today” отметили следующие результаты, когда мы слышим хорошие слова:

Көңіл көтеріледі — жақсы сөз күнді жарқын етеді.
Поднимается настроение — доброе слово делает день ярче.

Қарым-қатынас нығаяды — сенім мен жақындық пайда болады.
Укрепляются отношения — возникает доверие и близость.

Күйзеліс азаяды — ми қуаныш гормондарын бөліп шығарады және мазасыздықты төмендетеді.
Снижается стресс — мозг выделяет гормоны радости и уменьшает тревогу.

Денсаулық нығаяды — қалпына келу үдерісі жеделдейді және хал-жағдайы жақсарады.
Укрепляется здоровье — ускоряется восстановление и улучшается самочувствие.

Өзіндік сенім артады — мақтау өз күшіңе деген сенімді нығайтады.
Повышается уверенность — похвала укрепляет веру в свои силы.

Бұл ынталандырады — «Алға!» деген сөз нәтижені жақсартады.
Это мотивирует — слово «Вперёд!» улучшает результат.

Мейірім атмосферасы қалыптасады — айнала жылынып, шуақ көбейеді.
Создается атмосфера добра — вокруг становится больше тепла.

Естеліктер қалыптасады — шынайы сөздер ұзаққа есте сақталады.
Формируются воспоминания — искренние слова надолго запоминаются.

📘 ГРАММАТИКА: ПОЖЕЛАНИЯ / ТІЛЕКТЕР

🧐 Тк. тема текста про то, что нужно говорить приятное, сегодня мы будем учиться говорить различные добрые пожелания друг другу.

📃 Самые распространенные добрые пожелания:

Сіздердің ұжымдарыңызға сәттілік тілеймін — Желаю удачи вашему коллективу
Бастамаларыңызға сəттілік тілеймін — Вашим начинаниям удачи
Жаңа қызметіңізге табыс тілеймін — Желаю успехов на новой работе
Баршаңызға сәттілік тілеймін — Всем желаю удачи
Бәрі жоспар бойынша болсын — Пусть всё будет по плану
Сенің жоспарыңа береке берсін — Пусть благодатными будут твои планы
Әрқашан жолың ашық болсын — Пусть всегда тебе сопутствует удача
Сіздерге әрдайым жеңіс пен табыс тілеймін — Желаю Вам всегда побед и успехов
Алдыңызға қойған мақсатқа жете беріңіз — Желаю Вам достигнуть поставленной цели
Асқақ арман, талмас қанат тілеймін — Желаю Вам иметь высокую мечту, неутомимые крылья
Арманыңа жет — Достигни мечты
Мақсатыңа жет — Достигни цели
Арман-тілегіңіз орындалсын — Пусть сбудутся все Ваши мечты и желания
Ақша қалтаға сыймасын — Пусть деньги не вмещаются в карман
Сізбен дос болғанымды мақтан етем — Я горжусь дружбой с Вами
Сізге байлық тілеймін — Желаю Вам богатства
Қаражаттан қағажу көрмеңіздер — Пусть не будет у Вас денежных проблем
Жолдарыңыз ашық, отбасыларыңыз тату болсын — Пусть для вас будут открыты все дороги, а семья ваша живёт в согласии
Бақытты болыңыздар — Будьте счастливы
Жүзіңізден күлкі кетпесін — Пусть не сходит с Вашего лица улыбка
Өміріңіз қуанышқа толсын — Пусть Ваша жизнь будет наполнена радостью
Қайғы-мұңға жүректе орын болмасын — Пусть в сердце не будет места для горести и печали
Қуанышты күндеріңіз көп болсын — Побольше радостных дней
Отбасыңыз аман болсын — Пусть Ваша семья будет благополучной и здоровой
Шаңырақтарың шайқалмасын — Пусть нерушима будет ваша семья
Шаңырағың биік болсын — Пусть у тебя будет крепкая семья
Отбасыңыз аман, тату, бақытты болсын — Пусть Ваша семья живёт в согласии, будет здоровой и счастливой
Баршаңызға жаңа жетістіктер, молшылық пен татулық тілеймін — Желаю всем новых достижений, достатка и согласия
Барлығыңызға денсаулық, бақыт, табыс, өшпес махаббат тілеймін — Всем здоровья, счастья, успехов, неугасаемой любви
Барлығыңызға мықты денсаулық, отбасыларыңызға амандық, шаңырақтарыңызға шаттық тілеймін — Всем крепкого здоровья, семейного благополучия, веселья в домах
Мықты денсаулық, ұзақ өмір, мол бақыт, табыс және сәттілік тілеймін — Желаю крепкого здоровья, долгой жизни, счастья, успеха и удачи
Отбасыңыз, бала-шағаңыз аман болсын — Пусть Ваша семья, Ваши дети будут живы-здоровы
Зор денсаулық, отбасыңызға амандық, өзіңізге әйел бақытын тілеймін — Желаю здоровья, благополучия и женского счастья
Сізге қарапайым әйел бақытын тілеймін — Желаю Вам простого женского счастья
Сізге бақыт тілеймін — Я желаю Вам счастья
Мол бақыт тілеймін — Желаю огромного счастья
Өркендей бер — Желаю тебе процветания
Бар жақсылықтарды тілеймін — Желаю всего хорошего
Өркенің өссін — Пусть у тебя будет много детей и долгая жизнь
Отбасыңызға амандық, еңбегіңізге табыс тілеймін — Желаю здоровья Вашей семье и успехов в труде
Ауырмай-сырқамай жүре беріңіз — Живите, не болея
Зор денсаулық тілеймін — Желаю огромного здоровья
Аман болыңыздар, ауырмаңыздар — Будьте здоровы, не болейте
Өмір жасыңыз ұзақ болсын — Желаю долгих лет жизни
Көп жаса — Живи долго
Алға қойған мақсаттарыңа жетуде шалқар шабыт тілеймін — Желаю неиссякаемого вдохновения для достижения целей
Шығармашылық табыс тілеймін — Желаю творческих успехов
Өмірдің қызығына тоймай жүріңіз — Не уставайте удивляться жизни
Керемет келешек тілеймін — Желаю прекрасного будущего
Әрқашанда бейбіт заман болсын — Пусть всегда царит мир
Сізге де соны тілеймін — И вам того же желаю
Сіздерге де жақсылық тілеймін — И я Вам желаю добра
Қайырлы болсын — Пусть всё будет хорошо (в добрый час)
Барлық жамандық осымен кетсін — Всё плохое пусть уйдёт
Күндеріңіз жағымды жаңалықтарға толы болсын — Пусть день будет полон хорошими новостями
Бүгінгі күн сіз үшін тек сәттілік әкелсін — Пусть этот день принесёт только удачу


📅 125-КҮН / 125-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🏃 ЖҮГІРУДІҢ ҚАРАПАЙЫМ ЕРЕЖЕЛЕРІ
ПРОСТЫЕ ПРАВИЛА БЕГА

📌 Глагол дня: жүгіру – бегать

Бір күні таңертең айнаға қарап тұрып, біз: «Ертеңнен бастап жүгіре бастаймын» – деп айтамыз.
Однажды утром, посмотрев на себя в зеркало, мы говорим: «С завтрашнего дня начну бегать».

Бұл — жақсы әрі дұрыс шешім.
Это — хорошее и правильное решение.

"Harvard Health Publishing" мамандары жүгіруді дұрыс бастау үшін бірнеше кеңес береді: (https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/ways-to-make-running-feel-easier?utm_source=chatgpt.com)
Специалисты "Harvard Health Publishing" дают несколько советов, как правильно начать бег:

Алдымен жүгіруді баяу қарқынмен бастап, қашықтықты біртіндеп арттыру қажет.
Сначала нужно начинать в медленном темпе и постепенно увеличивать дистанцию.

Жаңадан бастағандарға жүгіруді жүріспен алмастырып отыру ұсынылады.
Новичкам рекомендуется чередовать бег с ходьбой.

Жүгіру алдында денені қыздыру, ал кейін жеңіл созылу жаттығуларын жасау маңызды.
Перед бегом важно разогреть тело, а после сделать лёгкую растяжку.

Техникаға көңіл бөлу де жарақаттың алдын алады: денені тік ұстап, иықты бос қойып, қолды 90° (тоқсан градус) бұрышпен қозғалту керек.
Внимание к технике тоже предотвращает травмы: держать корпус прямо, плечи расслабленно и двигать руками под углом 90°.

Табанның ортасымен жерді жұмсақ басу — буындарға жеңілірек.
Приземляться на середину стопы мягко — легче для суставов.

Арнайы кроссовки кию және тозған аяқ киімді уақытында ауыстыру маңызды.
Важно носить специальные кроссовки и вовремя менять изношенную обувь.

Аптасына 3–4 рет жүгіріп, арасына демалысқа күндер қалдырған пайдалы.
Полезно бегать 3–4 раза в неделю, оставляя дни отдыха между пробежками.

Жеткілікті су ішу мен ұйқы ағзаның қалпына келуіне көмектеседі.
Достаточное питьё и сон помогают организму восстановиться.

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ ДВОЙНОГО ГЛАГОЛА

📑 Примеры из текста:
- Жаңадан бастағандарға жүгіруді жүріспен алмастырып отыру ұсынылады.
Новичкам рекомендуется чередовать бег с ходьбой.

- Жеткілікті су ішу мен ұйқы ағзаның қалпына келуіне көмектеседі.
Достаточное питьё и сон помогают организму восстановиться.

📖 Конструкция двойного глагола — это сочетание двух глаголов, где:
👉 первый глагол стоит в форме инфинитива и выражает основное действие,
👉 второй глагол выражает отношение к этому действию (советует, помогает, позволяет, требует и т. д.).

📌В русском языке это соответствует конструкциям:
- рекомендуется делать
- помогает восстановиться
- даёт возможность увидеть
- требует повторять

1️⃣ [Инфинитив + –уға / –уге] + глагол
Пример: оқуға көмектеседі — помогает учиться.

2️⃣ [Инфинитив + –уды / –уді] + глагол
Пример: қайта оқуды ұсынады — предлагает перечитать.

🧩 Примеры предложений:
Кітап оқу ойды терең түсінуге мүмкіндік береді.
Чтение книги позволяет глубже понять мысль.

Дұрыс тамақтану ағзаны қалпына келтіруге көмектеседі.
Правильное питание помогает восстановиться.

Жаңадан бастағандарға жүгіруді жүріспен алмастыру ұсынылады.
Новичкам рекомендуется чередовать бег с ходьбой.

Мұғалім жаңа сөздерді қайталауды талап етеді.
Учитель требует повторять новые слова.

Уақытты дұрыс бөлу тапсырмаларды орындауға көмектеседі.
Правильное распределение времени помогает выполнить задания.

Әріптесім құжатты қайта тексеруді ұсынды.
Коллега предложил перепроверить документ.


📅 126-КҮН / 126-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🔍 ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ РЕПЕТИТОРЫН ҚАЛАЙ ІЗДЕДІМ
КАК Я ИСКАЛ РЕПЕТИТОРА КАЗАХСКОГО ЯЗЫКА

📌 Глагол дня: іздеу – искать

Маусым айының соңында маған тіл үйренуде және марафон мәтіндерін аударуда көмектесіп жүрген репетиторым кенеттен әрі қарай сабақ бере алмайтынын айтты.
В конце июня репетитор, который помогал мне в изучении языка и с переводом текстов марафона, вдруг сказал, что больше не сможет со мной заниматься.

Маған басқа адамды шұғыл іздеу қажет болды.
Нужно было срочно искать другого человека.

OLX-ты ашып, қазақ тілі репетиторын іздей бастадым.
Я открыл OLX и начал искать репетитора казахского языка.

Мен OLX-тегі барлық репетиторларға WhatsApp арқылы хабарласып, маған мәтіндерді аударуда көмек қажет болатынын түсіндірдім.
Я написал всем репетиторам с OLX в WhatsApp, объяснив, что мне понадобится помощь с переводом текстов.

Көптеген репетиторлар бірден бағасын айтты.
Многие репетиторы сразу озвучивали цену.

Кейбір репетиторлар мәтіндерді аударуға көмектесуден бас тартты.
Некоторые отказывались помогать с переводом текстов.

Бір әйел маған ерекше ұнады.
Одна женщина мне очень понравилась.

Біріншіден, ол бірден мәтінді аударуға көмектесті.
Во-первых, она сразу помогла перевести текст.

Екіншіден, ол тегін сабақ өткізді.
Во-вторых, она провела бесплатное занятие.

Үшіншіден, ол бәрін ақжарқын көңілмен, әрі жақсы ниетпен жасады.
В-третьих, она делала всё очень жизнерадостно и позитивно.

Оған қазақ тілі де, оны оқыту да шынымен қатты ұнайды.
Ей действительно очень нравится казахский язык и обучение языку.

Өз ісін жақсы көретін адаммен жұмыс істеу өте жағымды.
А работать с человеком, которому нравится его дело, очень приятно.

Осылайша мен жаңа репетиторды іздеп тауып алдым.
Вот так я искал и нашел нового репетитора.

Қазір ол маған көмектесуде.
Сейчас она мне помогает.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ІЗДЕУ» по временам и лицам

📝 Глагол іздеу означает «искать» (работу, книгу, человека и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен іздеймін (Я ищу / буду искать) / іздемеймін / іздеймін бе?
Сен іздейсің / іздемейсің / іздейсің бе?
Сіз іздейсіз / іздемейсіз / іздейсіз бе?
Біз іздейміз / іздемейміз / іздейміз бе?
Сендер іздейсіңдер / іздемейсіңдер / іздейсіңдер ме?
Сіздер іздейсіздер / іздемейсіздер / іздейсіздер ме?
Ол іздейді / іздемейді / іздейді ме?
Олар іздейді / іздемейді / іздейді ме?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен іздеп жатырмын (Я сейчас ищу) / іздеп жатқан жоқпын / іздеп жатырмын ба?
Сен іздеп жатырсың / іздеп жатқан жоқсың / іздеп жатырсың ба?
Сіз іздеп жатырсыз / іздеп жатқан жоқсыз / іздеп жатырсыз ба?
Біз іздеп жатырмыз / іздеп жатқан жоқпыз / іздеп жатырмыз ба?
Сендер іздеп жатырсыңдар / іздеп жатқан жоқсыңдар / іздеп жатырсыңдар ма?
Сіздер іздеп жатырсыздар / іздеп жатқан жоқсыздар / іздеп жатырсыздар ма?
Ол іздеп жатыр / іздеп жатқан жоқ / іздеп жатыр ма?
Олар іздеп жатыр / іздеп жатқан жоқ / іздеп жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен іздедім (Я искал) / іздеген жоқпын / іздедім бе?
Сен іздедің / іздеген жоқсың / іздедің бе?
Сіз іздедіңіз / іздеген жоқсыз / іздедіңіз бе?
Біз іздедік / іздеген жоқпыз / іздедік пе?
Сендер іздедіңдер / іздеген жоқсыңдар / іздедіңдер ме?
Сіздер іздедіңіздер / іздеген жоқсыздар / іздедіңіздер ме?
Ол іздеді / іздеген жоқ / іздеді ме?
Олар іздеді / іздеген жоқ / іздеді ме?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА
📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
ізделу — быть найденным / разыскиваться
Кітап көп ізделді — Книгу много искали.

📄 Взаимный залог (ортақ етіс)
Суффиксы: –ыс, –іс, –с
іздесу — искать друг друга / вместе искать, помогать искать
Біз бір-бірімізді іздестік — Мы искали друг друга.

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –т, –қыз, –кіз, –ғыз, –гіз
іздету — заставить искать (кого-то / что-то)
Әке баласына жоғалған кілтті іздетті — Отец заставил сына искать потерянный ключ.


📅 127-КҮН / 127-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

😡 НЕГЕ АШУЛАНАМЫЗ ЖӘНЕ НЕ ІСТЕУ КЕРЕК?
ПОЧЕМУ МЫ ЗЛИМСЯ И ЧТО С ЭТИМ ДЕЛАТЬ?

📌 Глагол дня: ашулану – злиться

Адам ашуланғанда, ол өзіне де, айналасындағыларға да қауіпті болып кетеді.
Когда человек злится, он становится опасным для себя и для окружающих.

Ашуланудың себептері — сәтсіздік, әділетсіздік, күйзеліс, шаршау және бақылауды жоғалту сезімі.
Причины злости — неудачи, несправедливость, стресс, усталость и чувство потери контроля.

"Mayo Clinic" сарапшылары ашумен күресуге көмектесетін қарапайым тәсілдерді ұсынады (https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/anger-management/art-20045434):
Эксперты "Mayo Clinic" предлагают простые приёмы, чтобы справиться со злостью:

Бір үзіліс жаса, тынышталып ал, жақсылап ойлан, сосын ғана сөйле.
Возьми паузу, успокойся, хорошо подумай, а потом говори.

Жүйкені тыныштандыру үшін серуенде немесе жеңіл жаттығу жаса.
Сделай прогулку или лёгкое упражнение для снятия напряжения.

Релаксация тәсілдерін қолдан: терең тыныс алу, музыка немесе визуализация.
Пробуй методы релаксации: глубокое дыхание, музыка или визуализация.

Тынышталып алған соң, сезімдеріңді анық әрі сабырлы жеткіз.
Когда успокоишься, выражай свои чувства ясно и спокойно.

Айыптамай сөйле, «мен-тұжырымын» қолдан, өзіңнің не сезінетініңді айт.
Говори не обвиняя, а используя «я-высказывания», рассказывай о том, что ты чувствуешь.

Әзілді қолдан, ол ашуды басады, бірақ мысқылдан аулақ бол.
Используй юмор, он снимает напряжение, но избегай сарказма.

Кешіруге үйрен және ренішті көңіліңде сақтама.
Учись прощать и не держи обиду.

Реніштің өзіне емес, шешімін табуға көңіл бөл.
Сфокусируйся на поиске решения, а не на самой обиде.

Есіңде болсын, ашуды бақылау өз қолыңда.
Помни, что контроль над злостью в твоих руках.

📘 ГРАММАТИКА: СУФФИКСЫ -ЛАН/-ЛЕН/-ДАН/-ДЕН/-ТАН/-ТЕН

📑 Глагол ашулану образовался при помощи существительного "ашу" — гнев и суффикса "лан".

📝 Суффиксы -лан/-лен/-дан/-ден/-тан/-тен относятся к группе етістік тудыратын жұрнақтар — словообразовательных суффиксов, которые образуют глаголы.
👉 Основное значение: «становиться таким, приобретать признак, входить в состояние».
🛠 [Существительное / Прилагательное] + -лан/-лен/-дан/-ден/-тан/-тен → Глагол

📌 Выбор варианта зависит от фонетики (заканчивается ли слово на гласную или согласную, твёрдую или мягкую).

🧩 Примеры: ашу — гнев → ашулану — злиться, приходить в состояние гнева
рух — дух → рухтану — воодушевляться, подниматься духом
сенім — вера → сенімдену — вериться, ободряться
мәдениет — культура → мәдениеттену — становиться культурным
жан — душа → жандану — оживляться, возрождаться, становиться душей
қайрат — сила, энергия → қайраттану — окрепнуть, набраться сил
шат — радостный → шаттану — радоваться, восторгаться
нұр — свет, сияние → нұрлану — озаряться, светиться
қайғы — горе, скорбь → қайғылану — печалиться, горевать

📌 Однако применить это правило нельзя ко всем существительным и самостоятельно построить новые слова. Можно только пользоваться теми, которые есть в словаре.


📅 128-КҮН / 128-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🏞 САҚТАУ ЖӘНЕ КӨБЕЙТУ
СОХРАНИТЬ И ПРИУМНОЖИТЬ

📌 Глагол дня: сақтау – сохранять

Жақында біз бүкіл отбасымызбен тауға бардық.
Недавно мы всей семьей ходили в горы.

Алматы тауларында табиғат өте әдемі.
В Алматинских горах очень красивая природа.

Таза ауа, тау өзенінің сылдыры, жәндіктер мен құстардың үндері ерекше бір сиқырлы әсер сыйлайды.
Свежий воздух, шум горной речки, звуки насекомых и птиц создают волшебное ощущение.

Сонымен қатар тауға шығу – денсаулыққа өте пайдалы.
А еще ходить в горы очень полезно для здоровья.

Біз тауға көтеріліп, әдемі жер тауып, табиғат аясында тамақтандық.
Мы поднялись в горы, нашли красивое место и устроили пикник.

Бүкіл қоқысты далада тамақтанып болған соң пакетке жинадық.
Весь мусор после пикника мы собрали в пакет.

Одан бөлек, ұлым қосымша пакет алып, басқа адамдар қалдырып кеткен қоқысты да жинады.
Кроме того, мой сын взял дополнительный пакет и собрал мусор рядом, который остался от других людей.

Меніңше, табиғатқа деген мұндай көзқарас біздің еліміздің әрбір азаматының бойында болуы керек.
Я считаю, что такое отношение к нашей природе должно быть у каждого гражданина нашей страны.

Дәл сол кезде ғана біз барымызды бағалап, сақтауды үйренсек, өзгере түсеміз және жақсырақ боламыз.
Именно тогда, когда мы научимся ценить и сохранять то, что у нас есть, мы изменимся и станем лучше.

Табиғатты сақтай білу – бұл жоғары мәдениеттің де, шаруақорлықтың да белгісі.
Умение сохранять природу – это не только признак высокой культуры, но и хозяйской мудрости.

Өйткені ресурстарды сақтай білетін адам оларды көбейте де алады.
Ведь тот, кто бережет ресурсы, умеет приумножать их.

📘 ГРАММАТИКА: СЛОВОСОЧЕТАНИЯ С САҚТАУ

🧐 Сегодня мы пройдем популярные словосочетания с глаголом сақтау и будем пробовать составлять предложения с ними

бейбітшілік сақтау → охранять мир
жан сақтау → сохранить жизнь; спасать душу; жить; существовать
жүректе сақтау → хранить в сердце
әдеп сақтау → соблюдать приличия
тазалық сақтау → соблюдать чистоту
тәртіп сақтау → соблюдать порядок
есте сақтау → держать в памяти
кек сақтау → затаить злобу
беделін сақтау → сохранение престижа
капиталды сақтау → сохранение капитала
кескіндерді сақтау → сохранение изображений
құқықты сақтау → сохранение права
құнды сақтау → сохранение стоимости
ойда сақтау → сохранение в памяти
ресурстарды сақтау → сохранение ресурсов
тепе-теңдікті сақтау → сохранение равновесия
белгіленген тәртіпті сақтау → соблюдение установленного порядка
ғұрыпты сақтау → соблюдение обычая
диета сақтау → соблюдение диеты
заңды сақтау → соблюдение закона
кезек сақтау → соблюдение очереди
кестені сақтау → соблюдение расписания
клиенттің мүдделерін сақтау → соблюдение интересов клиента
шартының талаптарын сақтау → соблюдение условий договора
қағиданы сақтау → соблюдение правил
қоғамдық тәртіпті сақтау → соблюдение общественного порядка
құқық нормаларын сақтау → соблюдение правовых норм
құпиялылықты сақтау → соблюдение конфиденциальности
мемлекеттік құпияны сақтау → соблюдение государственной тайны
мүдделерді сақтау → соблюдение интересов
нұсқаулықты сақтау → соблюдение инструкции


📅 129-КҮН / 129-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🔥 DRAGON BRAVO FIRE – 2025 (ЕКІ МЫҢ ЖИЫРМА БЕСІНШІ) ЖЫЛҒЫ ЕҢ ҮЛКЕН ӨРТ
DRAGON BRAVO FIRE – КРУПНЕЙШИЙ ПОЖАР 2025 ГОДА

📌 Глагол дня: жану – гореть

2025 (Екі мың жиырма бесінші) жылы 4 (төртінші) шілдеде АҚШ-тың (Америка Құрама Штаттарының) Аризона штатындағы Гранд-Каньон ұлттық паркінің Солтүстік жиегінде найзағай түсіп, орманда өрт жанды.
4 июля 2025 года на Северном краю национального парка Гранд-Каньон в штате Аризона (США) ударила молния, и в лесу загорелся пожар.

Алғашқы күндері өрттің төмен қарқынмен жануына рұқсат берілді, оны бақылауда ұстаймыз деп есептелді.
В первые дни пожару позволили гореть с низкой интенсивностью, рассчитывая удержать его под контролем.

Алайда 11 (он бірінші) шілдеде ауа райы өзгеріп, жел күшейді де, от бақылаудан шығып кетті.
Но 11 июля погода изменилась, ветер усилился, и огонь вышел за пределы сдерживания.

Қысқа уақыт ішінде жалын он есе ұлғайып, тарихи Grand Canyon Lodge пен ондаған ғимараттар өртеніп кетті.
За короткое время пламя увеличилось в десять раз, сгорели исторический Grand Canyon Lodge и десятки зданий.

Нәтижесінде 70-тен (жетпістен) астам құрылыс жойылып, жүздеген адам баспанасыз және жұмыссыз қалды.
В результате уничтожено более 70 строений, сотни людей остались без жилья и работы.

750-ден (Жеті жүз елуден) астам өрт сөндіруші бірнеше апта бойы өртті сөндіруге қатысып, жалынмен табанды күресті.
Более 750 пожарных на протяжении недель участвовали в тушении и упорно боролись с огнём.

Бұл апат өртті басқару тәсілдері мен табиғатты қорғау саясатына қатысты өткір сұрақтар туғызды.
Эта катастрофа вызвала острые вопросы о методах управления пожарами и политике охраны природы.

Соңында Dragon Bravo Fire өртi 2025 (екі мың жиырма бесінші) жылы тіркелген (https://www.theguardian.com/us-news/2025/jul/20/grand-canyon-dragon-bravo-fire) ең ірі өртке айналып, АҚШ-тағы Гранд-Каньонның Солтүстік шетіне орны толмас зиян келтірді.
В итоге пожар Dragon Bravo Fire стал крупнейшим зарегистрированным в 2025 году и нанёс непоправимый ущерб Северному краю Гранд-Каньона в США.

📘 ГРАММАТИКА: ДЕП ЕСЕПТЕЛДІ -ТАК СЧИТАЛОСЬ

📑 Пример из текста:
Алғашқы күндері өрттің төмен қарқынмен жануына рұқсат берілді, оны бақылауда ұстаймыз деп есептелді.
В первые дни пожару позволили гореть с низкой интенсивностью, считалось, что его удержим под контролем.

📝 «Деп» — постпозиция, которая связывает мысль, мнение, речь или предположение с основным глаголом.
По-русски переводится как «что», «будто», «как», «так».

👉 После «деп» обычно идут глаголы:
ойлау (думать) → деп ойладым — я так думал
айту (сказать) → деп айтты — он так сказал
есептеу / есептелу (считать, считаться) → деп есептелді — так считалось
санау (считать, полагать) → деп санады — так посчитали
жоспарлау (планировать) → деп жоспарлады — так планировал

🛠 [Содержание мысли/речи] + деп + [глагол (ойлау, айту, есептеу, санау, жоспарлау...)]

🧩 Примеры:

Ол келмейді деп ойладым.
Я думал, что он не придёт.

Ол жұмысты бітірді деп айтты.
Он сказал, что закончил работу.

Бұл дұрыс шешім деп есептелді.
Считалось, что это правильное решение.

Ол кінәлі деп саналды.
Считали, что он виновен.

Жобаны қыркүйекте бастаймыз деп жоспарланды.
Планировалось, что проект начнётся в сентябре.


📅 130-КҮН / 130-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🧥 КҮЗГІ ГАРДЕРОБ
ОСЕННИЙ ГАРДЕРОБ

📌 Глагол дня: киіну – одеваться

Кеше жаңалықтардан (https://t.me/qazaqstantv/47919) Қостанайда қар жауғанын оқып, қатты таңғалдым, өйткені әлі қыркүйек еді.
Вчера я прочитал в новостях, что в Костанае выпал снег и сильно удивился, потому что ещё сентябрь.

Жалпы, Алматыда да салқындап кетті, жұбайым шкафтан бәрімізге күзгі күртелерді алып шықты.
В целом и в Алматы тоже похолодало, и моя супруга уже достала всем нам из шкафа осенние куртки.

Бірнеше күн бұрын ауа райы біраз салқын болды, сондықтан мен жылырақ киіндім. Үстімде күзгі күрте, джинсы және жеңіл бас киім болды.
Несколько дней назад было довольно прохладно, и я одевался теплее. На мне были осенняя куртка, джинсы и лёгкая шапка.

Сондай-ақ жақында Алматыда қатты жаңбыр жауды. Кроссовкалар бірден су болып қалатындықтан, шкафтен күзгі бәтеңкемді алып шықтым.
Также недавно в Алматы шёл сильный дождь. Так как кроссовки сразу промокают, поэтому я достал из шкафа свои осенние ботинки.

Алайда қазір қайтадан жылы, жиырмадан аса градус болып тұр, сондықтан қайтадан жеңіл киініп жүрмін — тек футболка мен джинсы.
Однако сейчас снова тепло, больше 20 градусов, поэтому я опять легко одеваюсь — только футболку и джинсы.

Ал бізде мектеп жасындағы екі бала бар, қазір олардың барлық киімдері бар ма, соны тексеруіміз керек. Өйткені балалар тез өседі, өзіңіз де білесіз.
А еще у нас двое детей школьного возраста, и нам сейчас нужно проверить, вся ли у них есть одежда. Ведь дети быстро растут, сами знаете.

Күзде біз жемпірлер, күртелер, джинсылар, ұзын жеңді жейделер, етіктер, бәтеңкелер және жеңіл бас киімдер киеміз. Ал сіз ше?
Вообще осенью мы носим свитеры, куртки, джинсы, рубашки с длинным рукавом, ботинки и лёгкие шапки. А вы что одеваете?

📘 ГРАММАТИКА: ЧТО МЫ ОДЕВАЕМ ОСЕНЬЮ

🧐 Друзья, сегодня мы будем пробовать составлять предложения с осенней одеждой, поэтому я подготовил словарик по этой теме.

күрте — куртка
пәлте — пальто
жемпір — кофта, свитер
шалбар — брюки
джинсы — джинсы
көйлек — платье
юбка — юбка
шұлық — носки
колготки — колготки

Головные уборы:
қалпақ — шляпа (осенняя, фетровая)
берет — берет
құлақшын — шапка-ушанка (ближе к холодной осени)
телпек — шапочка

Обувь:
етік — сапоги
бәтеңке — ботинки
туфли — туфли (пока тепло)
кроссовки (қазіргі тілде қолданылады) — кроссовки
өкше — каблук

Аксессуары для осени:
мойынорағыш — шарф
шәлі — шаль
орамал — платок (на голову или шею)
қолғап — перчатки
биялай — варежки (холодной осенью)
қолшатыр — зонт


📅 131-КҮН / 131-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

📝 ЖАҢА СӨЗДЕРДІ ЖАҚСЫРАҚ ЕСТЕ САҚТАУ ҮШІН НЕ ІСТЕУ КЕРЕК
ЧТО НУЖНО ДЕЛАТЬ, ЧТОБЫ НОВЫЕ СЛОВА ЛУЧШЕ ЗАПОМИНАЛИСЬ

📌 Глагол дня: есте сақтау – запоминать

Біздің марафонға қазірдің өзінде төрт ай болды, және мен сіздермен жаңа сөздерді есте сақтаудың бірнеше тиімді тәсілдерімен бөліскім келеді:
Наш марафон длится уже 4 месяца, и я хочу поделиться с вами некоторыми рабочими способами запоминания новых слов:

✅ Күн сайын қазақ тілінде жаңа мәтін оқыңыз.
Каждый день читайте новый текст на казахском языке.

✅ Барлық жаңа сөздерді және ұмытып қалған сөздерді дәптерге жазыңыз.
Все новые слова и слова, которые вы забыли, записывайте в тетрадь.

✅ Күн бойына жаңа сөздермен сөйлемдер құрастырып, оларды қарым-қатынаста қолданыңыз.
В течение дня составляйте предложения с новыми словами и используйте их в общении.

✅ Күнделік бастап, күн сайын оған өз ойларыңызды қазақ тілінде жазыңыз.
Заведите дневник и каждый день записывайте в него свои мысли на казахском языке.

📌 Жаңа сөздерді жақсы есте сақтау үшін тілді үйренудің барлық тәсілдерін қолданыңыз: көзбен жүгіртіп оқыңыз, дауыстап айтыңыз, дәптерге жазыңыз, сөйлесуде қолданыңыз, жаңа сөйлемдер құрастырыңыз.
Чтобы новые слова лучше запоминались, нужно задействовать все методы взаимодействия с новым языком: зрительное чтение, голосовое воспроизведение, моторику записывания и общения, интеллектуальную способность составлять новое.

✅ Қазақ тілінде фильмдер көре бастаңыз және кітаптар оқыңыз.
Начните смотреть фильмы на казахском языке и читать книги.

✅ Қазақша түсінетін адамдармен кездескенде, қазақша сөйлесіңіз.
При встрече с людьми, которые понимают по-казахски, разговаривайте по-казахски.

✅ Сондай-ақ қазақтілді достарыңызбен WhatsApp пен Telegram арқылы қазақ тілінде сөйлесуге көшіңіз.
Также с казахоязычными друзьями перейдите на общение на казахском языке в WhatsApp и Telegram.

📘 КӨМЕКТЕС СЕПТІК / ТВОРИТЕЛЬНЫЙ ПАДЕЖ

📑 Пример из текста:
Күн бойына жаңа сөздермен сөйлемдер құрастырып, оларды қарым-қатынаста қолданыңыз.
(Творительный падеж: сөздермен)

📝 Көмектес септік - творительный падеж показывает, с кем или с чем совершается действие, а также с помощью какого средства оно выполняется.
👉 Соответствует русским предлогам «с, со, при помощи».
👉 Сұрақтары: кіммен? немен? - с кем? с чем? при помощи чего?

🛠 -мен, -бен, -пен
–мен:
қалам → қаламмен («ручкой»)
–бен:
қыз → қызбен («с девушкой»),
–пен:
кітап → кітаппен

🧩 Примеры в предложениях:

Мен мектепке досыммен бардым.
Я пошёл в школу с другом.

Әкем жұмысына көлікпен барады.
Мой отец ездит на работу на машине.

Ол шайды қасықпен ішті.
Он пил чай ложкой.

Біз саябақта балалармен ойнадық.
Мы играли в парке с детьми.


📅 132-КҮН / 132-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

💳 МАҒАН БАСҚА ТАУАР ӘКЕЛГЕНДЕ, АҚШАНЫ KASPI АРҚЫЛЫ ҚАЛАЙ ҚАЙТАРДЫМ
КАК Я ВОЗВРАЩАЛ ДЕНЬГИ ЧЕРЕЗ KASPI, КОГДА ПРИВЕЗЛИ ДРУГОЙ ТОВАР

📌 Глагол дня: қайтару – возвращать

Бірде мен Каспи арқылы принтердің картриджіне тапсырыс бердім.
Однажды я заказал через Kaspi картридж для принтера.

Тауарды жеткізіп берді, бірақ мен қаптаманы ашқанда, ішінде арзанырақ картридж бар екенін байқадым.
Товар доставили, но когда я открыл упаковку, я заметил, что внутри был более дешёвый картридж.

Мен бірден сатушыға қоңырау шалдым: Я сразу позвонил продавцу:

– Сәлеметсіз бе, тапсырыс нөмірі осындай, маған басқа картридж әкелді, мен оны қайтарып, өзім тапсырыс бергенін ала аламын ба?
– Здравствуйте, номер заказа такой, мне привезли другой картридж, я могу его вернуть и получить тот, который заказал?

– Сәлем бауырым, ештеңе етпейді, бұл картридж де жұмыс істейді.
– Привет, брат, ничего страшного, этот картридж тоже работает.

– Бірақ ол арзанырақ. Егер сіз маған бағадағы айырмашылықты қайтарып берсеңіз, мен оны алуға келісемін.
– Но он дешевле. Если вы вернёте мне разницу в цене, я согласен его взять.

– Жоқ бауырым, мен ештеңе төлемеймін.
– Нет, брат, я ничего платить не буду.

– Онда мен Kaspi арқылы ақшаны қайтаруды сұраймын.
– Тогда я через Kaspi попрошу возврат денег.

– Қалағаныңды істе бауырым, – деді де, тұтқаны қоя салды.
– Делай, как хочешь, брат, – сказал он и положил трубку.

Мен Каспи дүкенінің менеджерімен байланыстым, өтінішімді қабылдады және келесі күні тауарды алып кетті.
Я связался с менеджером Kaspi-магазина, мою заявку приняли и на следующий день забрали товар.

Ал ақшаны маған бір айдан кейін қайтарды.
А деньги мне вернули через месяц.

📘 ГРАММАТИКА: ЕКЕН / ЕКЕНІН

📑 Пример из текста:
Тауарды жеткізіп берді, бірақ мен қаптаманы ашқанда, ішінде арзанырақ картридж бар екенін байқадым.
(Разбираем «бар екенін»)

📝 Екен — форма недостаточного глагола «е» (быть). Сам по себе не имеет полного лексического значения, но:

👉 выражает неожиданное открытие,
👉придаёт оттенок удивления или уточнения,
👉в русском чаще всего переводится как «оказывается».

📝 Екенін — это форма с притяжательным и винительным суффиксом, которая используется в придаточных предложениях, чтобы оформить объект:
я заметил, что …; он сказал, что …; мы знали, что …

🛠 [Наречие/прилагательное/сущ.] + екен
👉 «оказывается»

[Наречие/прилагательное/сущ.] + екен + притяжательное окончание (–ім, –ің, –іңіз, –іміз, –дерің, –деріңіз, –дері) + –н (вин.)
👉 «что … есть»

- бар + екен + і + н → бар екенін (что есть)
- жақсы + екен + і + н → жақсы екенін (что хороший)
- келген + екен + і + н → *что пришёл

🧩 Примеры в предложениях:

Мына үй өте әдемі екен.
Этот дом, оказывается, очень красивый.

Ол әп-әдемі екен.
Она, оказывается, очень красивая.

Үйде кім бар екен?
Кто дома, интересно?

Ол өзі қайда жүр екен?
Где же он ходит, интересно?

Ол менің дәрігер екенімді білді.
Он узнал, что я врач.

Ол сіздің Алматыда екеніңізді айтты.
Он сказал, что вы в Алматы.

Мұғалім біздің дайындалмаған екенімізді айтты.
Учитель сказал, что мы не подготовились.

Біз сендердің жұмыста екендеріңді білдік.
Мы знали, что вы на работе.

Ол сіздердің дайын екендеріңізді айтты.
Он сказал, что вы готовы.


📅 133-КҮН / 133-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🧳 ЖОЛҒА ЖИНАЛАМЫЗ: СӨМКЕГЕ НЕ САЛАМЫЗ
СОБИРАЕМСЯ В ДОРОГУ: ЧТО КЛАДЁМ В СУМКИ

📌 Глагол дня: салу – класть, положить

Осы демалыс күндері ата-анамның үйіне қонаққа бармақшымыз.
На эти выходные мы собираемся поехать в гости к моим родителям.

Бұл үлкен сапар емес, бірақ әр отбасы мүшесі өзімен бірге бір нәрсе алады.
Это не большое путешествие, но каждый член семьи берёт с собой что-то.

– Қымбаттым, сен сөмкеге тіс щеткаларын салдың ба?
– Дорогая, ты положила в сумку зубные щётки?

– Иә, әрине, жаным. Ал сен сөмкеге телефонның қуаттағыштарын салдың ба?
– Да, конечно, милый. А ты положил в сумку зарядные устройства для телефона?

– Иә, мен онда кітапты да салдым.
– Да, я туда также книгу положил.

– Қашан оқымақшысың? Біз қонаққа барсақ, бар болғаны екі-ақ күнге барамыз ғой?
– Когда ты собираешься читать? Мы же едем в гости всего на два дня.

– Жақсы, кітапты үйде қалдырамын. Балалар, ал сендер өздеріңмен не алып бара жатырсыңдар?
– Ладно, оставлю книгу дома. Дети, а вы что берёте с собой?

– Әке, мен өзіммен бірге тулары бар үстел ойынын аламын, ал Маргарита «Активити» ойынын алып барады.
– Папа, я беру с собой настольную игру с флагами, а Маргарита берёт с собой игру «Активити».

– Онда, өтінемін, осы екі ойынды өз жолдорбаңа салшы.
– Тогда, пожалуйста, положи эти две игры в свой рюкзак.

– Әке, мен рюкзаққа барлық заттарды салып қойдым.
– Папа, я уже положил все вещи в рюкзак.

– Қымбаттым, мысыққа мына екі күнде қатты аш қалмайтындай етіп, ыдысына көбірек тамақ салып қойшы.
– Дорогая, положи, пожалуйста, коту в миску побольше еды, чтобы он за эти два дня сильно не проголодался.

– Жақсы. Барлығы дайын ба? Шыға береміз бе?
– Хорошо. Все готовы? Выходим?

📘 ГРАММАТИКА: ДРУГИЕ ЗНАЧЕНИЯ, СЛОВОСОЧЕТАНИЯ И СЛОЖНЫЕ ГЛАГОЛЫ С "САЛУ"

🧐 Кроме значений "класть" и "положить" глагол салу также имеет значения, - положить внутрь, вложить, помещать, строить, сооружать, воздвигать, прокладывать, посылать, отправлять, посеять, постелить, ударить.

📃 Вот распространенные словосочетания и выражения с глаголом "салу":

сүйікті іске бар жанын салу → вложить всю душу в любимое дело
хатты конвертке салу → вложить письмо в конверт
зынданға салу → посадить в темницу
ескерткіш салу → воздвигнуть памятник
жол салу → прокладывать дорогу
құс ұя салды → птица свила гнездо
үй салу → построить дом
ақша салу → посылать деньги
жеделхат салу → отправлять телеграмму
көрпе салу → постелить одеяло
жұдырықпен салып жіберді → ударил кулаком
ол қамшымен бір салды → он хватил разок плетью
жиналысқа осы мәселені салу → ставить на собрании данный вопрос
көпшілік талқысына салу → поставить на обсуждение публики
айтып салды → ляпнул; сказал невпопад
атып салды → неожиданно выстрелил
ажар салу → прочить
азапқа салу → мучить
айғай салу → закричать
айдап салу → подстрекать; подтолкнуть друг на друга
ақыл салу → советовать
алақанына салу → заботливо воспитывать
алдына жан салмау → никому не давать опередить себя
арасына от салу → разжигать раздор между людьми; подстрекать
арқаны кеңге салу → не спешить
асыр салу → наиграться; резвиться
ат ізін салмау → не общаться; не наведываться
атой салу → нападать; наступать на врага; атаковать на конях
аттан салу → призывать к атаке
аузына сөз салу → подсказать
аяғына салып беру → заставлять подчиниться
әлек салу → вызывать ссору; скандалить
ән салу → петь
барын салу → все вложить; ничего не жалеть
бас салу → неожиданно обнимать; нападать неожиданно
бауырына салу → усыновить или брать на воспитание ребенка
бәле салу → оклеветать
беделін салу → давить своим авторитетом
битін салу → постараться всеми силами; приступать энергично
егін салу → сеять хлеб
жолға салу → указать правильную дорогу; давать направление
жөнге салу → перевоспитывать
зер салу → обратить внимание
көз қырын салу → смотреть краешком глаза; посильно помогать; оказать помощь
көзіне шөп салу → изменять своей супруге
көңіліне дақ салу → обидеть
көре салу → сразу же
көрінгенге көз салу → проявлять легкомысленность, увлекаясь другими особами
күш салу → прилагать все усилия; вложить всю энергию
кісі салу → посылать нарочного с просьбой
қайрап салу → подстрекать; натравить друг на друга
қиқу салу → бросать боевой клич; заорать
қол салу → разбудить женщину с интимным намерением
құлағына салу → напомнить; предупредить
құлақ салу → слушать (внимательно)
құс салу → охотиться ловчими птицами (соколом, коршуном, ястребом и т. д.)
мойнына салу → заставить признаваться
ой салу → заставлять задуматься
ойбай салу → закричать; наораться вдоволь
ойран салу → истреблять врага
ойын ортаға салу → поделиться мнением
өрнек салу → украшать орнаментом
сайран салу → погулять с удовольствием
салмақ салу → заставлять считаться
сарапқа салу → детально обсуждать
сөз салу → делать предложение девушке
сөзбұйдаға салу → откладывать решение вопроса; кормить «завтраками»
сұрау салу → опрашивать; посылать опросы
талқыға салу → обсуждать
тәлкекке салу → издеваться; насмеяться
тезге салу → исправлять
топырақ салу → участвовать на похоронах; похоронить
тыйым салу → запрещать
ұрыс салу → воевать; драться
хабар салу → оповещать
шар салу → голосовать (букв. положить шар при голосовании)
шығарып салу → проводить

🧐 Как вы поняли, глагол салу широко используется, как вспомогательный.


📅 134-КҮН / 134-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🚚 АЛМАТЫДАҒЫ БІЗДІҢ ОФИС ҚАЛАЙ КӨШТІ
КАК ПЕРЕЕЗЖАЛ НАШ ОФИС В АЛМАТЫ

📌 Глагол дня: көшу – переезжать

Жалпы алғанда, кеңсе көшу аса жағымды процесс емес, өйткені ол қосымша шығындарға және жұмыс уақытының жоғалуына әкеледі.
Вообще переезд офиса — это не самый приятный процесс, так как он приводит к дополнительным расходам и потере рабочего времени.

Бірақ кейде ғимаратты жалға алған кезде, осы әрекеттерді орындауға тура келеді.
Но иногда это приходится делать, когда вы арендуете помещение.

Біз коттеджден орын алдық.
Мы арендовали помещение в коттедже.

Маған коттеджде жұмыс істеу ұнайды, өйткені ол жерде тыныш, жағдайы бизнес-орталыққа қарағанда жайлырақ және көлік қоюға көп орын бар.
Мне нравится работать в коттедже, потому что там тихо, более комфортные условия, чем в бизнес-центре, и много места для парковки.

Бірде коттедждің иесі маған кенеттен біз бір апта ішінде көшуіміз керек екенін хабарлады.
Однажды хозяин коттеджа внезапно сообщил мне о том, что мы должны переехать в течение недели.

Мен жалға алу туралы хабарландырулар сайтынан іздеп, көзіме бірінші түскендерінің бірін таңдадым.
Я открыл сайт с объявлениями об аренде и выбрал одно из первых попавшихся на глаза.

Ол жер бізден алыс емес болып шықты және ол да коттедж екен.
Оказалось, что это место недалеко от нас и это тоже коттедж.

Мен коттедж иесіне қоңырау шалып, барып, ғимаратты көріп, алдын ала төлем қалдырдым.
Я позвонил владельцу коттеджа, приехал, посмотрел помещение и оставил задаток.

Ал бірнеше күннен кейін біз көшіп алдық.
А уже через несколько дней мы переехали.

Әдетте бәрі қиынырақ болады, бірақ бұл жолы менің жолым болды.
Обычно всё проходит сложнее, но в этот раз мне повезло.

📘 УРОК ГРАММАТИКИ: «–ҒА ҚАРАҒАНДА» (ПО СРАВНЕНИЮ С)

📑 Пример из текста:
Маған коттеджде жұмыс істеу ұнайды, өйткені ол жерде тыныш, жағдайы бизнес-орталыққа қарағанда жайлырақ және көлік қоюға көп орын бар.
Мне нравится работать в коттедже, потому что там тихо, условия более комфортные по сравнению с бизнес-центром, и есть много места для парковки.

📖 Конструкция –ға / –ге / –қа / –ке қарағанда используется для выражения сравнения — показывает, что одно явление отличается от другого.
Буквально означает: «если смотреть на…», «по сравнению с…».

👉 Она образуется с помощью:
- существительного или местоимения в барыс септік (дательный падеж: –ға / –ге / –қа / –ке);
- слова қарағанда («если смотреть на», «по сравнению с»).

🛠 [Слово в форме барыс септік] + қарағанда + [прилагательное / наречие / выражение сравнения]

🧩 Примеры:

Ауыл қалаға қарағанда тыныш.
Деревня спокойнее по сравнению с городом.

Биыл қыс былтырға қарағанда жылырақ.
Этой зимой теплее по сравнению с прошлой.

Маған күз көктемге қарағанда ұнайды.
Мне осень нравится больше по сравнению с весной.

Ноутбук телефонға қарағанда ыңғайлырақ.
Ноутбук удобнее по сравнению с телефоном.

Университетте мектепке қарағанда еркіндік көбірек болады.
В университете больше свободы по сравнению со школой.


📅 135-КҮН / 135-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🗣 БІР НӘРСЕНІ ТЕРЕҢІРЕК ТҮСІНГІҢ КЕЛСЕ, ОНЫ БАСҚАҒА ТҮСІНДІРІП КӨР
ЕСЛИ ХОЧЕШЬ ПОНЯТЬ ЧТО-ТО ГЛУБЖЕ, ПОПРОБУЙ ОБЪЯСНИТЬ ЭТО ДРУГОМУ

📌 Глагол дня: түсіндіру – объяснять

Бұл қағида тек тіл үйренуде ғана емес, жалпы кез келген білім алу барысында де тиімді жұмыс істейді.
Этот принцип работает не только в изучении языка, но и в любом обучении.

Бұл қалай жұмыс істейді?
Как это работает?

Біреуге бір нәрсені түсіндіруге дайындалғанда, миың сол тақырып бойынша шағын зерттеу жүргізе бастайды.
Когда готовишься объяснить что-то другому, твой мозг начинает проводить небольшое исследование по этой теме.

Ол мысалдар табады, түсіндіруге ыңғайлы қарапайым сөздерді таңдайды және барлық ақпаратты реттейді.
Он находит примеры, подбирает простые слова для объяснения и упорядочивает всю информацию.

Бұл ойлау үдерістері өздігінен-ақ тақырыпты тереңірек түсінуге пайдалы.
Эти мыслительные процессы сами по себе уже полезны для более глубокого понимания темы.

Одан кейін сен түсіндіру үшін даусың мен миыңды қолданасың.
Далее ты используешь свой голос и мозг, чтобы сделать объяснение.

Сенің жеке түсінігің нығая түседі.
Твоё личное понимание усиливается.

Ал егер адам сұрақ қоя бастаса, сен дұрыс жауап табу үшін осы тақырыпқа одан да тереңірек үңілесің.
А если человек начинает задавать вопросы, ты углубляешься в тему ещё сильнее, чтобы найти правильные ответы.

Айтпақшы, бір ай бұрын біз сіздер үшін «Сөзді тап» немесе «Басқаға түсіндір» ойынын іске қостық.
Кстати, месяц назад мы запустили для вас игру «Найди слово» или «Объясни другому».

Бұл ойын сөздерді жақсырақ есте сақтауға және қазақ тілінде ойлай бастауға көмектеседі.
Эта игра помогает лучше запоминать слова и начинать думать на казахском языке.

📘 УРОК ГРАММАТИКИ: «ЕСЛИ ХОЧЕШЬ — СДЕЛАЙ»

📑 Пример из текста:
Бір нәрсені тереңірек түсінгің келсе, оны басқаға түсіндіріп көр.
Если хочешь понять что-то глубже, попробуй объяснить это другому.

📝 Условные предложения с оттенком совета или мотивации могут быть построены по схеме:
«Если хочешь сделать что-то — сделай это».
Первая часть выражает желание (қалау рай), вторая — побуждение (бұйрық рай).

🛠 (Глагол) + –ғың келсе, +(повелительная форма глагола - бұйрық рай)

🧩 Примеры:

Демалғың келсе, бәрін сөндір де ұйықта.
Если хочешь отдохнуть — выключи всё и ложись спать.

Жетістікке жеткің келсе, күн сайын аздап еңбектен.
Если хочешь добиться успеха — трудись понемногу каждый день.

Тіл үйренгің келсе, сөйлеп көр.
Если хочешь выучить язык — попробуй говорить.


📅 136-КҮН / 136-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🎲 ҚАНДАЙ ҮСТЕЛ ОЙЫНДАРЫН ОЙНАҒАНДЫ ҰНАТАСЫЗ?
В КАКИЕ НАСТОЛЬНЫЕ ИГРЫ ВЫ ЛЮБИТЕ ИГРАТЬ?

📌 Глагол дня: ойнау – играть

Біздің үйде үстел ойындары өте көп, әрқайсымыздың өз сүйікті ойындарымыз бар.
У нас дома очень много настольных игр, и у каждого есть свои любимые.

Мысалы, ұлыма «Флагомания» ойыны ұнайды.
Например, сыну нравится игра «Флагомания».

Онда тудың суретіне қарап, елдің атауын, астанасын, валютасын және тілін айту керек.
Там нужно по изображению флага называть страну, столицу, валюту и язык.

Қызыма «Активити» ойынын ойнаған ұнайды.
Дочери нравится играть в «Активити».

Карточкада жазылған сөзді салып көрсетуге, сөзбен түсіндіруге немесе пантомима арқылы көрсетуге болады.
На карточке написано слово, и его нужно нарисовать, объяснить словами или показать пантомимой без слов.

Ал басқа қатысушылар оның не екенін табуы керек.
А другие участники должны угадать, что это.

Жарыма «Ақша ағымы» («Cashflow») ойыны ұнайды.
Супруге нравится игра «Денежный поток» («Cashflow»).

Онда саған жұмыс пен ақша беріледі.
Там тебе дают работу и деньги.

Ойынның мақсаты — тәуекел етіп, ақшаңды бизнеске салып, инвестор болу.
Цель игры — рисковать, вкладывать деньги в бизнес и стать инвестором.

Маған «Катан» ойыны ұнайды.
Мне нравится игра «Катан».

Бұл — арал, онда саған ресурстар беріледі.
Это остров, где тебе дают ресурсы.

Жеңу үшін қалаларың мен жолдарыңды бірінші болып дамытуың керек.
Ты должен первым развить свои города и дороги, чтобы выиграть.

Ресурстармен айырбас жасауға болады.
Можно обмениваться ресурсами.

Ал сіздің үйіңізде үстел ойындары бар ма?
А у вас дома есть настольные игры?

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ОЙНАУ» по временам и лицам

📝 Глагол ойнау означает «играть» (в игру, на инструменте, с детьми и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен ойнаймын (Я играю / буду играть) / ойнамаймын / ойнаймын ба?
Сен ойнайсың / ойнамайсың / ойнайсың ба?
Сіз ойнайсыз / ойнамайсыз / ойнайсыз ба?
Біз ойнаймыз / ойнамаймыз / ойнаймыз ба?
Сендер ойнайсыңдар / ойнамайсыңдар / ойнайсыңдар ма?
Сіздер ойнайсыздар / ойнамайсыздар / ойнайсыздар ма?
Ол ойнайды / ойнамайды / ойнай ма?
Олар ойнайды / ойнамайды / ойнай ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен ойнап жатырмын (Я сейчас играю) / ойнап жатқан жоқпын / ойнап жатырмын ба?
Сен ойнап жатырсың / ойнап жатқан жоқсың / ойнап жатырсың ба?
Сіз ойнап жатырсыз / ойнап жатқан жоқсыз / ойнап жатырсыз ба?
Біз ойнап жатырмыз / ойнап жатқан жоқпыз / ойнап жатырмыз ба?
Сендер ойнап жатырсыңдар / ойнап жатқан жоқсыңдар / ойнап жатырсыңдар ма?
Сіздер ойнап жатырсыздар / ойнап жатқан жоқсыздар / ойнап жатырсыздар ма?
Ол ойнап жатыр / ойнап жатқан жоқ / ойнап жатыр ма?
Олар ойнап жатыр / ойнап жатқан жоқ / ойнап жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен ойнадым (Я играл) / ойнаған жоқпын / ойнадым ба?
Сен ойнадың / ойнаған жоқсың / ойнадың ба?
Сіз ойнадыңыз / ойнаған жоқсыз / ойнадыңыз ба?
Біз ойнадық / ойнаған жоқпыз / ойнадық па?
Сендер ойнадыңдар / ойнаған жоқсыңдар / ойнадыңдар ма?
Сіздер ойнадыңыздар / ойнаған жоқсыздар / ойнадыңыздар ма?
Ол ойнады / ойнаған жоқ / ойнады ма?
Олар ойнады / ойнаған жоқ / ойнады ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА

📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
ойналу — быть сыгранным, разыгрывать


📅 137-КҮН / 137-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

💪 ЕҢБЕК АДАМДЫ КӨРКЕЙТЕДІ
ТРУД ОБЛАГОРАЖИВАЕТ ЧЕЛОВЕКА

📌 Глагол дня: еңбек ету (еңбектену) – трудиться

Адамның жаратылысының өзі — оның еңбек етуге арналғанын көрсетеді.
Само строение человека показывает, что он создан для труда.

Бізде қол, аяқ, бұлшық еттер мен бас бар — бәрі белсенді болып, еңбектену үшін берілген.
У нас есть руки, ноги, мышцы и голова — всё дано, чтобы быть активным и трудящимся.

Ғылыми зерттеулер көрсеткендей (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7681163/?utm_source=chatgpt.com), адам еңбектенбеген кезде келесі мәселелер туындайды:
Научные исследования показали, что когда человек не трудится, возникают следующие проблемы:

🧠 Біздің миымыз жұмыс тапсырмаларын орындауды тоқтатқанда, оның ойлау қабілеті, есте сақтау мен зейіні әлсірей бастайды.
Наш мозг теряет остроту, память и внимание ослабевают, потому что он перестаёт использоваться для решения рабочих задач.

💪 Бұлшық еттер жұмыс істемегендіктен әлсірейді, ал зат алмасу баяулайды.
Мышцы слабеют, потому что они больше не трудятся, замедляется обмен веществ.

❤️ Мағына сезімі жоғалады, мазасыздық пен ашушаңдық артады. Бұрын сен жұмыс істеп, адамдарға көмектестің, ал қазір пайдаң жоқ сияқты болып, өзіңді керек емес сезінесің.
Исчезает чувство смысла, растёт тревожность и раздражительность. Раньше ты трудился и был полезен людям, а теперь от тебя нет пользы, и ты чувствуешь себя никому не нужным.

💭 Көңіл-күй түсіп, селқостық пен құлазу сезімі пайда болады.
Падает настроение, появляется апатия и ощущение пустоты.

🤝 Басқалармен қарым-қатынас бұзылады — өйткені еңбек адамдарды біріктіреді және өз қажеттілігіңді сезінуге мүмкіндік береді.
Нарушаются отношения с другими — ведь труд объединяет людей и даёт ощущение нужности.

📘 ГРАММАТИКА: Бұрын ... -ып, ал қазір ... — противопоставление прошлого и настоящего

📑 Пример из текста:
Бұрын сен жұмыс істеп, адамдарға көмектестің, ал қазір пайдаң жоқ сияқты болып, өзіңді керек емес сезінесің.
Раньше ты трудился и помогал людям, а теперь чувствуешь себя никому не нужным.

📝 Конструкция «Бұрын ... -ып, ал қазір ...» используется,
чтобы сравнить или противопоставить прошлое и настоящее.

🔹 Бұрын — «раньше» (вводное слово, указывает на прошедшее действие).
🔹 Ал қазір — «а теперь» (указывает на новое, противоположное состояние или действие).

🛠 Бұрын + [глагол в форме деепричастия (-ып/-іп/-п)] + [основное прошедшее действие],
ал қазір + [новое действие / состояние].

🧩 Примеры:

Бұрын мен ауылда тұрып, мал бақтым, ал қазір қалада жұмыс істеймін.
Раньше я жил в ауле и пас скот, а теперь работаю в городе.

Бұрын ол көп оқып, жақсы бағалар алатын, ал қазір сабаққа қызықпайды.
Раньше он много учился и получал хорошие оценки, а теперь не интересуется учёбой.

Бұрын біз күнде бірге ойнап, қыдыратынбыз, ал қазір әрқайсымыз өз іспен айналысамыз.
Раньше мы каждый день играли и гуляли вместе, а теперь каждый занят своим делом.

Бұрын олар кедей болып, көп қиналды, ал қазір өз бизнестері бар.
Раньше они были бедными и сильно страдали, а теперь у них свой бизнес.


📅 138-КҮН / 138-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🕵️ БІРЕУ ЖОҒАЛТАДЫ, БІРЕУ ТАБАДЫ
КТО-ТО ТЕРЯЕТ, КТО-ТО НАХОДИТ

📌 Глагол дня: жоғалту – терять

Кейде біз өз заттарымыздың бірін жоғалтып аламыз.
Иногда случается, что мы теряем какую-то из своих вещей.

Мен өзімнің ұқыпсыздығымның кесірінен талай нәрсені жоғалтқанмын — кілттерді, телефонды, қолшатырды, әмиянды және тағы басқа заттарды.
Из-за своей невнимательности я терял много разных вещей — ключи, телефон, зонт, бумажник и т.д.

Бірақ бір күні мен басқа бір адамның жоғалтқан затын таптым — ол қымбат смартфон еді.
Но однажды я нашёл то, что потерял другой человек — это был дорогой смартфон.

Мен таксиге отырғанда оны артқы орындықтан таптым.
Я сел в такси и обнаружил его на заднем сиденье.

Такси жүргізушісіне айтпай, мен телефонды өзіммен алып кетуге шешім қабылдадым, себебі ол өзінің телефоны деп алдап айтуы мүмкін деп ойладым.
Не сказав таксисту, я решил взять его с собой, так как подумал, что он мог бы обмануть и сказать, что это его телефон.

Кеңсеге келген соң, оны үстелдің үстіне қойып, иесінен қоңырау күттім.
Придя в офис, я положил его на стол и стал ждать звонка от владельца.

Көп ұзамай телефон шырылдады. Арғы жақтағы адам өзін таныстырып, телефонды қалай жоғалтқанын айтты. Мен бұл нағыз иесі екенін түсіндім.
Вскоре телефон зазвонил. Человек на другом конце представился и рассказал, как потерял телефон. Я понял, что это настоящий хозяин.

Содан кейін мен оған өзімнің қай жерде екенімді айттым, ол келді.
Затем я сказал ему, где нахожусь, и он приехал.

Ол келіп, амандасты. Мен оған смартфонды қайтарып бердім, ал ол маған жақсы ақшалай сыйақы ұсынды.
Он подошёл, поздоровался. Я вернул ему смартфон, а он дал мне за него хорошее денежное вознаграждение.

📘 КЕСІРІНЕН — ИЗ-ЗА / ПО ВИНЕ

📑 Пример из текста:
Мен өзімнің ұқыпсыздығымның кесірінен талай нәрсені жоғалтқанмын.
(Ұқыпсыздығымның кесірінен)
📘 Из-за своей невнимательности я терял много разных вещей.

📝 Кесірінен — это послелог (служебное слово), которое указывает на причину отрицательного результата.
Обычно используется, когда из-за какого-то человека, поступка или обстоятельства случилось что-то нежелательное.
Перевод: из-за, по вине.

🛠 [Существительное или местоимение в родительном падеже] + кесірінен

👉 Ауа райының кесірінен → из-за погоды
👉 Баланың қателігінің кесірінен → из-за ошибки ребёнка
👉 Менің ұқыпсыздығымның кесірінен → из-за моей невнимательности

🧩 Примеры:

Ауа райының кесірінен ұшақ кешікті.
Из-за погоды самолёт задержался.

Баланың қателігінің кесірінен бүкіл сынып жазаланды.
Из-за ошибки ребёнка весь класс был наказан.

Жолдағы кептелістің кесірінен жұмысқа кешігіп қалдым.
Из-за пробки на дороге я опоздал на работу.

Электр желісіндегі ақаудың кесірінен жарық сөнді.
Из-за неисправности в электросети свет отключили.

Менің ұқыпсыздығымның кесірінен телефон жоғалды.
Из-за моей невнимательности телефон потерялся.

💡 Кесірінен употребляется, когда последствие негативное.
📌 Если причина нейтральная или положительная, используются себебінен - по причине, арқасында - благодаря, нәтижесінде - в результате.

Жаңбырдың кесірінен жол батпақ болды.
→ Из-за дождя дорога стала грязной.

Жаңбырдың себебінен егін жақсы өсті.
→ Благодаря дождю урожай хорошо вырос.


📅 139-КҮН / 139-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🌃 КӨП АДАМ ҚАЛАДАН КЕТКІСІ КЕЛГЕН ТҮН
НОЧЬ, КОГДА МНОГИЕ ХОТЕЛИ УЕХАТЬ ИЗ ГОРОДА

📌 Глагол дня: шошу – испугаться

2024 (Екі мың жиырма төртінші) жылдың 23 (жиырма үшінші) қаңтарында Алматыда түнде күшті жер сілкінісі болды, сол кезде жұбайым қатты шошып кетті.
23 января 2024 года в Алматы ночью произошло сильное землетрясение, и моя супруга тогда сильно испугалась.

Мен ол кезде шошыған жоқпын. Мен жалпы жер сілкінісінен қорықпаймын. Бірақ сондай сәттерде отбасым үшін уайымдай бастаймын.
Я тогда не испугался. Я вообще не боюсь землетрясений. Но в такие моменты у меня появляется чувство беспокойства за мою семью.

Ата-анам қала сыртында жеке үйде тұрады, ал біз көпқабатты үйде тұрамыз.
Мои родители живут за городом в частном доме, а мы живём в многоквартирном доме.

Жұбайым мен балаларымның тыныштығы үшін мен отбасымды ата-анама апарып тастауға шешім қабылдадым.
Ради спокойствия жены и детей я решил отвезти семью к родителям.

Мен анама қоңырау шалып, оларға қонуға баратынымызды айттым.
Я позвонил маме и сказал, что мы приедем к ним переночевать.

Біз тез киініп, мысығымызды алып, жолға шықтық.
Мы быстро оделись, взяли с собой кота и поехали.

Көп адамдар сол түні қатты шошып кетті, ал түнгі сағат екіде жолдарда үлкен кептелістер болды.
Многие люди тогда испугались, и в два часа ночи на дорогах были большие пробки.

Әдетте түнде бізде кептеліс болмайды. Бірақ көп адам қорқыныштан қаладан шығып кетуді ойлады.
Обычно ночью у нас нет пробок. Но у многих из-за страха возникла идея уехать из города.

📘 ГРАММАТИКА: СЛОЖНОЕ ПРЕДЛОЖЕНИЕ С ЗАВИСИМОЙ ФОРМОЙ ДЕЙСТВИЯ И ГЛАГОЛОМ РЕЧИ ИЛИ МЫШЛЕНИЯ

📑 Пример из текста:
Мен анама қоңырау шалып, оларға баратынымызды айттым.
Я позвонил маме и сказал, что мы поедем переночевать.

👉 Разбираем: баратынымызды айттым - сказал, что мы поедем

👉 Конструкция состоит из двух частей:
- баратынымызды — зависимая часть, выражающая «то, что мы поедем»
- айттым — основное действие «я сказал»

📝 Так образуется сложное предложение, где одно действие становится объектом речи, мысли или восприятия.
📌 Используется с глаголами: айту (сказать), білу (знать), ойлау (думать), түсіну (понять), көру (видеть), есту (слышать), хабарлау (сообщить) и др.

🛠 бар + атын + ымыз + ды + айттым → баратынымызды айттым — «я сказал, что мы поедем»
бар + ған + ы + м + ды + айттым → барғанымды айттым — «я сказал, что поехал»

▪️ бар — основа глагола (идти, ехать)
▪️ атын / -етін / -йтын — суффикс причастия будущего времени или -ған / -ген / -қан / -кен если прошедшее время.
▪️ ымыз / -іміз — притяжательное окончание («наш», указывает, кто выполняет действие)
▪️ ды / -ді / -ты / -ті — аффикс винительного падежа («то, что»)
▪️ айттым — глагол речи (сказал)

🧩 Примеры:

Мен келмейтінімді ескерттім.
Я предупредил, что не приду.

Олар бәрін білетінін көрсетті.
Они показали, что всё знают.

Ол алдағанын мойындады.
Он признал, что обманул.

Мен естімегенімді айттым. — Я сказал, что не слышал.
Ол жолға шығатынын хабарлады. — Он сообщил, что отправится в путь.


📅 140-КҮН / 140-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

👥 СІЗ “БАТЫЛ БОЛ” КЛУБЫНЫҢ КЕЗДЕСУЛЕРІНЕ БАРЫП КӨРДІҢІЗ БЕ?
А ВЫ БЫЛИ НА ВСТРЕЧАХ КЛУБА “БАТЫЛ БОЛ”?

📌 Глагол дня: ұйымдастыру – организовывать

Егер сізді қазақ тілін дамытуға көмектесетін тегін клубқа шақырса, сол ұсынысты қабылдар ма едіңіз?
Если бы вас пригласили в бесплатный клуб, где помогают развивать казахский язык, вы бы приняли это приглашение?

Мұндай клуб (https://batylbol.kz/) шынында бар! Олар Қазақстанның түкпір-түкпірінде сөйлесу кездесулерін ұйымдастырады.
Такой клуб действительно есть! Они организовывают встречи для общения по всему Казахстану.

Клубтың мақсаты — қазақ тілінде еркін сөйлесуді дамыту.
Цель клуба — развить разговорные навыки через общение на казахском языке.

Клубта жаңадан бастағандар мен тәжірибесі жетіспейтін орта деңгейдегілерге арналған бағдарламалар бар.
В клубе есть программа для новичков и для тех, у кого средний уровень, но не хватает практики.

Мен бұл клубқа баруды көптен бері жоспарлап жүр едім, бірақ батылым жетпей жүрген.
Я давно планировал посетить этот клуб, но не решался.

Маған түрткі болған — «ұйымдастыру» - деген етістік.
Подтолкнул меня к этому глагол «ұйымдастыру» — «организовывать».

Бұл етістік іс-шаралар, кездесулер немесе конференциялар ұйымдастыру туралы айтылғанда жиі қолданылады.
Этот глагол часто используется, когда речь идёт об организации мероприятий, встреч или конференций.

Бұл етістіктің қолданылу аясын мұқият қарап шыққанда, мен бірден клуб туралы есіме түсірдім де, сонда баруға шешім қабылдадым.
Внимательно просматривая сферы употребления этого глагола, я сразу вспомнил про клуб и решил туда сходить.

Сол үшін мен Instagram-ға кіріп (https://www.instagram.com/batylbol_almaty/), өтініш бердім!
Для этого я зашёл в Instagram и подал заявку!

📘 ГРАММАТИКА: ПРОШЕДШЕЕ ПРОДОЛЖИТЕЛЬНОЕ ВРЕМЯ С «ЕДІ»

📑 Пример из текста: Мен бұл клубқа баруды көптен бері жоспарлап жүр едім, бірақ батылым жетпей жүрген. Я давно планировал посетить этот клуб, но не решался.

📝 Еді — форма прошедшего времени вспомогательного глагола е («быть»). В сочетании с глаголами отыр, тұр, жүр, жатыр образует аналитическую форму прошедшего продолжительного времени.

👉 Эта конструкция обозначает действие, которое происходило длительно или постоянно в прошлом, но сейчас завершено. 🛠 [основа глагола + форма деепричастия (-ып / -іп / -п)] + [вспомогательный глагол: отыр / тұр / жүр / жатыр] + еді (+ личное окончание)

📃 жоспарлап жүр едім → жоспарла (планировать) + п (көсемше) + жүр (нахожусь в процессе) + едім (был) = планировал (длительно, раньше)

🧩 Примеры:

Мен сені күтіп отыр едім.
Я ждал тебя (в тот момент).

Ол ауылда жұмыс істеп жүр еді.
Он тогда работал в ауле.

Біз сөйлесіп жатыр едік.
Мы тогда разговаривали.

Балалар аулада ойнап жүр еді.
Дети тогда играли во дворе.

Мен кітап оқып отыр едім, кенет жарық сөнді.
Я читал книгу, и вдруг свет погас.





© Татьяна Валяева,  2007–2026
 <<  Марафон, стр.6 Вернуться к началу Марафон, стр.7  >> 

Цвета текста на сайте             Telegram-канал «Казахский язык. Просто о сложном»             kaz-tili@yandex.kz             Гостевая книга