|
|
Онлайн-Марафон: Казахский язык за год
Страница 7 (дни с 121 по 140)
|
|
Автор: Андрей Якубин Телеграм-канал «Казахский язык за год»
📅 121-КҮН / 121-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
👨👩👧👦 ОТБАСЫНДА ӨЗАРА ҚҰРМЕТ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ 8 ҚАДАМЫ
8 ШАГОВ ДЛЯ ФОРМИРОВАНИЯ ВЗАИМНОГО УВАЖЕНИЯ В СЕМЬЕ
📌 Глагол дня: құрметтеу – уважать
Құрмет – қоғамдағы салауатты қарым-қатынастың негізі.
Уважение – основа здоровых отношений в обществе.
Онсыз дұрыс қарым-қатынас құру мүмкін емес.
Без него невозможно построить правильные отношения.
"Психология Today" журналында психолог Томас Ликона ата-аналарға отбасында өзара құрметті қалыптастырудың 8 қадамын ұсынады (https://www.psychologytoday.com/us/blog/raising-kind-kids/202111/8-ways-parents-can-teach-and-get-respect):
Психолог Томас Ликона в журнале "Psychology Today" предлагает родителям 8 шагов для формирования взаимного уважения в семье:
Ата-аналар өздерін құрметтеуі тиіс екеніне сенуі керек және оны сенімді әрі әділ түрде көрсетуі қажет.
Родители должны верить, что их должны уважать, и показывать это уверенно и справедливо.
Ата-аналар үшін баланы құрметтеу және оның пікірін тыңдау маңызды.
Родителям важно уважать ребёнка и слушать его мнение.
Әрбір сөз бен іс-әрекетте құрметтің үлгісін көрсету қажет — ата-аналар бір-бірін, туыстарын және мұғалімдерді құрметтеуі тиіс.
Нужно показывать пример уважения во всех словах и поступках — родители должны уважать друг друга, родственников и учителей.
Отбасында құрмет талап етілуі керек және дөрекілікке жол берілмеуі тиіс.
В семье нужно требовать уважения и не допускать грубости.
Әрбір дөрекілікті дер кезінде түзету және сыпайылыққа үйрету қажет.
Каждое проявление грубости нужно вовремя исправлять и учить вежливости.
Егер бұл қайталанса, балаға оның салдары болатынын түсіндірілуі керек.
Если это повторяется, ребёнку нужно объяснить последствия.
Балаларға құрметтеудің қалай көрінетінін түсіндіріп, қажет болса рөлдік ойындар арқылы үйрету пайдалы.
Полезно объяснять детям, как проявляется уважение, и учить этому даже через ролевые игры.
Отбасында бір-бірін құрметтеуді басты құндылық ету қажет.
В семье нужно сделать уважение друг друга главной ценностью.
📘 ГРАММАТИКА: ПРИТЯЖАТЕЛЬНЫЕ ОКОНЧАНИЯ В ОТГЛАГОЛЬНЫХ СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫХ
📑 Пример из текста:
Ата-аналар өздерін құрметтеуі тиіс екеніне сенуі керек және оны сенімді әрі әділ түрде көрсетуі қажет.
Родители должны верить, что их должны уважать, и показывать это уверенно и справедливо.
📌 В словах құрметтеуі, сенуі, көрсетуі есть окончание –і → это притяжательное окончание 3-го лица.
📝 Отглагольные существительные в казахском языке образуются с помощью суффикса –у (оқу – учёба, сену – вера, көру – видение).
К ним могут присоединяться притяжательные окончания (–ім, –ің, –і, –іміз, –іңдер, –лері), чтобы показать, чьё это действие.
🛠 [Глагол + –у] + притяжательное окончание
Менің оқуым → моя учёба / моё учение
Сенің сенуің → твоя вера
Оның көруі → его/её видение
Біздің жүруіміз → наше хождение
Сендердің айтуларың → ваше говорение
Олардың түсінулері → их понимание
🧩 Примеры предложений:
Менің оқуым маған қуаныш әкеледі.
Моя учёба приносит мне радость.
Сенің сенуің бізге күш береді.
Твоя вера даёт нам силу.
Оның көруі дұрыс болды.
Его взгляд оказался верным.
Біздің жүруіміз ұзаққа созылды.
Наше хождение затянулось.
Сендердің айтуларың маған ұнады.
Ваши слова мне понравились.
Олардың түсінулері қиын болды.
Их понимание оказалось трудным.
✨ А в нашем предложении:
құрметтеуі тиіс = должен уважать = их уважение должно быть
сенуі керек = должен верить = они должны верить (их вера необходима)
көрсетуі қажет = должен показать = они должны показать (их показ)
📌 Все эти формы используют притяжательное окончание –і (3 лицо), потому что речь идёт о действии, привязанном к конкретному субъекту («ата-аналар»).
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
отбасында — в семье
(отбасы — семья, -нда — мест. падеж)
өзара — взаимно
құрмет — уважение
қалыптастырудың — формирования
(қалыптастыру — формировать, -дың — род. падеж)
қадамдары — шаги
(қадам — шаг, -дар — мн. ч., -ы — его)
қоғамдағы — в обществе
(қоғам — общество, -дағы — мест. падеж)
салауатты — здоровый
қарым-қатынастың — отношений
(қарым-қатынас — отношения, -тың — род. падеж)
негізі — основа
(негіз — основа, -і — его)
онсыз — без него
(он — он/оно, -сыз — без)
дұрыс — правильный
құру — строить, создавать
мүмкін емес — невозможно
(мүмкін — возможно, емес — не)
журналында — в журнале
(журнал, -ында — мест. падеж)
психолог — психолог
ата-аналарға — родителям (дат. падеж)
(ата-ана — родители, -лар — мн. ч., -ға — дат. падеж)
ұсынады — предлагает
(ұсыну — предлагать, -йды — наст. вр.)
өздерін — себя
(өз — сам, -дерін — вин. падеж, мн. ч.)
құрметтеуі тиіс — должны уважать
(құрметтеу — уважать, -уі — его действие, тиіс — должен)
екеніне сену — верить, что (это так)
(екен — что есть, -і — его, -не — дат., сену — верить)
көрсетуі қажет — нужно показывать
(көрсету — показывать, -уі — его действие, қажет — нужно)
сенімді — уверенный
әділ — справедливый
құрметтеу — уважать
ата-аналар үшін — для родителей
баланы — ребёнка (вин. падеж)
(бала — ребёнок, -ны — вин. падеж)
оның — его/её
(ол — он/она, -ның — род. падеж)
пікірін — его мнение
(пікір — мнение, -і — его, -н — вин. падеж)
тыңдау — слушать
пікірін тыңдау — слушать его мнение
және — и
маңызды — важно, важный
әрбір сөз бен іс-әрекетте — в каждом слове и поступке
(әрбір — каждый, сөз — слово, іс-әрекет — поступок, -те — мест. падеж)
үлгісін — пример
(үлгі — пример, -сін — вин. падеж)
бір-бірін — друг друга
(бір-бір — друг друга, -ін — вин. падеж)
туыстарын — своих родственников
(туыс — родственник, -тар — мн. ч., -ын — вин. падеж)
мұғалімдерді — учителей
(мұғалім — учитель, -дер — мн. ч., -ді — вин. падеж)
талап етілуі керек — нужно требовать
(талап ету — требовать, -луі керек — должно быть)
дөрекілікке — грубости (дат. падеж)
(дөрекілік — грубость, -ке — дат.)
жол берілмеуі тиіс — не должно допускаться
(жол беру — допускать, -ілмеу — не быть допущенным, тиіс — должен)
дер кезінде — вовремя
(дер кезінде — своевременно)
түзету — исправить
сыпайылыққа — вежливости (дат. падеж)
(сыпайылық — вежливость, -қа — дат.)
үйрету — учить
қайталанса — если повторяется
(қайталану — повторяться, -са — если, н — страд.)
салдары — последствия
(салдар — последствие, -ы — его)
түсіндірілуі керек — нужно объяснить
(түсіндіру — объяснить, -луі керек — должно быть)
құрметтеудің қалай көрінетіні — как проявляется уважение
(құрметтеу — уважать, -дің — род. падеж, қалай — как, көріну — проявляться, -етіні — то, что)
қажет болса — если нужно
(қажет — нужно, болса — если)
рөлдік ойындар — ролевые игры
(рөлдік — ролевой, ойын — игра, -дар — мн. ч.)
пайдалы — полезно
басты құндылық — главная ценность
(басты — главный, құндылық — ценность)
ету қажет — нужно сделать
(ету — делать, қажет — нужно)
Скрыть словарь
📅 122-КҮН / 122-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
😴 ТӘУЛІГІНЕ НЕШЕ САҒАТ ҰЙЫҚТАЙСЫЗ?
СКОЛЬКО ЧАСОВ В СУТКИ ВЫ СПИТЕ?
📌 Глагол дня: ұйықтау – спать
Сьюзан Л. Уорлидің «The Extraordinary Importance of Sleep» (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6281147/) атты мақаласына сәйкес, ересек адам тәулігіне 7–7,5 сағат ұйықтауы қажет.
Согласно статье Сьюзан Л. Уорли «The Extraordinary Importance of Sleep», взрослому человеку нужно спать 7–7,5 часов в сутки.
Егер сіз 6 сағаттан аз ұйықтасаңыз, гипертония, қант диабеті, жүрек-қан тамыр аурулары және есте сақтау қабілетінің төмендеуі сияқты мәселелер туындауы мүмкін.
Если вы спите меньше 6 часов, могут возникнуть проблемы — гипертония, диабет, сердечно-сосудистые болезни и ухудшение памяти.
Бұл мәселелердің себебі – ұйқы аз болса, иммунитет төмендейді, гормондар тепе-теңдігін жоғалтады және ми ақпаратты дұрыс қабылдамайды.
Причина этих нарушений в том, что при недостатке сна ослабевает иммунитет, нарушается гормональный баланс и мозг хуже обрабатывает информацию.
Сондықтан күн сайын бір уақытта ұйықтап, бір уақытта тұруға дағдылану маңызды.
Поэтому важно привыкнуть ложиться и вставать в одно и то же время каждый день.
Жақсы ұйықтау үшін кешке таза ауада серуендеп, артық сұйықтық ішпеңіз.
Чтобы спалось хорошо, прогуляйтесь вечером на свежем воздухе и не пейте много жидкости.
Ұйықтар алдында телефонды бір шетке қойып, бөлмені тыныш әрі қараңғы ету жақсы — бұл ұйқыны жақсартады.
Перед сном лучше отложить телефон и сделать комнату тихой и тёмной — это улучшает сон.
Қысқа күндізгі ұйқы пайдалы, бірақ ол түнгі ұйқыны алмастырмайды.
Короткий дневной сон тоже полезен, но он не заменяет ночной сон.
Жақсы ұйқы – сіздің денсаулығыңыз бен көңіл-күйіңіздің кепілі.
Хороший сон — залог вашего здоровья и настроения.
📘 ГРАММАТИКА: БУДУЩЕЕ ПРЕДПОЛОЖИТЕЛЬНОЕ ВРЕМЯ
📑 Пример из текста:
Ұйықтар алдында телефонды бір шетке қойып, бөлмені тыныш әрі қараңғы ету жақсы — бұл ұйқыны жақсартады.
Перед сном лучше отложить телефон и сделать комнату тихой и тёмной — это улучшает сон.
🔍 Разбираем:
Ұйықтар алдында → «перед сном / перед тем, как лечь спать».
📖 Суффиксы –ар / –ер / –р образуют есімше келер шақ. Эта форма выражает:
👉 Предположительное будущее действие (вероятность, возможность: мен жазармын — «может, я напишу»).
👉 Ожидаемое будущее действие в устойчивых выражениях (келер жыл — наступающий год).
👉 Употребление с обстоятельственными словами (алдында, кейін, кезде) для указания времени: «перед тем как…», «после того как…».
🛠 [Основа глагола] + –ар / –ер / –р
бар- → барар (который пойдёт)
кел- → келер (который придёт)
ұйықта- → ұйықтар (который будет спать)
🧩 Примеры предложений:
Айтар сөзім бар.
У меня есть слова, которые я хочу сказать.
Келер жылы ауылға барамыз.
В следующем году мы поедем в деревню.
Жүрер кезде досым қоңырау шалды.
Когда я собирался идти, друг позвонил.
Кетер алдында есікті жап.
Закрой дверь перед тем, как уйдёшь.
Көрер күнің алда.
Все испытания (букв. «дни, которые увидишь») ещё впереди.
Оқыр кітаптарыңды дайындап қой.
Приготовь книги, которые будешь читать.
Оның күтер қонағы көп.
У него много гостей, которых он ждёт.
Ұмытар күн болмайды.
Не будет дня, который забудется.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
тәулігіне — в сутки
(тәулік — сутки, -іне — мест. падеж)
неше сағат — сколько часов
(неше — сколько, сағат — час)
ұйықтау — спать
мақала — статья
мақаласына сәйкес — согласно статье
(мақала — статья, -сына — дат. падеж, сәйкес — согласно)
ересек адам — взрослый человек
қажет — нужно, необходимо
егер — если
сағаттан аз — меньше часов
(сағат — час, -тан — аблатив, аз — мало)
гипертония — гипертония
қант диабеті — сахарный диабет
жүрек-қан тамыр аурулары — сердечно-сосудистые болезни
есте сақтау қабілеті — память (способность запоминать)
(есте сақтау — запоминать, қабілет — способность, -і — его)
төмендеу — снижение, ухудшение
мәселелер туындауы мүмкін — могут возникнуть проблемы
(мәселе — проблема, -лер — мн. ч., туындау — возникнуть, мүмкін — возможно)
себебі — причина
(себеп — причина, -і — его)
ұйқы — сон
аз болса — если мало
(аз — мало, болса — если)
иммунитет — иммунитет
төмендеу — снижаться
гормондар тепе-теңдігі — гормональный баланс
(гормон — гормон, -дар — мн. ч., тепе-теңдік — равновесие, баланс, -і — его)
жоғалту — терять
ми — мозг
ақпаратты қабылдау — воспринимать информацию
(ақпарат — информация, -ты — вин. падеж, қабылдау — принимать)
дұрыс — правильно
күн сайын — каждый день
бір уақытта — в одно время
(бір — один, уақыт — время, -та — мест. падеж)
тұру — вставать
дағдылану — привыкать
маңызды — важно
жақсы ұйықтау — хорошо спать
кешке — вечером
(кеш — вечер, -ке — дат. падеж)
таза ауада — на свежем воздухе
(таза — чистый, ауа — воздух, -да — мест. падеж)
серуендеу — гулять
артық сұйықтық — лишняя жидкость
(артық — лишний, сұйықтық — жидкость)
ішпеңіз — не пейте
(ішу — пить, -пеңіз — отриц. повел. «вы»)
ұйықтар алдында — перед сном
(ұйықтау — спать, -р — прич., алдында — перед)
бір шетке қою — отложить в сторону
(бір шет — край, сторона, -ке — дат., қою — положить)
бөлме — комната
тыныш — тихий
қараңғы — тёмный
ету — сделать
жақсарту — улучшать
қысқа күндізгі ұйқы — короткий дневной сон
пайдалы — полезный
алмастыру — заменять
жақсы ұйқы — хороший сон
денсаулық — здоровье
көңіл-күй — настроение
кепіл — залог, гарантия
Скрыть словарь
📅 123-КҮН / 123-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
📖 ӘР КҮН – КЕЛЕСІ КҮНГЕ ДАЙЫНДЫҚ.
КАЖДЫЙ ДЕНЬ – ЭТО ПОДГОТОВКА К СЛЕДУЮЩЕМУ ДНЮ.
📌 Глагол дня: дайындау – готовить
Қазақта мынадай мақалды бар: «Дайын ас болмайды, дайын тағдыр болмайды.»
Есть такая казахская пословица: «Не бывает готовой еды, не бывает готовой судьбы.»
Біздің өміріміз үнемі бір нәрсеге дайындықпен өтеді.
Наша жизнь построена так, что мы постоянно к чему-то готовимся.
Балалар мектепке дайындалады және сабақ оқиды.
Дети готовятся к школе и учат уроки.
Жұбайы бүкіл отбасы үшін дәмді кешкі ас дайындайды.
Супруга готовит вкусный ужин для всей семьи.
Күйеуі жейдесін үтіктеп, ертеңгі кездесуге дайындалып жатыр.
Муж гладит рубашку и готовится к завтрашней встрече.
Біз кешкі ас үстінде кездесіп, күніміздің қалай өткенін бөлісеміз.
Мы встречаемся за ужином и делимся тем, как прошел наш день.
Содан кейін бірге кино көріп, ұйықтауға жатамыз. Өйткені ертеңгі күнге дайын болуымыз керек.
Потом мы вместе смотрим кино и идем спать. Ведь нужно быть готовыми к завтрашнему дню.
Ұйқы — бұл да біздің ағзамыздың дайындалуы мен ретке келтірілуі.
Сон — это тоже подготовка нашего организма и приведение его в порядок.
Таңертең анасы таңғы ас дайындайды, әкесі жұмыс есебіне дайындалады, ал балалар мектепте тақта алдында жауап беруге дайындалады.
Утром мама будет готовить завтрак, папа готовиться к рабочему отчету, а дети готовиться в школе к ответу у доски.
Бүкіл жыл бойы балалар емтиханға дайындалады. Әкесі өз жұмысының сапасын жақсартуға дайындалады. Ал анасы бәрін қолдауға және үйдің жылуын сақтауға дайындалады.
Весь год дети будут готовиться к экзамену. Папа будет готовиться к тому, чтобы качество его работы стало лучше. А мама будет готовиться к тому, чтобы поддержать всех и сохранить тепло в доме.
📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ДАЙЫНДАУ»
📝 Глагол дайындау означает «готовить» (еду, уроки, одежду и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).
🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен дайындаймын (Я готовлю / буду готовить) / дайындамаймын / дайындаймын ба?
Сен дайындайсың / дайындамайсың / дайындайсың ба?
Сіз дайындайсыз / дайындамайсыз / дайындайсыз ба?
Біз дайындаймыз / дайындамаймыз / дайындаймыз ба?
Сендер дайындайсыңдар / дайындамайсыңдар / дайындайсыңдар ма?
Сіздер дайындайсыздар / дайындамайсыздар / дайындайсыздар ма?
Ол дайындайды / дайындамайды / дайындай ма?
Олар дайындайды / дайындамайды / дайындай ма?
🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен дайындап жатырмын (Я сейчас готовлю) / дайындап жатқан жоқпын / дайындап жатырмын ба?
Сен дайындап жатырсың / дайындап жатқан жоқсың / дайындап жатырсың ба?
Сіз дайындап жатырсыз / дайындап жатқан жоқсыз / дайындап жатырсыз ба?
Біз дайындап жатырмыз / дайындап жатқан жоқпыз / дайындап жатырмыз ба?
Сендер дайындап жатырсыңдар / дайындап жатқан жоқсыңдар / дайындап жатырсыңдар ма?
Сіздер дайындап жатырсыздар / дайындап жатқан жоқсыздар / дайындап жатырсыздар ма?
Ол дайындап жатыр / дайындап жатқан жоқ / дайындап жатыр ма?
Олар дайындап жатыр / дайындап жатқан жоқ / дайындап жатыр ма?
▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен дайындадым (Я приготовил) / дайындаған жоқпын / дайындадым ба?
Сен дайындадың / дайындаған жоқсың / дайындадың ба?
Сіз дайындадыңыз / дайындаған жоқсыз / дайындадыңыз ба?
Біз дайындадық / дайындаған жоқпыз / дайындадық па?
Сендер дайындадыңдар / дайындаған жоқсыңдар / дайындадыңдар ма?
Сіздер дайындадыңыздар / дайындаған жоқсыздар / дайындадыңыздар ма?
Ол дайындады / дайындаған жоқ / дайындады ма?
Олар дайындады / дайындаған жоқ / дайындады ма?
📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА
📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффикс: –л
дайындалу — быть приготовленным
Тамақ дайындалды — Еда была приготовлена.
📄 Возвратный (өздік етіс)
Суффикс: –л
дайындалу — приготовить себя
Мен емтиханға дайындалдым.
— Я готовился к экзамену (сам).
📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффикс: –т
дайындату — заставить подготовить
Ол хатты хатшысына дайындатты — Он заставил секретаря подготовить письмо.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
әр — каждый
күн — день
келесі — следующий
дайындық — подготовка
қазақта — у казахов
(қазақ — казах, -та — мест. падеж)
мынадай — такой, вот такой
мақал — пословица
дайын ас — готовая еда
(дайын — готовый, ас — еда)
болмайды — не бывает
(болу — быть, -майды — отриц. наст. вр.)
дайын тағдыр — готовая судьба
(дайын — готовый, тағдыр — судьба)
өміріміз — наша жизнь
(өмір — жизнь, -іміз — наша)
үнемі — постоянно
бір нәрсе — что-то, одна вещь
(бір — один, нәрсе — вещь)
дайындықпен — с подготовкой
(дайындық — подготовка, -пен — твор. падеж)
өту — проходить, протекать
балалар — дети
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч.)
мектепке — в школу
(мектеп — школа, -ке — дат. падеж)
дайындалады — готовятся
(дайындалу — готовиться, -йды — наст. вр.)
және — и
сабақ — урок
оқиды — учат, читают
(оқу — учить, читать, -йды — наст. вр.)
жұбайы — супруга
(жұбай — супруг, -ы — её)
бүкіл — весь
отбасы — семья
үшін — для
дәмді — вкусный
кешкі ас — ужин
(кешкі — вечерний, ас — еда)
дайындайды — готовит
(дайындау — готовить, -йды — наст. вр.)
күйеуі — муж
(күйеу — муж, -і — его)
жейде — рубашка
үтіктеп жатыр — гладит сейчас
(үтіктеу — гладить, -п жатыр — процесс наст. вр.)
ертеңгі — завтрашний
кездесуге — на встречу
(кездесу — встреча, -ге — дат. падеж)
дайындалып жатыр — готовится сейчас
(дайындалу — готовиться, -п жатыр — процесс наст. вр.)
кешкі ас үстінде — за ужином
(үстінде — на, за)
кездесеміз — встречаемся
(кездесу — встречаться, -еміз — мы)
күннің — дня (род. падеж)
(күн — день, -нің — род. падеж)
қалай — как
өткенін — то, как прошло
(өту — проходить, -кен — прич., -ін — вин. падеж)
бөлісеміз — делимся
(бөлісу — делиться, -еміз — мы)
содан кейін — после этого
бірге — вместе
кино — кино
көреміз — смотрим
(көру — смотреть, -еміз — мы)
ұйықтауға — спать (дат. падеж)
(ұйықтау — спать, -уға — дат.)
жатамыз — ложимся
(жату — ложиться, -мыз — мы)
өйткені — потому что, ведь
ертеңгі күнге — к завтрашнему дню
(күн — день, -ге — дат. падеж)
дайын болуымыз керек — нужно быть готовыми
(дайын болу — быть готовым, -ымыз — мы, керек — нужно)
ұйқы — сон
бұл да — это тоже
ағзамыздың — нашего организма (род. падеж)
(ағза — организм, -мыз — наш, -дың — род. падеж)
дайындалуы — подготовка (его/её)
(дайындалу — готовиться, -уы — его действие)
ретке келтірілуі — приведение в порядок
(рет — порядок, келтіру — приводить, -ілу — страд. залог, -уі — его действие)
таңертең — утром
анасы — мама
(ана — мать, -сы — её)
таңғы ас — завтрак
(таңғы — утренний, ас — еда)
дайындайды — готовит
әкесі — отец
(әке — отец, -сі — его)
жұмыс есебіне — к рабочему отчёту
(жұмыс есебі — рабочий отчёт, -не — дат. падеж)
дайындалады — готовится
балалар — дети
мектепте — в школе
(мектеп — школа, -те — мест. падеж)
тақта алдында — у доски
(тақта — доска, алдында — перед)
жауап береді — отвечают
(жауап беру — отвечать, -йді — наст. вр.)
бүкіл жыл бойы — весь год
(бүкіл — весь, жыл — год, бойы — в течение)
балалар — дети
емтиханға — к экзамену
(емтихан — экзамен, -ға — дат. падеж)
дайындалады — готовятся
әкесі — отец
жұмысының — его работы (род. падеж)
(жұмыс — работа, -ы — его, -ның — род. падеж)
сапасын — качество (вин. падеж)
(сапа — качество, -сын — вин. падеж)
жақсартуға — улучшать (дат. падеж)
(жақсарту — улучшать, -ға — дат.)
дайындалады — готовится
анасы — мать
бәрін — всё (вин. падеж)
(бәрі — всё, -н — вин. падеж)
қолдауға — поддерживать (дат. падеж)
(қолдау — поддержка, -ға — дат.)
және — и
үйдің жылуын — тепло дома (вин. падеж)
(үй — дом, -дің — род. падеж, жылу — тепло, -ын — вин. падеж)
сақтауға — сохранять (дат. падеж)
(сақтау — сохранять, -ға — дат.)
дайындалады — готовится
Скрыть словарь
📅 124-КҮН / 124-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🤗 ЖАҚСЫ СӨЗДІ ЕСТУДІҢ ПАЙДАСЫ
ПОЛЬЗА ОТ УСЛЫШАННЫХ ДОБРЫХ СЛОВ
📌 Глагол дня: есту – слышать
Біз кездескенде «Қайырлы күн» немесе «Сәлем» дейміз.
Когда мы встречаемся, мы говорим «Добрый день» или «Привет».
Әңгіме барысында біз жылы сөздер айтуға тырысамыз, ал қоштасқанда — «Күніңіз сәтті өтсін!» дейміз.
Во время беседы мы стараемся говорить тёплые слова, а прощаясь — «Желаю хорошего дня!».
Неге біз жылы сөздерді естігіміз келеді?
Почему мы хотим слышать добрые слова?
“Psychology Today” журналы жақсы сөз естігенде мына нәтижелерді атап өтеді (https://www.psychologytoday.com/us/blog/meditation-for-modern-life/202301/the-power-of-our-words):
В журнале “Psychology Today” отметили следующие результаты, когда мы слышим хорошие слова:
Көңіл көтеріледі — жақсы сөз күнді жарқын етеді.
Поднимается настроение — доброе слово делает день ярче.
Қарым-қатынас нығаяды — сенім мен жақындық пайда болады.
Укрепляются отношения — возникает доверие и близость.
Күйзеліс азаяды — ми қуаныш гормондарын бөліп шығарады және мазасыздықты төмендетеді.
Снижается стресс — мозг выделяет гормоны радости и уменьшает тревогу.
Денсаулық нығаяды — қалпына келу үдерісі жеделдейді және хал-жағдайы жақсарады.
Укрепляется здоровье — ускоряется восстановление и улучшается самочувствие.
Өзіндік сенім артады — мақтау өз күшіңе деген сенімді нығайтады.
Повышается уверенность — похвала укрепляет веру в свои силы.
Бұл ынталандырады — «Алға!» деген сөз нәтижені жақсартады.
Это мотивирует — слово «Вперёд!» улучшает результат.
Мейірім атмосферасы қалыптасады — айнала жылынып, шуақ көбейеді.
Создается атмосфера добра — вокруг становится больше тепла.
Естеліктер қалыптасады — шынайы сөздер ұзаққа есте сақталады.
Формируются воспоминания — искренние слова надолго запоминаются.
📘 ГРАММАТИКА: ПОЖЕЛАНИЯ / ТІЛЕКТЕР
🧐 Тк. тема текста про то, что нужно говорить приятное, сегодня мы будем учиться говорить различные добрые пожелания друг другу.
📃 Самые распространенные добрые пожелания:
Сіздердің ұжымдарыңызға сәттілік тілеймін — Желаю удачи вашему коллективу
Бастамаларыңызға сəттілік тілеймін — Вашим начинаниям удачи
Жаңа қызметіңізге табыс тілеймін — Желаю успехов на новой работе
Баршаңызға сәттілік тілеймін — Всем желаю удачи
Бәрі жоспар бойынша болсын — Пусть всё будет по плану
Сенің жоспарыңа береке берсін — Пусть благодатными будут твои планы
Әрқашан жолың ашық болсын — Пусть всегда тебе сопутствует удача
Сіздерге әрдайым жеңіс пен табыс тілеймін — Желаю Вам всегда побед и успехов
Алдыңызға қойған мақсатқа жете беріңіз — Желаю Вам достигнуть поставленной цели
Асқақ арман, талмас қанат тілеймін — Желаю Вам иметь высокую мечту, неутомимые крылья
Арманыңа жет — Достигни мечты
Мақсатыңа жет — Достигни цели
Арман-тілегіңіз орындалсын — Пусть сбудутся все Ваши мечты и желания
Ақша қалтаға сыймасын — Пусть деньги не вмещаются в карман
Сізбен дос болғанымды мақтан етем — Я горжусь дружбой с Вами
Сізге байлық тілеймін — Желаю Вам богатства
Қаражаттан қағажу көрмеңіздер — Пусть не будет у Вас денежных проблем
Жолдарыңыз ашық, отбасыларыңыз тату болсын — Пусть для вас будут открыты все дороги, а семья ваша живёт в согласии
Бақытты болыңыздар — Будьте счастливы
Жүзіңізден күлкі кетпесін — Пусть не сходит с Вашего лица улыбка
Өміріңіз қуанышқа толсын — Пусть Ваша жизнь будет наполнена радостью
Қайғы-мұңға жүректе орын болмасын — Пусть в сердце не будет места для горести и печали
Қуанышты күндеріңіз көп болсын — Побольше радостных дней
Отбасыңыз аман болсын — Пусть Ваша семья будет благополучной и здоровой
Шаңырақтарың шайқалмасын — Пусть нерушима будет ваша семья
Шаңырағың биік болсын — Пусть у тебя будет крепкая семья
Отбасыңыз аман, тату, бақытты болсын — Пусть Ваша семья живёт в согласии, будет здоровой и счастливой
Баршаңызға жаңа жетістіктер, молшылық пен татулық тілеймін — Желаю всем новых достижений, достатка и согласия
Барлығыңызға денсаулық, бақыт, табыс, өшпес махаббат тілеймін — Всем здоровья, счастья, успехов, неугасаемой любви
Барлығыңызға мықты денсаулық, отбасыларыңызға амандық, шаңырақтарыңызға шаттық тілеймін — Всем крепкого здоровья, семейного благополучия, веселья в домах
Мықты денсаулық, ұзақ өмір, мол бақыт, табыс және сәттілік тілеймін — Желаю крепкого здоровья, долгой жизни, счастья, успеха и удачи
Отбасыңыз, бала-шағаңыз аман болсын — Пусть Ваша семья, Ваши дети будут живы-здоровы
Зор денсаулық, отбасыңызға амандық, өзіңізге әйел бақытын тілеймін — Желаю здоровья, благополучия и женского счастья
Сізге қарапайым әйел бақытын тілеймін — Желаю Вам простого женского счастья
Сізге бақыт тілеймін — Я желаю Вам счастья
Мол бақыт тілеймін — Желаю огромного счастья
Өркендей бер — Желаю тебе процветания
Бар жақсылықтарды тілеймін — Желаю всего хорошего
Өркенің өссін — Пусть у тебя будет много детей и долгая жизнь
Отбасыңызға амандық, еңбегіңізге табыс тілеймін — Желаю здоровья Вашей семье и успехов в труде
Ауырмай-сырқамай жүре беріңіз — Живите, не болея
Зор денсаулық тілеймін — Желаю огромного здоровья
Аман болыңыздар, ауырмаңыздар — Будьте здоровы, не болейте
Өмір жасыңыз ұзақ болсын — Желаю долгих лет жизни
Көп жаса — Живи долго
Алға қойған мақсаттарыңа жетуде шалқар шабыт тілеймін — Желаю неиссякаемого вдохновения для достижения целей
Шығармашылық табыс тілеймін — Желаю творческих успехов
Өмірдің қызығына тоймай жүріңіз — Не уставайте удивляться жизни
Керемет келешек тілеймін — Желаю прекрасного будущего
Әрқашанда бейбіт заман болсын — Пусть всегда царит мир
Сізге де соны тілеймін — И вам того же желаю
Сіздерге де жақсылық тілеймін — И я Вам желаю добра
Қайырлы болсын — Пусть всё будет хорошо (в добрый час)
Барлық жамандық осымен кетсін — Всё плохое пусть уйдёт
Күндеріңіз жағымды жаңалықтарға толы болсын — Пусть день будет полон хорошими новостями
Бүгінгі күн сіз үшін тек сәттілік әкелсін — Пусть этот день принесёт только удачу
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
жақсы — хороший, доброе
сөз — слово
естіудің — слышания (род. падеж)
(есту — слышать, -дің → -дің/дің/дің — род. падеж)
пайдасы — польза
(пайда — польза, -сы — её)
біз — мы
кездескенде — когда встречаемся
(кездесу — встречаться, -кенде — когда)
қайырлы күн — добрый день
(қайырлы — благой, добрый, күн — день)
немесе — или
сәлем — привет
дейміз — говорим
(деу — говорить, -йміз — мы)
әңгіме барысында — во время беседы
(әңгіме — беседа, барысында — во время)
жылы — тёплый
сөздер — слова
(сөз — слово, -дер — мн. ч.)
айтуға тырысамыз — стараемся сказать
(айту — говорить, -уға — инф., тырысу — стараться, -ймыз — мы)
қоштасқанда — когда прощаемся
(қоштасу — прощаться, -қанда — когда)
күніңіз — ваш день
(күн — день, -іңіз — ваш)
сәтті — удачный, успешный
өтсін — пусть пройдёт
(өту — проходить, -сін — повел. наклонение)
неге — почему
естігіміз келеді — хотим услышать
(есту — слышать, -гіміз келеді — хотим мы)
журналы — журнал
(журнал, -ы — его)
атап өтеді — отмечает
(атап өту — отмечать, -йді — наст. вр.)
нәтижелерді — результаты (вин. падеж)
(нәтиже — результат, -лер — мн. ч., -ді — вин.)
көңіл — настроение
көтеріледі — поднимается
(көтерілу — подниматься, -йді — наст. вр.)
күнді — день (вин. падеж)
(күн — день, -ді — вин.)
жарқын етеді — делает ярким
(жарқын — яркий, ету — делать, -еді — наст. вр.)
қарым-қатынас — отношения
нығаяды — укрепляется
(нығаю — укрепляться, -йды — наст. вр.)
сенім — доверие
жақындық — близость
пайда болады — появляется
(пайда болу — появляться, -йды — наст. вр.)
күйзеліс — стресс
азаяды — уменьшается
(азаю — уменьшаться, -йды — наст. вр.)
ми — мозг
қуаныш гормондары — гормоны радости
(қуаныш — радость, гормон — гормон, -дар — мн. ч., -ы — его)
бөліп шығарады — выделяет
(бөліп шығару — выделять, -йды — наст. вр.)
мазасыздықты — тревогу (вин. падеж)
(мазасыздық — тревога, -ты — вин.)
төмендетеді — снижает
(төмендету — снижать, -йді — наст. вр.)
денсаулық — здоровье
нығаяды — укрепляется
қалпына келу — восстановление
(қалпына — в прежнее состояние, келу — приходить)
үдерісі — процесс
(үдеріс — процесс, -і — его)
жеделдейді — ускоряется
(жеделдеу — ускоряться, -йді — наст. вр.)
көңіл-күй — настроение
жақсарады — улучшается
(жақсару — улучшаться, -йды — наст. вр.)
өзіндік сенім — самоуверенность, вера в себя
(өзіндік — собственный, сенім — вера)
артады — увеличивается, растёт
(арту — увеличиваться, -йды — наст. вр.)
мақтау — похвала
өз күшіңе — в свои силы (дат. падеж)
(өз — свой, күш — сила, -іңе — твои, дат.)
сенім — вера
нығайтады — укрепляет
(нығайту — укреплять, -йды — наст. вр.)
ынталандырады — мотивирует
(ынталандыру — мотивировать, -йды — наст. вр.)
алға — вперёд
нәтижені — результат (вин. падеж)
(нәтиже — результат, -ні — вин.)
жақсартады — улучшает
(жақсарту — улучшать, -йды — наст. вр.)
мейірім — доброта, милосердие
атмосферасы — атмосфера (род. падеж)
(атмосфера, -сы — её)
қалыптасады — формируется
(қалыптасу — формироваться, -йды — наст. вр.)
айнала — окружение, вокруг
жылынып — согреваясь
(жылыну — согреваться, -ып — деепр.)
шуақ — тепло, солнечное сияние
көбейеді — увеличивается
(көбею — увеличиваться, -йді — наст. вр.)
естеліктер — воспоминания
(естелік — воспоминание, -тер — мн. ч.)
шынайы — искренний
ұзаққа — надолго
(ұзақ — долгий, -қа — дат.)
есте сақталады — запоминаются
(есте сақтау — помнить, -лады — наст. вр.)
Скрыть словарь
📅 125-КҮН / 125-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🏃 ЖҮГІРУДІҢ ҚАРАПАЙЫМ ЕРЕЖЕЛЕРІ
ПРОСТЫЕ ПРАВИЛА БЕГА
📌 Глагол дня: жүгіру – бегать
Бір күні таңертең айнаға қарап тұрып, біз: «Ертеңнен бастап жүгіре бастаймын» – деп айтамыз.
Однажды утром, посмотрев на себя в зеркало, мы говорим: «С завтрашнего дня начну бегать».
Бұл — жақсы әрі дұрыс шешім.
Это — хорошее и правильное решение.
"Harvard Health Publishing" мамандары жүгіруді дұрыс бастау үшін бірнеше кеңес береді: (https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/ways-to-make-running-feel-easier?utm_source=chatgpt.com)
Специалисты "Harvard Health Publishing" дают несколько советов, как правильно начать бег:
Алдымен жүгіруді баяу қарқынмен бастап, қашықтықты біртіндеп арттыру қажет.
Сначала нужно начинать в медленном темпе и постепенно увеличивать дистанцию.
Жаңадан бастағандарға жүгіруді жүріспен алмастырып отыру ұсынылады.
Новичкам рекомендуется чередовать бег с ходьбой.
Жүгіру алдында денені қыздыру, ал кейін жеңіл созылу жаттығуларын жасау маңызды.
Перед бегом важно разогреть тело, а после сделать лёгкую растяжку.
Техникаға көңіл бөлу де жарақаттың алдын алады: денені тік ұстап, иықты бос қойып, қолды 90° (тоқсан градус) бұрышпен қозғалту керек.
Внимание к технике тоже предотвращает травмы: держать корпус прямо, плечи расслабленно и двигать руками под углом 90°.
Табанның ортасымен жерді жұмсақ басу — буындарға жеңілірек.
Приземляться на середину стопы мягко — легче для суставов.
Арнайы кроссовки кию және тозған аяқ киімді уақытында ауыстыру маңызды.
Важно носить специальные кроссовки и вовремя менять изношенную обувь.
Аптасына 3–4 рет жүгіріп, арасына демалысқа күндер қалдырған пайдалы.
Полезно бегать 3–4 раза в неделю, оставляя дни отдыха между пробежками.
Жеткілікті су ішу мен ұйқы ағзаның қалпына келуіне көмектеседі.
Достаточное питьё и сон помогают организму восстановиться.
📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ ДВОЙНОГО ГЛАГОЛА
📑 Примеры из текста:
- Жаңадан бастағандарға жүгіруді жүріспен алмастырып отыру ұсынылады.
Новичкам рекомендуется чередовать бег с ходьбой.
- Жеткілікті су ішу мен ұйқы ағзаның қалпына келуіне көмектеседі.
Достаточное питьё и сон помогают организму восстановиться.
📖 Конструкция двойного глагола — это сочетание двух глаголов, где:
👉 первый глагол стоит в форме инфинитива и выражает основное действие,
👉 второй глагол выражает отношение к этому действию (советует, помогает, позволяет, требует и т. д.).
📌В русском языке это соответствует конструкциям:
- рекомендуется делать
- помогает восстановиться
- даёт возможность увидеть
- требует повторять
1️⃣ [Инфинитив + –уға / –уге] + глагол
Пример: оқуға көмектеседі — помогает учиться.
2️⃣ [Инфинитив + –уды / –уді] + глагол
Пример: қайта оқуды ұсынады — предлагает перечитать.
🧩 Примеры предложений:
Кітап оқу ойды терең түсінуге мүмкіндік береді.
Чтение книги позволяет глубже понять мысль.
Дұрыс тамақтану ағзаны қалпына келтіруге көмектеседі.
Правильное питание помогает восстановиться.
Жаңадан бастағандарға жүгіруді жүріспен алмастыру ұсынылады.
Новичкам рекомендуется чередовать бег с ходьбой.
Мұғалім жаңа сөздерді қайталауды талап етеді.
Учитель требует повторять новые слова.
Уақытты дұрыс бөлу тапсырмаларды орындауға көмектеседі.
Правильное распределение времени помогает выполнить задания.
Әріптесім құжатты қайта тексеруді ұсынды.
Коллега предложил перепроверить документ.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
жүгірудің — бега (род. падеж)
(жүгіру — бег, -дің — род. падеж)
қарапайым — простой
ережелері — правила
(ереже — правило, -лер — мн. ч., -і — его)
бір күні — однажды, в один день
(бір — один, күні — день в мест. падеж)
таңертең — утром
айнаға — в зеркало (дат. падеж)
(айна — зеркало, -ға — дат.)
қарап тұрып — посмотрев
(қарау — смотреть, -п тұру — действие в момент, -ып — деепр.)
айтамыз — говорим
(айту — говорить, -ймыз — мы)
бастап — начиная с
(бастау — начинать, -п — деепр.)
жүгіре бастаймын — начну бегать
(жүгіру — бегать, -е бастау — начинать, -ймын — я)
жақсы — хороший
әрі — и, также
дұрыс — правильный
шешім — решение
мамандары — специалисты
(маман — специалист, -дар — мн. ч., -ы — его)
жүгіруді — бег (вин. падеж)
(жүгіру — бег, -ді — вин.)
бастау үшін — чтобы начать
(бастау — начинать, -у — инф., үшін — для/чтобы)
бірнеше — несколько
кеңес — совет
береді — дают
(беру — давать, -йді — наст. вр.)
алдымен — сначала
баяу — медленный
қарқынмен — с темпом
(қарқын — темп, -мен — твор. падеж)
қашықтықты — дистанцию (вин. падеж)
(қашықтық — дистанция, -ты — вин.)
біртіндеп — постепенно
арттыру — увеличить, повысить
қажет — нужно, необходимо
жаңадан бастағандарға — новичкам (дат. падеж)
(жаңадан бастаған — начинающий, -дар — мн. ч., -ға — дат.)
жүгіруді жүріспен алмастыру — чередовать бег с ходьбой
(жүгіру — бег, жүріс — ходьба, алмастыру — заменять)
ұсынылады — рекомендуется
(ұсыну — предлагать, -лады — страд. залог, наст. вр.)
жүгіру алдында — перед бегом
(алдында — перед)
денені — тело (вин. падеж)
(дене — тело, -ні — вин.)
қыздыру — разогревать
жеңіл — лёгкий
созылу жаттығулары — упражнения на растяжку
(созылу — растягиваться, жаттығу — упражнение, -лары — мн. ч.)
маңызды — важно
техникаға — технике (дат. падеж)
(техника — техника, -ға — дат.)
көңіл бөлу — уделять внимание
жарақаттың алдын алады — предотвращает травму
(жарақат — травма, алдын алу — предотвращать, -ды — вин., алады — берёт/получает)
денені тік ұстау — держать тело прямо
иықты бос қою — держать плечи расслабленно
(иық — плечо, -ты — вин., бос — свободный, қою — положить/держать)
қолды — руку (вин. падеж)
(қол — рука, -ды — вин.)
90° бұрышпен — под углом 90°
(бұрыш — угол, -пен — твор. падеж)
қозғалту — двигать
табаның ортасы — середина стопы
(табан — стопа, -ның — род., ортасы — середина)
жерді — землю (вин. падеж)
(жер — земля, -ді — вин.)
жұмсақ басу — мягко наступать
(басу — наступать, давить)
буындарға — суставам (дат. падеж)
(буын — сустав, -дар — мн. ч., -ға — дат.)
жеңілірек — легче
(жеңіл — лёгкий, -ірек — сравн.)
арнайы — специальный
кроссовки — кроссовки
кию — носить, надевать
тозған — изношенный
(тозу — изнашиваться, -ған — прич.)
аяқ киім — обувь
уақытында — вовремя
ауыстыру — менять
аптасына — в неделю
(апта — неделя, -сына — дат.)
3–4 рет — 3–4 раза
арасына — между (дат. падеж)
(ара — промежуток, -сына — дат.)
демалысқа — на отдых (дат.)
(демалыс — отдых, -қа — дат.)
күндер — дни
(күн — день, -дер — мн. ч.)
қалдыру — оставлять
пайдалы — полезно
жеткілікті — достаточный
су ішу — пить воду
(су — вода, ішу — пить)
ұйқы — сон
ағзаның — организма (род. падеж)
(ағза — организм, -ның — род.)
қалпына келу — восстановление
(қалпына келу — прийти в прежнее состояние)
көмектеседі — помогает
(көмектесу — помогать, -йді — наст. вр.)
Скрыть словарь
📅 126-КҮН / 126-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🔍 ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ РЕПЕТИТОРЫН ҚАЛАЙ ІЗДЕДІМ
КАК Я ИСКАЛ РЕПЕТИТОРА КАЗАХСКОГО ЯЗЫКА
📌 Глагол дня: іздеу – искать
Маусым айының соңында маған тіл үйренуде және марафон мәтіндерін аударуда көмектесіп жүрген репетиторым кенеттен әрі қарай сабақ бере алмайтынын айтты.
В конце июня репетитор, который помогал мне в изучении языка и с переводом текстов марафона, вдруг сказал, что больше не сможет со мной заниматься.
Маған басқа адамды шұғыл іздеу қажет болды.
Нужно было срочно искать другого человека.
OLX-ты ашып, қазақ тілі репетиторын іздей бастадым.
Я открыл OLX и начал искать репетитора казахского языка.
Мен OLX-тегі барлық репетиторларға WhatsApp арқылы хабарласып, маған мәтіндерді аударуда көмек қажет болатынын түсіндірдім.
Я написал всем репетиторам с OLX в WhatsApp, объяснив, что мне понадобится помощь с переводом текстов.
Көптеген репетиторлар бірден бағасын айтты.
Многие репетиторы сразу озвучивали цену.
Кейбір репетиторлар мәтіндерді аударуға көмектесуден бас тартты.
Некоторые отказывались помогать с переводом текстов.
Бір әйел маған ерекше ұнады.
Одна женщина мне очень понравилась.
Біріншіден, ол бірден мәтінді аударуға көмектесті.
Во-первых, она сразу помогла перевести текст.
Екіншіден, ол тегін сабақ өткізді.
Во-вторых, она провела бесплатное занятие.
Үшіншіден, ол бәрін ақжарқын көңілмен, әрі жақсы ниетпен жасады.
В-третьих, она делала всё очень жизнерадостно и позитивно.
Оған қазақ тілі де, оны оқыту да шынымен қатты ұнайды.
Ей действительно очень нравится казахский язык и обучение языку.
Өз ісін жақсы көретін адаммен жұмыс істеу өте жағымды.
А работать с человеком, которому нравится его дело, очень приятно.
Осылайша мен жаңа репетиторды іздеп тауып алдым.
Вот так я искал и нашел нового репетитора.
Қазір ол маған көмектесуде.
Сейчас она мне помогает.
📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ІЗДЕУ» по временам и лицам
📝 Глагол іздеу означает «искать» (работу, книгу, человека и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).
🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен іздеймін (Я ищу / буду искать) / іздемеймін / іздеймін бе?
Сен іздейсің / іздемейсің / іздейсің бе?
Сіз іздейсіз / іздемейсіз / іздейсіз бе?
Біз іздейміз / іздемейміз / іздейміз бе?
Сендер іздейсіңдер / іздемейсіңдер / іздейсіңдер ме?
Сіздер іздейсіздер / іздемейсіздер / іздейсіздер ме?
Ол іздейді / іздемейді / іздейді ме?
Олар іздейді / іздемейді / іздейді ме?
🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен іздеп жатырмын (Я сейчас ищу) / іздеп жатқан жоқпын / іздеп жатырмын ба?
Сен іздеп жатырсың / іздеп жатқан жоқсың / іздеп жатырсың ба?
Сіз іздеп жатырсыз / іздеп жатқан жоқсыз / іздеп жатырсыз ба?
Біз іздеп жатырмыз / іздеп жатқан жоқпыз / іздеп жатырмыз ба?
Сендер іздеп жатырсыңдар / іздеп жатқан жоқсыңдар / іздеп жатырсыңдар ма?
Сіздер іздеп жатырсыздар / іздеп жатқан жоқсыздар / іздеп жатырсыздар ма?
Ол іздеп жатыр / іздеп жатқан жоқ / іздеп жатыр ма?
Олар іздеп жатыр / іздеп жатқан жоқ / іздеп жатыр ма?
▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен іздедім (Я искал) / іздеген жоқпын / іздедім бе?
Сен іздедің / іздеген жоқсың / іздедің бе?
Сіз іздедіңіз / іздеген жоқсыз / іздедіңіз бе?
Біз іздедік / іздеген жоқпыз / іздедік пе?
Сендер іздедіңдер / іздеген жоқсыңдар / іздедіңдер ме?
Сіздер іздедіңіздер / іздеген жоқсыздар / іздедіңіздер ме?
Ол іздеді / іздеген жоқ / іздеді ме?
Олар іздеді / іздеген жоқ / іздеді ме?
📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА
📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
ізделу — быть найденным / разыскиваться
Кітап көп ізделді — Книгу много искали.
📄 Взаимный залог (ортақ етіс)
Суффиксы: –ыс, –іс, –с
іздесу — искать друг друга / вместе искать, помогать искать
Біз бір-бірімізді іздестік — Мы искали друг друга.
📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –т, –қыз, –кіз, –ғыз, –гіз
іздету — заставить искать (кого-то / что-то)
Әке баласына жоғалған кілтті іздетті — Отец заставил сына искать потерянный ключ.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
қазақ тілінің репетиторын — репетитора казахского языка
(қазақ тілі — казахский язык, -нің — род. падеж, репетитор — репетитор, -ын — вин. падеж)
қалай — как
іздедім — искал
(іздеу — искать, -ді — прош. вр., -м — я)
Маусым айының соңында — в конце июня
(Маусым — июнь, айы — месяц, -ның — род. падеж, соңы — конец, -нда — мест. падеж)
тіл үйрену — изучение языка
(тіл — язык, үйрену — учить, изучать)
марафон мәтіндері — тексты марафона
(марафон — марафон, мәтін — текст, -дер — мн. ч., -і — его)
аудару — переводить
көмектесіп жүрген — помогающий (в настоящее время)
(көмектесу — помогать, -іп жүрген — деепр. с длит. значением)
кенеттен — вдруг
әрі қарай — дальше
сабақ беру — вести занятия, преподавать
айту — сказать
басқа адам — другой человек
шұғыл — срочно
іздеу — искать
қажет болды — стало необходимо
(қажет — нужно, болды — стало)
OLX-ті ашу — открыть OLX
(-ті — вин. падеж)
репетиторды іздей бастау — начать искать репетитора
(іздеу — искать, бастау — начинать)
барлық репетиторларға — всем репетиторам (дат. падеж)
(барлық — все, репетитор — репетитор, -лар — мн. ч., -ға — дат.)
WhatsApp арқылы — через WhatsApp
(арқылы — через)
хабарласу — связаться, написать
түсіндіру — объяснять
көмек — помощь
болатынын — то, что будет; «что (будет)»
(болу — быть, -атын — прич. наст./будущ., -ы — его, -н — вин. падеж)
қажет болатынын — то, что будет нужно; «что понадобится»
(қажет — нужно, болу — быть, -атын — прич. наст./будущ., -ы — его, -н — вин. падеж)
бірден — сразу
бағасын айту — назвать цену
кейбір — некоторые
бас тарту — отказаться
бір әйел — одна женщина
ұнады — понравилась
(ұнау — нравиться, -ды — прош. вр.)
біріншіден — во-первых
мәтінді аудару — перевести текст
(мәтін — текст, -ді — вин. падеж)
екіншіден — во-вторых
тегін сабақ — бесплатное занятие
өткізу — проводить
үшіншіден — в-третьих
ақжарқын көңілмен — с жизнерадостным настроением
(ақжарқын — жизнерадостный, көңіл — настроение, -мен — твор. падеж)
жақсы ниетпен — с добрым намерением
(жақсы — хороший, ниет — намерение, -пен — твор. падеж)
шынымен — действительно
қатты ұнау — очень нравиться
оқыту — обучение
өз ісін жақсы көру — любить своё дело
өте жағымды — очень приятно
осылайша — таким образом
іздеп тауып алу — искать и найти
(іздеу — искать, тауып алу — найти)
қазір — сейчас
көмектесуде — помогает (наст. вр.)
(көмектесу — помогать, -уде — наст. вр.)
Скрыть словарь
📅 127-КҮН / 127-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
😡 НЕГЕ АШУЛАНАМЫЗ ЖӘНЕ НЕ ІСТЕУ КЕРЕК?
ПОЧЕМУ МЫ ЗЛИМСЯ И ЧТО С ЭТИМ ДЕЛАТЬ?
📌 Глагол дня: ашулану – злиться
Адам ашуланғанда, ол өзіне де, айналасындағыларға да қауіпті болып кетеді.
Когда человек злится, он становится опасным для себя и для окружающих.
Ашуланудың себептері — сәтсіздік, әділетсіздік, күйзеліс, шаршау және бақылауды жоғалту сезімі.
Причины злости — неудачи, несправедливость, стресс, усталость и чувство потери контроля.
"Mayo Clinic" сарапшылары ашумен күресуге көмектесетін қарапайым тәсілдерді ұсынады (https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/anger-management/art-20045434):
Эксперты "Mayo Clinic" предлагают простые приёмы, чтобы справиться со злостью:
Бір үзіліс жаса, тынышталып ал, жақсылап ойлан, сосын ғана сөйле.
Возьми паузу, успокойся, хорошо подумай, а потом говори.
Жүйкені тыныштандыру үшін серуенде немесе жеңіл жаттығу жаса.
Сделай прогулку или лёгкое упражнение для снятия напряжения.
Релаксация тәсілдерін қолдан: терең тыныс алу, музыка немесе визуализация.
Пробуй методы релаксации: глубокое дыхание, музыка или визуализация.
Тынышталып алған соң, сезімдеріңді анық әрі сабырлы жеткіз.
Когда успокоишься, выражай свои чувства ясно и спокойно.
Айыптамай сөйле, «мен-тұжырымын» қолдан, өзіңнің не сезінетініңді айт.
Говори не обвиняя, а используя «я-высказывания», рассказывай о том, что ты чувствуешь.
Әзілді қолдан, ол ашуды басады, бірақ мысқылдан аулақ бол.
Используй юмор, он снимает напряжение, но избегай сарказма.
Кешіруге үйрен және ренішті көңіліңде сақтама.
Учись прощать и не держи обиду.
Реніштің өзіне емес, шешімін табуға көңіл бөл.
Сфокусируйся на поиске решения, а не на самой обиде.
Есіңде болсын, ашуды бақылау өз қолыңда.
Помни, что контроль над злостью в твоих руках.
📘 ГРАММАТИКА: СУФФИКСЫ -ЛАН/-ЛЕН/-ДАН/-ДЕН/-ТАН/-ТЕН
📑 Глагол ашулану образовался при помощи существительного "ашу" — гнев и суффикса "лан".
📝 Суффиксы -лан/-лен/-дан/-ден/-тан/-тен относятся к группе етістік тудыратын жұрнақтар — словообразовательных суффиксов, которые образуют глаголы.
👉 Основное значение: «становиться таким, приобретать признак, входить в состояние».
🛠 [Существительное / Прилагательное] + -лан/-лен/-дан/-ден/-тан/-тен → Глагол
📌 Выбор варианта зависит от фонетики (заканчивается ли слово на гласную или согласную, твёрдую или мягкую).
🧩 Примеры:
ашу — гнев → ашулану — злиться, приходить в состояние гнева
рух — дух → рухтану — воодушевляться, подниматься духом
сенім — вера → сенімдену — вериться, ободряться
мәдениет — культура → мәдениеттену — становиться культурным
жан — душа → жандану — оживляться, возрождаться, становиться душей
қайрат — сила, энергия → қайраттану — окрепнуть, набраться сил
шат — радостный → шаттану — радоваться, восторгаться
нұр — свет, сияние → нұрлану — озаряться, светиться
қайғы — горе, скорбь → қайғылану — печалиться, горевать
📌 Однако применить это правило нельзя ко всем существительным и самостоятельно построить новые слова. Можно только пользоваться теми, которые есть в словаре.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
неге — почему
ашуланамыз — мы злимся
(ашулану — злиться, -а — наст. вр., -мыз — мы)
және — и
не — что
істеу — делать
керек — нужно
адам — человек
ашуланғанда — когда злится
(ашулану — злиться, -ғанда — когда)
өзіне — себе
(өз — сам, -іне — дат. падеж)
айналасындағыларға — окружающим
(айналасында — вокруг него, -ғылар — те, кто, -ға — дат. падеж)
қауіпті — опасным
(қауіп — опасность, -ті — прил. суф.)
болып кетеді — становится
(болу — быть, -ып — деепр., кету — усиливает действие)
ашуланудың — злости (род. падеж)
(ашулану — злость, злиться, -дың — род. падеж)
себептері — причины
(себеп — причина, -тер — мн. ч., -і — его)
сәтсіздік — неудача
әділетсіздік — несправедливость
күйзеліс — стресс
шаршау — усталость
бақылауды — контроль (вин. падеж)
(бақылау — контроль, -ды — вин. падеж)
жоғалту — потеря
сезімі — чувство
(сезім — чувство, -і — его)
сарапшылары — эксперты
(сарапшы — эксперт, -лар — мн. ч., -ы — его)
ашумен — со злостью, с гневом (көмектес септік)
(ашу — злость, -мен — с)
күресуге — бороться (дат. падеж, инф.)
(күресу — бороться, -ге — дат. падеж)
көмектесетін — помогающие
(көмектесу — помогать, -етін — прич. наст.)
қарапайым — простой
тәсілдерді — приёмы, способы (вин. падеж)
(тәсіл — способ, -дер — мн. ч., -ді — вин. падеж)
ұсынады — предлагают
(ұсыну — предлагать, -а — наст. вр., -ды — 3 л.)
үзіліс — пауза, перерыв
жаса — сделай
(жасау — делать, -а — повел.)
тынышталып ал — успокойся
(тынышталу — успокаиваться, ал — возьми, сделай для себя)
жақсылап — хорошо, как следует
(жақсы — хороший, -лап — нареч. суф.)
ойлан — подумай
сосын ғана — и только потом
сөйле — говори
жүйкені — нервы (вин. падеж)
(жүйке — нерв, -ні — вин. падеж)
тыныштандыру — успокоение
үшін — для
серуенде — погуляй
(серуендеу — гулять, -де — повел.)
жеңіл — лёгкое
жаттығу — упражнение
жаса — сделай
релаксация — релаксация
тәсілдерін — методы (вин. падеж)
(тәсіл — способ, -дер — мн. ч., -ін — вин. падеж)
қолдан — используй
(қолдану — использовать, -дан — повел.)
терең — глубокий
тыныс алу — дыхание
музыка — музыка
немесе — или
визуализация — визуализация
тынышталып алған соң — после того как успокоишься
(тынышталу — успокаиваться, -п алған — сделав, соң — после)
сезімдеріңді — твои чувства (вин. падеж)
(сезім — чувство, -дер — мн. ч., -ің — твои, -ді — вин. падеж)
анық — ясно
әрі — и, также
сабырлы — спокойный
жеткіз — передай, выражай
(жеткізу — донести, выразить, -з — повел.)
айыптамай — не обвиняя
(айыптау — обвинять, -май — деепр. отриц.)
«мен-тұжырымын» — «я-высказывание»
(мен — я, тұжырым — высказывание, -ын — вин. падеж)
қолдан — используй
өзіңнің — своё, свой
(өз — сам, -ің — твой, -нің — род. падеж)
не — что
сезінетініңді — то, что чувствуешь (вин. падеж)
(сезіну — чувствовать, -етін — прич., -ің — твой, -ді — вин. падеж)
айт — скажи
әзілді — юмор (вин. падеж)
(әзіл — юмор, -ді — вин. падеж)
қолдан — используй
ол — он, это
ашуды — злость (вин. падеж)
(ашу — злость, -ды — вин. падеж)
басады — снимает, подавляет
(басу — подавлять, -ды — 3 л.)
бірақ — но
мысқылдан — от сарказма (аблатив)
(мысқыл — сарказм, -дан — от)
аулақ бол — держись подальше, избегай
кешіруге — прощать (дат. падеж)
(кешіру — прощать, -ге — дат. падеж)
үйрен — научись
және — и
ренішті — обиду (вин. падеж)
(реніш — обида, -ті — вин. падеж)
көңіліңде — в душе (лок. падеж)
(көңіл — душа, настроение, -ің — твоя, -де — в)
сақтама — не держи
(сақтау — хранить, -ма — отриц. повел.)
реніштің — обиды (род. падеж)
өзінде емес — не на самой
шешімін — решение (вин. падеж)
(шешім — решение, -ін — вин. падеж)
табуға — находить (дат. падеж)
(табу — найти, -ға — дат. падеж)
көңіл бөл — обрати внимание
есіңде болсын — помни
(ес — память, -іңде — в твоей памяти, болсын — пусть будет)
ашуды — злость (вин. падеж)
бақылау — контроль
өз қолыңда — в твоих руках
(өз — свой, қол — рука, -ың — твоя, -да — в)
Скрыть словарь
📅 128-КҮН / 128-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🏞 САҚТАУ ЖӘНЕ КӨБЕЙТУ
СОХРАНИТЬ И ПРИУМНОЖИТЬ
📌 Глагол дня: сақтау – сохранять
Жақында біз бүкіл отбасымызбен тауға бардық.
Недавно мы всей семьей ходили в горы.
Алматы тауларында табиғат өте әдемі.
В Алматинских горах очень красивая природа.
Таза ауа, тау өзенінің сылдыры, жәндіктер мен құстардың үндері ерекше бір сиқырлы әсер сыйлайды.
Свежий воздух, шум горной речки, звуки насекомых и птиц создают волшебное ощущение.
Сонымен қатар тауға шығу – денсаулыққа өте пайдалы.
А еще ходить в горы очень полезно для здоровья.
Біз тауға көтеріліп, әдемі жер тауып, табиғат аясында тамақтандық.
Мы поднялись в горы, нашли красивое место и устроили пикник.
Бүкіл қоқысты далада тамақтанып болған соң пакетке жинадық.
Весь мусор после пикника мы собрали в пакет.
Одан бөлек, ұлым қосымша пакет алып, басқа адамдар қалдырып кеткен қоқысты да жинады.
Кроме того, мой сын взял дополнительный пакет и собрал мусор рядом, который остался от других людей.
Меніңше, табиғатқа деген мұндай көзқарас біздің еліміздің әрбір азаматының бойында болуы керек.
Я считаю, что такое отношение к нашей природе должно быть у каждого гражданина нашей страны.
Дәл сол кезде ғана біз барымызды бағалап, сақтауды үйренсек, өзгере түсеміз және жақсырақ боламыз.
Именно тогда, когда мы научимся ценить и сохранять то, что у нас есть, мы изменимся и станем лучше.
Табиғатты сақтай білу – бұл жоғары мәдениеттің де, шаруақорлықтың да белгісі.
Умение сохранять природу – это не только признак высокой культуры, но и хозяйской мудрости.
Өйткені ресурстарды сақтай білетін адам оларды көбейте де алады.
Ведь тот, кто бережет ресурсы, умеет приумножать их.
📘 ГРАММАТИКА: СЛОВОСОЧЕТАНИЯ С САҚТАУ
🧐 Сегодня мы пройдем популярные словосочетания с глаголом сақтау и будем пробовать составлять предложения с ними
бейбітшілік сақтау → охранять мир
жан сақтау → сохранить жизнь; спасать душу; жить; существовать
жүректе сақтау → хранить в сердце
әдеп сақтау → соблюдать приличия
тазалық сақтау → соблюдать чистоту
тәртіп сақтау → соблюдать порядок
есте сақтау → держать в памяти
кек сақтау → затаить злобу
беделін сақтау → сохранение престижа
капиталды сақтау → сохранение капитала
кескіндерді сақтау → сохранение изображений
құқықты сақтау → сохранение права
құнды сақтау → сохранение стоимости
ойда сақтау → сохранение в памяти
ресурстарды сақтау → сохранение ресурсов
тепе-теңдікті сақтау → сохранение равновесия
белгіленген тәртіпті сақтау → соблюдение установленного порядка
ғұрыпты сақтау → соблюдение обычая
диета сақтау → соблюдение диеты
заңды сақтау → соблюдение закона
кезек сақтау → соблюдение очереди
кестені сақтау → соблюдение расписания
клиенттің мүдделерін сақтау → соблюдение интересов клиента
шартының талаптарын сақтау → соблюдение условий договора
қағиданы сақтау → соблюдение правил
қоғамдық тәртіпті сақтау → соблюдение общественного порядка
құқық нормаларын сақтау → соблюдение правовых норм
құпиялылықты сақтау → соблюдение конфиденциальности
мемлекеттік құпияны сақтау → соблюдение государственной тайны
мүдделерді сақтау → соблюдение интересов
нұсқаулықты сақтау → соблюдение инструкции
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
сақтау — сохранять
және — и
көбейту — приумножать
жақында — недавно
біз — мы
бүкіл — весь, вся
отбасымызбен — всей нашей семьёй
(отбасы — семья, -мыз — наша, -бен — твор. падеж)
тауға — в горы
(тау — гора, -ға — дат. падеж)
бардық — пошли
(бару — идти, -дық — мы, прош. вр.)
Алматы тауларында — в Алматинских горах
(Алматы — Алматы, таулар — горы, -ында — мест. падеж)
табиғат — природа
өте — очень
әдемі — красивая
таза ауа — свежий воздух
тау өзенінің сылдыры — шум горной речки
(тау — гора, өзен — река, -інің — род. падеж, сылдыры — шум)
жәндіктер — насекомые
құстардың үндері — звуки птиц
(құстар — птицы, -дың — род. падеж, үндер — звуки, -і — их)
ерекше — особенный
сиқырлы әсер — волшебное ощущение
(сиқырлы — волшебный, әсер — впечатление, ощущение)
сыйлайды — дарит
(сыйлау — дарить, -йды — наст. вр.)
сонымен қатар — кроме того, а ещё
тауға шығу — подниматься в горы
(тау — гора, -ға — в, шығу — выходить, подниматься)
денсаулыққа — для здоровья
(денсаулық — здоровье, -қа — дат. падеж)
өте пайдалы — очень полезно
көтеріліп — поднявшись
(көтерілу — подниматься, -іп — деепр.)
әдемі жер — красивое место
табиғат аясында — на природе
(табиғат — природа, аясы — окружение, -нда — мест. падеж)
тамақтандық — поели
(тамақтану — кушать, -дық — мы, прош. вр.)
қоқыс — мусор
далада — на улице, на природе
(дала — степь, улица, -да — мест. падеж)
тамақтанып болған соң — после еды
(тамақтану — кушать, -ып болған соң — после того как закончил)
пакетке жинадық — собрали в пакет
(пакет — пакет, -ке — дат. падеж, жинау — собирать, -дық — мы)
одан бөлек — кроме того
ұлым — мой сын
(ұл — сын, -ым — мой)
қосымша пакет — дополнительный пакет
басқа адамдар — другие люди
қалдырып кеткен — оставленный
(қалдырып кету — оставить, -кен — прич. прош.)
меніңше — по-моему, я считаю
табиғатқа — к природе (дат. падеж)
деген көзқарас — отношение к (букв. «такой взгляд на»)
еліміздің — нашей страны
(ел — страна, -іміз — наша, -дің — род. падеж)
әрбір азаматының — каждого гражданина
(әрбір — каждый, азамат — гражданин, -ы — его, -ның — род. падеж)
бойында — в себе, в душе (мест. падеж)
болуы керек — должно быть
(болу — быть, -уы — отглаг. сущ., керек — нужно)
дәл сол кезде ғана — только тогда
барымызды — то, что у нас есть (вин. падеж)
(бар — существующее, имущество, -ымыз — наше, -ды — вин. падеж)
бағалап — ценив
(бағалау — ценить, -п — деепр.)
сақтауды үйренсек — если научимся сохранять
(сақтау — сохранять, -уды — вин. падеж, үйрену — учиться, -сек — если мы)
өзгере түсеміз — изменимся
(өзгеру — измениться, -е түсу — усиливать, -міз — мы)
жақсырақ боламыз — станем лучше
(жақсырақ — лучше, болу — быть, -мыз — мы)
табиғатты — природу (вин. падеж)
сақтай білу — умение сохранять
(сақтау — сохранять, -й білу — уметь)
жоғары мәдениеттің — высокой культуры (род. падеж)
(жоғары — высокий, мәдениет — культура, -тің — род. падеж)
шаруақорлықтың — хозяйской мудрости (род. падеж)
(шаруақорлық — хозяйственность, мудрость, -тың — род. падеж)
белгісі — признак
(белгі — знак, -сі — его)
ресурстарды — ресурсы (вин. падеж)
(ресурс, -тар — мн. ч., -ды — вин. падеж)
сақтай білетін — умеющий сохранять
(сақтау — сохранять, -й білу — уметь, -етін — прич. наст.)
көбейте алады — умеет приумножать
(көбейту — увеличивать, приумножать, -е алады — может)
Скрыть словарь
📅 129-КҮН / 129-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🔥 DRAGON BRAVO FIRE – 2025 (ЕКІ МЫҢ ЖИЫРМА БЕСІНШІ) ЖЫЛҒЫ ЕҢ ҮЛКЕН ӨРТ
DRAGON BRAVO FIRE – КРУПНЕЙШИЙ ПОЖАР 2025 ГОДА
📌 Глагол дня: жану – гореть
2025 (Екі мың жиырма бесінші) жылы 4 (төртінші) шілдеде АҚШ-тың (Америка Құрама Штаттарының) Аризона штатындағы Гранд-Каньон ұлттық паркінің Солтүстік жиегінде найзағай түсіп, орманда өрт жанды.
4 июля 2025 года на Северном краю национального парка Гранд-Каньон в штате Аризона (США) ударила молния, и в лесу загорелся пожар.
Алғашқы күндері өрттің төмен қарқынмен жануына рұқсат берілді, оны бақылауда ұстаймыз деп есептелді.
В первые дни пожару позволили гореть с низкой интенсивностью, рассчитывая удержать его под контролем.
Алайда 11 (он бірінші) шілдеде ауа райы өзгеріп, жел күшейді де, от бақылаудан шығып кетті.
Но 11 июля погода изменилась, ветер усилился, и огонь вышел за пределы сдерживания.
Қысқа уақыт ішінде жалын он есе ұлғайып, тарихи Grand Canyon Lodge пен ондаған ғимараттар өртеніп кетті.
За короткое время пламя увеличилось в десять раз, сгорели исторический Grand Canyon Lodge и десятки зданий.
Нәтижесінде 70-тен (жетпістен) астам құрылыс жойылып, жүздеген адам баспанасыз және жұмыссыз қалды.
В результате уничтожено более 70 строений, сотни людей остались без жилья и работы.
750-ден (Жеті жүз елуден) астам өрт сөндіруші бірнеше апта бойы өртті сөндіруге қатысып, жалынмен табанды күресті.
Более 750 пожарных на протяжении недель участвовали в тушении и упорно боролись с огнём.
Бұл апат өртті басқару тәсілдері мен табиғатты қорғау саясатына қатысты өткір сұрақтар туғызды.
Эта катастрофа вызвала острые вопросы о методах управления пожарами и политике охраны природы.
Соңында Dragon Bravo Fire өртi 2025 (екі мың жиырма бесінші) жылы тіркелген (https://www.theguardian.com/us-news/2025/jul/20/grand-canyon-dragon-bravo-fire) ең ірі өртке айналып, АҚШ-тағы Гранд-Каньонның Солтүстік шетіне орны толмас зиян келтірді.
В итоге пожар Dragon Bravo Fire стал крупнейшим зарегистрированным в 2025 году и нанёс непоправимый ущерб Северному краю Гранд-Каньона в США.
📘 ГРАММАТИКА: ДЕП ЕСЕПТЕЛДІ -ТАК СЧИТАЛОСЬ
📑 Пример из текста:
Алғашқы күндері өрттің төмен қарқынмен жануына рұқсат берілді, оны бақылауда ұстаймыз деп есептелді.
В первые дни пожару позволили гореть с низкой интенсивностью, считалось, что его удержим под контролем.
📝 «Деп» — постпозиция, которая связывает мысль, мнение, речь или предположение с основным глаголом.
По-русски переводится как «что», «будто», «как», «так».
👉 После «деп» обычно идут глаголы:
ойлау (думать) → деп ойладым — я так думал
айту (сказать) → деп айтты — он так сказал
есептеу / есептелу (считать, считаться) → деп есептелді — так считалось
санау (считать, полагать) → деп санады — так посчитали
жоспарлау (планировать) → деп жоспарлады — так планировал
🛠 [Содержание мысли/речи] + деп + [глагол (ойлау, айту, есептеу, санау, жоспарлау...)]
🧩 Примеры:
Ол келмейді деп ойладым.
Я думал, что он не придёт.
Ол жұмысты бітірді деп айтты.
Он сказал, что закончил работу.
Бұл дұрыс шешім деп есептелді.
Считалось, что это правильное решение.
Ол кінәлі деп саналды.
Считали, что он виновен.
Жобаны қыркүйекте бастаймыз деп жоспарланды.
Планировалось, что проект начнётся в сентябре.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
Dragon Bravo Fire — название пожара (букв. «Огонь Драгон Браво»)
2025 жылғы — 2025 года
(2025 жыл — 2025 год, -ғы — определит. суф.)
ең үлкен өрт — крупнейший пожар
(ең — самый, үлкен — большой, өрт — пожар)
2025 жылы — в 2025 году
(жыл — год, -ы — его)
4 шілдеде — 4 июля
(шілде — июль, -де — в, на)
АҚШ-тың — США (род. падеж)
(АҚШ — США, -тың — род. падеж)
Аризона штатының — штата Аризона (род. падеж)
Гранд-Каньон ұлттық паркінің — национального парка Гранд-Каньон (род. падеж)
Солтүстік жиегінде — на северном краю
(солтүстік — север, жиек — край, -інде — мест. падеж)
найзағай — молния
түсіп — ударив, упав
(түсу — падать, -іп — деепр.)
орманда — в лесу
(орман — лес, -да — мест. падеж)
өрт — пожар
жан- — гореть
жанды — загорелся
(жану — гореть, -ды — прош. вр.)
алғашқы күндері — в первые дни
(алғашқы — первые, күн — день, -дері — мн. ч.)
төмен қарқынмен — с низкой интенсивностью
(төмен — низкий, қарқын — интенсивность, -мен — твор. падеж)
жануына — его горение (дат. падеж)
(жану — горение, -ына — дат. падеж)
рұқсат берілді — разрешили
(рұқсат беру — разрешать, -ілді — страд. прош. вр.)
оны — его (вин. падеж)
бақылауда — под контролем
(бақылау — контроль, -да — мест. падеж)
ұстаймыз деп есептелді — считалось, что удержим
(ұстау — держать, -ймыз — мы, деп есептелді — считалось)
алайда — однако
ауа райы — погода
өзгеріп — изменившись
(өзгеру — измениться, -іп — деепр.)
жел күшейді — ветер усилился
(жел — ветер, күшею — усиливаться, -ді — прош. вр.)
де — и
от — огонь
шығып кетті — вышел из-под контроля
(шығу — выходить, кету — уйти, -ті — прош. вр.)
қысқа уақыт ішінде — за короткое время
жалын — пламя
он есе — в десять раз
ұлғайып — увеличившись
(ұлғаю — увеличиваться, -ып — деепр.)
тарихи — исторический
Grand Canyon Lodge — Гранд-Каньон Лодж
пен — и
ондаған ғимараттар — десятки зданий
(ондаған — десятки, ғимарат — здание, -тар — мн. ч.)
өртеніп кетті — сгорели
(өртену — сгореть, -іп кетті — завершённое действие)
нәтижесінде — в результате
70-тен астам — более 70
(-тен астам — более чем)
құрылыс — строение
жойылып — уничтожившись
(жою — уничтожать, -ылып — страд. деепр.)
жүздеген адам — сотни людей
баспанасыз — без жилья
(баспана — жильё, -сыз — без)
және — и
жұмыссыз — без работы
(жұмыс — работа, -сыз — без)
қалды — остались
750-ден астам — более 750
өрт сөндіруші — пожарный
(өрт — пожар, сөндіру — тушить, -ші — деятельн. суф.)
бірнеше апта бойы — на протяжении нескольких недель
өртті — пожар (вин. падеж)
сөндіруге — тушить (дат. падеж, инф.)
қатысып — участвуя
(қатысу — участвовать, -п — деепр.)
табанды — упорно
күресті — боролись
(күресу — бороться, -ді — прош. вр.)
апат — катастрофа
өртті басқару тәсілдері — методы управления пожарами
табиғатты қорғау саясатына — политике охраны природы (дат. падеж)
қатысты — касающиеся, относящиеся
өткір сұрақтар — острые вопросы
туғызды — вызвала
(туғызу — вызывать, -ды — прош. вр.)
соңында — в итоге
тіркелген — зарегистрированный
(тіркелу — регистрироваться, -ген — прич. прош.)
ең ірі өртке айналды — стал крупнейшим пожаром
(ең ірі — самый большой, өрт — пожар, -ке — дат. падеж, айналу — становиться)
шетіне — краю (дат. падеж)
(шет — край, -іне — дат. падеж)
орны толмас зиян — непоправимый ущерб
(орны — место, толмас — невосполнимый, зиян — вред)
келтірді — нанёс
(келтіру — причинять, -ді — прош. вр.)
Скрыть словарь
📅 130-КҮН / 130-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🧥 КҮЗГІ ГАРДЕРОБ
ОСЕННИЙ ГАРДЕРОБ
📌 Глагол дня: киіну – одеваться
Кеше жаңалықтардан (https://t.me/qazaqstantv/47919) Қостанайда қар жауғанын оқып, қатты таңғалдым, өйткені әлі қыркүйек еді.
Вчера я прочитал в новостях, что в Костанае выпал снег и сильно удивился, потому что ещё сентябрь.
Жалпы, Алматыда да салқындап кетті, жұбайым шкафтан бәрімізге күзгі күртелерді алып шықты.
В целом и в Алматы тоже похолодало, и моя супруга уже достала всем нам из шкафа осенние куртки.
Бірнеше күн бұрын ауа райы біраз салқын болды, сондықтан мен жылырақ киіндім. Үстімде күзгі күрте, джинсы және жеңіл бас киім болды.
Несколько дней назад было довольно прохладно, и я одевался теплее. На мне были осенняя куртка, джинсы и лёгкая шапка.
Сондай-ақ жақында Алматыда қатты жаңбыр жауды. Кроссовкалар бірден су болып қалатындықтан, шкафтен күзгі бәтеңкемді алып шықтым.
Также недавно в Алматы шёл сильный дождь. Так как кроссовки сразу промокают, поэтому я достал из шкафа свои осенние ботинки.
Алайда қазір қайтадан жылы, жиырмадан аса градус болып тұр, сондықтан қайтадан жеңіл киініп жүрмін — тек футболка мен джинсы.
Однако сейчас снова тепло, больше 20 градусов, поэтому я опять легко одеваюсь — только футболку и джинсы.
Ал бізде мектеп жасындағы екі бала бар, қазір олардың барлық киімдері бар ма, соны тексеруіміз керек. Өйткені балалар тез өседі, өзіңіз де білесіз.
А еще у нас двое детей школьного возраста, и нам сейчас нужно проверить, вся ли у них есть одежда. Ведь дети быстро растут, сами знаете.
Күзде біз жемпірлер, күртелер, джинсылар, ұзын жеңді жейделер, етіктер, бәтеңкелер және жеңіл бас киімдер киеміз. Ал сіз ше?
Вообще осенью мы носим свитеры, куртки, джинсы, рубашки с длинным рукавом, ботинки и лёгкие шапки. А вы что одеваете?
📘 ГРАММАТИКА: ЧТО МЫ ОДЕВАЕМ ОСЕНЬЮ
🧐 Друзья, сегодня мы будем пробовать составлять предложения с осенней одеждой, поэтому я подготовил словарик по этой теме.
күрте — куртка
пәлте — пальто
жемпір — кофта, свитер
шалбар — брюки
джинсы — джинсы
көйлек — платье
юбка — юбка
шұлық — носки
колготки — колготки
Головные уборы:
қалпақ — шляпа (осенняя, фетровая)
берет — берет
құлақшын — шапка-ушанка (ближе к холодной осени)
телпек — шапочка
Обувь:
етік — сапоги
бәтеңке — ботинки
туфли — туфли (пока тепло)
кроссовки (қазіргі тілде қолданылады) — кроссовки
өкше — каблук
Аксессуары для осени:
мойынорағыш — шарф
шәлі — шаль
орамал — платок (на голову или шею)
қолғап — перчатки
биялай — варежки (холодной осенью)
қолшатыр — зонт
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
күзгі гардероб — осенний гардероб
(күз — осень, -гі — прил. суф., гардероб — гардероб)
кеше — вчера
жаңалықтардан — из новостей
(жаңалық — новость, -тар — мн. ч., -дан — исход. падеж)
Қостанайда — в Костанае
(-да — мест. падеж)
қар — снег
жауғанын — то, что выпал
(жауу — падать (о снеге/дожде), -ған — прич. прош., -ы — его, -н — вин. падеж)
оқып — прочитав
(оқу — читать, -ып — деепр.)
қатты — сильно
таңғалдым — удивился
(таңғал — удивиться, -дым — я, прош. вр.)
өйткені — потому что
әлі — ещё
қыркүйек еді — был сентябрь
(қыркүйек — сентябрь, еді — было)
жалпы — в целом
Алматыда да — и в Алматы тоже
салқындап кетті — похолодало
(салқындау — холодать, -п кетті — внезапное действие)
жұбайым — моя супруга
(жұбай — супруг(а), -ым — моя)
шкафтан — из шкафа
(шкаф — шкаф, -тан — исход. падеж)
бәрімізге — всем нам
(бәрі — все, -міз — наш, -ге — дат. падеж)
күзгі күртелерді — осенние куртки (вин. падеж)
(күзгі — осенний, күрте — куртка, -лер — мн. ч., -ді — вин. падеж)
алып шықты — достала, вынесла
(алып шығу — выносить, доставать, -ты — прош. вр.)
бірнеше күн бұрын — несколько дней назад
ауа райы — погода
біраз салқын болды — было довольно прохладно
(біраз — немного, салқын — прохладный, болды — было)
сондықтан — поэтому
жылырақ — теплее
(жылы — тёплый, -рақ — сравн. ст.)
киіндім — оделся
(киіну — одеваться, -дім — я, прош. вр.)
үстімде — на мне
(үст — верх, -ім — мой, -де — мест. падеж)
күзгі күрте — осенняя куртка
джинсы — джинсы
жеңіл бас киім — лёгкая шапка
(жеңіл — лёгкий, бас киім — головной убор)
сондай-ақ — также
жақында — недавно
қатты жаңбыр жауды — шёл сильный дождь
(жаңбыр — дождь, жауу — идти (о дожде), -ды — прош. вр.)
кроссовкалар — кроссовки
бірден — сразу
су болып қалатындықтан — так как сразу промокают
(су болу — становиться мокрым, -п қалу — неожиданность/результат, -тын — прич. наст., -дықтан — так как)
шкафтен — из шкафа (вариант формы исход. падежа)
күзгі бәтеңкемді — мои осенние ботинки (вин. падеж)
(күзгі — осенний, бәтеңке — ботинки, -ім — мой, -ді — вин. падеж)
алып шықтым — достал
(алып шығу — достать, вынести, -тым — я, прош. вр.)
алайда — однако
қазір — сейчас
қайтадан — снова
жылы — тепло
жиырмадан аса градус — больше 20 градусов
(жиырма — двадцать, -дан аса — больше)
болып тұр — стоит (в знач. состояния, «есть сейчас»)
жеңіл киініп жүрмін — я легко одеваюсь (наст. вр.)
(жеңіл — легко, киіну — одеваться, -п жүр — наст. продолж., -мін — я)
тек футболка мен джинсы — только футболка и джинсы
мектеп жасындағы — школьного возраста
(мектеп — школа, жас — возраст, -ындағы — мест./определ.)
екі бала — двое детей
қазір — сейчас
барлық киімдері — вся одежда (их)
(барлық — вся, киім — одежда, -дер — мн. ч., -і — её/их)
бар ма — есть ли
соны тексеруіміз керек — мы должны это проверить
(тексеру — проверять, -уіміз — наше действие, керек — нужно)
өйткені — потому что
балалар — дети
тез өседі — быстро растут
(тез — быстро, өсу — расти, -еді — наст. вр.)
өзіңіз де білесіз — вы сами знаете
(өз — сам, -іңіз — ваш, де — тоже, білу — знать, -сіз — вы)
күзде — осенью (мест. падеж)
жемпірлер — свитеры
күртелер — куртки
джинсылар — джинсы (мн. форма)
ұзын жеңді жейделер — рубашки с длинным рукавом
(ұзын — длинный, жең — рукав, -ді — с, жейде — рубашка, -лер — мн. ч.)
етіктер — сапоги, ботинки
жеңіл бас киімдер — лёгкие шапки
киеміз — носим
(кию — надевать, -еміз — мы, наст. вр.)
ал сіз ше? — а вы?
Скрыть словарь
📅 131-КҮН / 131-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
📝 ЖАҢА СӨЗДЕРДІ ЖАҚСЫРАҚ ЕСТЕ САҚТАУ ҮШІН НЕ ІСТЕУ КЕРЕК
ЧТО НУЖНО ДЕЛАТЬ, ЧТОБЫ НОВЫЕ СЛОВА ЛУЧШЕ ЗАПОМИНАЛИСЬ
📌 Глагол дня: есте сақтау – запоминать
Біздің марафонға қазірдің өзінде төрт ай болды, және мен сіздермен жаңа сөздерді есте сақтаудың бірнеше тиімді тәсілдерімен бөліскім келеді:
Наш марафон длится уже 4 месяца, и я хочу поделиться с вами некоторыми рабочими способами запоминания новых слов:
✅ Күн сайын қазақ тілінде жаңа мәтін оқыңыз.
Каждый день читайте новый текст на казахском языке.
✅ Барлық жаңа сөздерді және ұмытып қалған сөздерді дәптерге жазыңыз.
Все новые слова и слова, которые вы забыли, записывайте в тетрадь.
✅ Күн бойына жаңа сөздермен сөйлемдер құрастырып, оларды қарым-қатынаста қолданыңыз.
В течение дня составляйте предложения с новыми словами и используйте их в общении.
✅ Күнделік бастап, күн сайын оған өз ойларыңызды қазақ тілінде жазыңыз.
Заведите дневник и каждый день записывайте в него свои мысли на казахском языке.
📌 Жаңа сөздерді жақсы есте сақтау үшін тілді үйренудің барлық тәсілдерін қолданыңыз: көзбен жүгіртіп оқыңыз, дауыстап айтыңыз, дәптерге жазыңыз, сөйлесуде қолданыңыз, жаңа сөйлемдер құрастырыңыз.
Чтобы новые слова лучше запоминались, нужно задействовать все методы взаимодействия с новым языком: зрительное чтение, голосовое воспроизведение, моторику записывания и общения, интеллектуальную способность составлять новое.
✅ Қазақ тілінде фильмдер көре бастаңыз және кітаптар оқыңыз.
Начните смотреть фильмы на казахском языке и читать книги.
✅ Қазақша түсінетін адамдармен кездескенде, қазақша сөйлесіңіз.
При встрече с людьми, которые понимают по-казахски, разговаривайте по-казахски.
✅ Сондай-ақ қазақтілді достарыңызбен WhatsApp пен Telegram арқылы қазақ тілінде сөйлесуге көшіңіз.
Также с казахоязычными друзьями перейдите на общение на казахском языке в WhatsApp и Telegram.
📘 КӨМЕКТЕС СЕПТІК / ТВОРИТЕЛЬНЫЙ ПАДЕЖ
📑 Пример из текста:
Күн бойына жаңа сөздермен сөйлемдер құрастырып, оларды қарым-қатынаста қолданыңыз.
(Творительный падеж: сөздермен)
📝 Көмектес септік - творительный падеж показывает, с кем или с чем совершается действие, а также с помощью какого средства оно выполняется.
👉 Соответствует русским предлогам «с, со, при помощи».
👉 Сұрақтары: кіммен? немен? - с кем? с чем? при помощи чего?
🛠 -мен, -бен, -пен
–мен:
қалам → қаламмен («ручкой»)
–бен:
қыз → қызбен («с девушкой»),
–пен:
кітап → кітаппен
🧩 Примеры в предложениях:
Мен мектепке досыммен бардым.
Я пошёл в школу с другом.
Әкем жұмысына көлікпен барады.
Мой отец ездит на работу на машине.
Ол шайды қасықпен ішті.
Он пил чай ложкой.
Біз саябақта балалармен ойнадық.
Мы играли в парке с детьми.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
жаңа сөздер — новые слова
(жаңа — новый, сөз — слово, -дер — мн. ч.)
жақсырақ — лучше (сравн. ст.)
есте сақтау — запоминание
(есте — в памяти, сақтау — сохранять)
үшін — чтобы, для
не істеу керек — что нужно делать
(не — что, істеу — делать, керек — нужно)
біздің — наш
марафонға — в марафон (дат. падеж)
қазірдің өзінде — уже сейчас
төрт ай — четыре месяца
болды — прошло, было
және — и
сіздермен — с вами (мн. ч.)
(сіз — вы, -дер — мн. ч., -мен — твор. падеж)
есте сақтаудың — запоминания (род. падеж)
бірнеше тиімді тәсілдерімен — несколькими эффективными способами
(бірнеше — несколько, тиімді — эффективный, тәсіл — способ, -дері — мн. ч., -мен — твор. падеж)
бөліскім келеді — хочу поделиться
(бөлісу — делиться, -гім — моё желание, келеді — хочет)
күн сайын — каждый день
қазақ тілінде — на казахском языке
(-де — мест. падеж)
мәтін — текст
оқыңыз — читайте
(оқу — читать, -ңыз — повел. «вы»)
барлық — все
ұмытып қалған — забытые
(ұмыту — забыть, -п қалған — то, что забылось)
дәптерге — в тетрадь (дат. падеж)
жазыңыз — запишите
(жазу — писать, -ңыз — повел. «вы»)
күн бойына — в течение дня
сөйлемдер — предложения
құрастырып — составляя
(құрастыру — составлять, -п — деепр.)
қарым-қатынаста — в общении
(қарым-қатынас — общение, -та — мест. падеж)
қолданыңыз — используйте
(қолдану — использовать, -ңыз — повел. «вы»)
күнделік — дневник
бастап — заведя, начиная
(бастау — начинать, -п — деепр.)
өз ойларыңызды — свои мысли (вин. падеж)
(өз — свои, ой — мысль, -лар — мн. ч., -ыңыз — ваши, -ды — вин. падеж)
жазыңыз — пишите
барлық тәсілдерін қолданыңыз — используйте все способы
көзбен жүгіртіп оқу — читать глазами, пробегать глазами
дауыстап айту — произносить вслух
(дауыс — голос, -тап — нареч. суф., айту — говорить)
сөйлесуде — в разговоре (мест. падеж)
қолданыңыз — используйте
сөйлемдер құрастыру — составлять предложения
фильмдер көре бастаңыз — начните смотреть фильмы
(көру — смотреть, -е бастау — начинать, -ңыз — повел. «вы»)
кітаптар оқыңыз — читайте книги
қазақша — по-казахски
түсінетін адамдармен — с людьми, которые понимают
(түсіну — понимать, -етін — прич. наст., адамдар — люди, -мен — твор. падеж)
кездескенде — при встрече
(кездесу — встречаться, -кенде — когда)
сөйлесіңіз — разговаривайте
(сөйлеу — говорить, -ңіз — повел. «вы»)
қазақтілді достарыңызбен — с вашими казахоязычными друзьями
(қазақтілді — казахоязычный, дос — друг, -тарыңыз — ваши (мн. ч.), -бен — твор. падеж)
WhatsApp пен Telegram арқылы — через WhatsApp и Telegram
(пен — и, арқылы — через)
қазақ тілінде сөйлесуге көшіңіз — перейдите на общение на казахском языке
(сөйлесу — общаться, -ге — дат. падеж, көшу — переходить, -ңіз — повел. «вы»)
Скрыть словарь
📅 132-КҮН / 132-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
💳 МАҒАН БАСҚА ТАУАР ӘКЕЛГЕНДЕ, АҚШАНЫ KASPI АРҚЫЛЫ ҚАЛАЙ ҚАЙТАРДЫМ
КАК Я ВОЗВРАЩАЛ ДЕНЬГИ ЧЕРЕЗ KASPI, КОГДА ПРИВЕЗЛИ ДРУГОЙ ТОВАР
📌 Глагол дня: қайтару – возвращать
Бірде мен Каспи арқылы принтердің картриджіне тапсырыс бердім.
Однажды я заказал через Kaspi картридж для принтера.
Тауарды жеткізіп берді, бірақ мен қаптаманы ашқанда, ішінде арзанырақ картридж бар екенін байқадым.
Товар доставили, но когда я открыл упаковку, я заметил, что внутри был более дешёвый картридж.
Мен бірден сатушыға қоңырау шалдым:
Я сразу позвонил продавцу:
– Сәлеметсіз бе, тапсырыс нөмірі осындай, маған басқа картридж әкелді, мен оны қайтарып, өзім тапсырыс бергенін ала аламын ба?
– Здравствуйте, номер заказа такой, мне привезли другой картридж, я могу его вернуть и получить тот, который заказал?
– Сәлем бауырым, ештеңе етпейді, бұл картридж де жұмыс істейді.
– Привет, брат, ничего страшного, этот картридж тоже работает.
– Бірақ ол арзанырақ. Егер сіз маған бағадағы айырмашылықты қайтарып берсеңіз, мен оны алуға келісемін.
– Но он дешевле. Если вы вернёте мне разницу в цене, я согласен его взять.
– Жоқ бауырым, мен ештеңе төлемеймін.
– Нет, брат, я ничего платить не буду.
– Онда мен Kaspi арқылы ақшаны қайтаруды сұраймын.
– Тогда я через Kaspi попрошу возврат денег.
– Қалағаныңды істе бауырым, – деді де, тұтқаны қоя салды.
– Делай, как хочешь, брат, – сказал он и положил трубку.
Мен Каспи дүкенінің менеджерімен байланыстым, өтінішімді қабылдады және келесі күні тауарды алып кетті.
Я связался с менеджером Kaspi-магазина, мою заявку приняли и на следующий день забрали товар.
Ал ақшаны маған бір айдан кейін қайтарды.
А деньги мне вернули через месяц.
📘 ГРАММАТИКА: ЕКЕН / ЕКЕНІН
📑 Пример из текста:
Тауарды жеткізіп берді, бірақ мен қаптаманы ашқанда, ішінде арзанырақ картридж бар екенін байқадым.
(Разбираем «бар екенін»)
📝 Екен — форма недостаточного глагола «е» (быть). Сам по себе не имеет полного лексического значения, но:
👉 выражает неожиданное открытие,
👉придаёт оттенок удивления или уточнения,
👉в русском чаще всего переводится как «оказывается».
📝 Екенін — это форма с притяжательным и винительным суффиксом, которая используется в придаточных предложениях, чтобы оформить объект:
я заметил, что …; он сказал, что …; мы знали, что …
🛠 [Наречие/прилагательное/сущ.] + екен
👉 «оказывается»
[Наречие/прилагательное/сущ.] + екен + притяжательное окончание (–ім, –ің, –іңіз, –іміз, –дерің, –деріңіз, –дері) + –н (вин.)
👉 «что … есть»
- бар + екен + і + н → бар екенін (что есть)
- жақсы + екен + і + н → жақсы екенін (что хороший)
- келген + екен + і + н → *что пришёл
🧩 Примеры в предложениях:
Мына үй өте әдемі екен.
Этот дом, оказывается, очень красивый.
Ол әп-әдемі екен.
Она, оказывается, очень красивая.
Үйде кім бар екен?
Кто дома, интересно?
Ол өзі қайда жүр екен?
Где же он ходит, интересно?
Ол менің дәрігер екенімді білді.
Он узнал, что я врач.
Ол сіздің Алматыда екеніңізді айтты.
Он сказал, что вы в Алматы.
Мұғалім біздің дайындалмаған екенімізді айтты.
Учитель сказал, что мы не подготовились.
Біз сендердің жұмыста екендеріңді білдік.
Мы знали, что вы на работе.
Ол сіздердің дайын екендеріңізді айтты.
Он сказал, что вы готовы.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
маған — мне
басқа — другой
тауар — товар
әкелгенде — когда привезли
(әкелу — привозить, -ген — прич., -де — когда)
ақшаны — деньги
(ақша — деньги, -ны — вин. п.)
арқылы — через
қалай — как
қайтардым — вернул
(қайтару — возвращать, -ды — прош. вр., -м — 1 л. ед. ч.)
бірде — однажды
принтердің — принтера
(принтер — принтер, -дің — род. п.)
картриджіне — картриджу
(картридж — картридж, -і — притяж. 3 л., -не — дат. п.)
тапсырыс — заказ
бердім — сделал заказ
(беру — давать/делать, -ді — прош. вр., -м — 1 л. ед. ч.)
жеткізіп берді — доставил
(жеткізу — доставить, беру — давать, -ді — прош. вр.)
бірақ — но
қаптаманы — упаковку
(қаптама — упаковка, -ны — вин. п.)
ашқанда — когда открыл
(ашу — открывать, -қан — прич., -да — когда)
ішінде — внутри
(іш — внутри, -інде — мест. п.)
арзанырақ — более дешёвый
(арзан — дешёвый, -ырақ — сравн. ст.)
бар екенін — что есть
(бар — есть, екен — оказывается, -ін — вин. п.)
байқадым — заметил
(байқау — замечать, -ды — прош. вр., -м — 1 л. ед. ч.)
бірден — сразу
сатушыға — продавцу
(сатушы — продавец, -ға — дат. п.)
қоңырау шалдым — позвонил
(қоңырау — звонок, шалу — звонить, -ды — прош. вр., -м — 1 л. ед. ч.)
сәлеметсіз бе — здравствуйте
(сәлемет — здоровый, -сіз — вежл. форма, бе — вопрос. частица)
тапсырыс нөмірі — номер заказа
(тапсырыс — заказ, нөмір — номер, -і — притяж. 3 л.)
осындай — такой
маған — мне
басқа картридж — другой картридж
(басқа — другой, картридж — картридж)
әкелді — привезли
(әкелу — привозить, -ді — прош. вр.)
қайтарып алу — вернуть и получить
(қайтару — вернуть, алу — взять)
тапсырыс бергенін — тот, который заказал
(тапсырыс — заказ, беру — давать, -ген — прич., -ін — вин. п.)
ала аламын ба — могу ли я взять?
(алу — брать, -а аламын — могу, ба — вопрос. частица)
сәлем бауырым — привет, брат
(сәлем — привет, бауыр — брат, -ым — мой)
ештеңе етпейді — ничего страшного
(ештеңе — ничего, ету — делать, -пейді — отриц. наст. вр.)
бұл картридж де — этот картридж тоже
(бұл — этот, картридж — картридж, де — тоже)
жұмыс істейді — работает
(істеу — делать, работать, -йді — наст. вр.)
бірақ — но
ол арзанырақ — он дешевле
(ол — он, арзанырақ — дешевле)
егер — если
бағадағы айырмашылықты — разницу в цене
(баға — цена, айырмашылық — разница, -ты — вин. п.)
қайтарып берсеңіз — если вернёте
(қайтару — вернуть, беру — дать, -се — если, -ңіз — вы)
алуға келісемін — согласен взять
(алу — взять, -ға — инф. дат. форма, келісу — соглашаться, -емін — 1 л. ед. ч.)
жоқ бауырым — нет, брат
(жоқ — нет, бауыр — брат, -ым — мой)
мен ештеңе төлемеймін — я ничего не заплачу
(мен — я, ештеңе — ничего, төлеу — платить, -меймін — не буду, наст. вр.)
онда — тогда
Kaspi арқылы — через Kaspi
(Kaspi — бренд, арқылы — посредством)
ақшаны қайтаруды сұраймын — попрошу возврат денег
(ақша — деньги, қайтару — вернуть, -уды — отглаг. сущ., сұрау — просить, -ймын — 1 л. ед. ч.)
қалағаныңды істе — делай, как хочешь
(қалау — хотеть, -ған — прич., -ың — твой, -ды — вин. п., істе — делай)
бауырым — брат мой
(бауыр — брат, -ым — мой)
қоя салды — быстро положил, бросил
(қою — класть, -я — деепр., салу — бросить, -ды — прош. вр.)
тұтқаны — трубку
(тұтқа — трубка, -ны — вин. п.)
Каспи дүкенінің менеджерімен — с менеджером Kaspi-магазина
(Каспи — бренд, дүкен — магазин, -нің — род. п., менеджер — менеджер, -і — притяж. 3 л., -мен — твор. п.)
байланыстым — связался
(байланысу — связываться, -т — кауз., -ым — я, прош. вр.)
өтінішімді — мою заявку
(өтініш — просьба, заявка, -ім — моя, -ді — вин. п.)
қабылдады — приняли
(қабылдау — принимать, -ды — прош. вр.)
келесі күні — на следующий день
(келесі — следующий, күн — день, -і — притяж. 3 л.)
тауарды алып кетті — забрали товар
(тауар — товар, -ды — вин. п., алу — взять, кету — уйти, -ті — прош. вр.)
ақшаны — деньги
(ақша — деньги, -ны — вин. п.)
бір айдан кейін — через месяц
(бір — один, ай — месяц, -дан — исходн. п., кейін — после)
маған қайтарды — мне вернули
(мен — я, -ға — дат. п., -н — усилит. форма, қайтару — вернуть, -ды — прош. вр.)
Скрыть словарь
📅 133-КҮН / 133-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🧳 ЖОЛҒА ЖИНАЛАМЫЗ: СӨМКЕГЕ НЕ САЛАМЫЗ
СОБИРАЕМСЯ В ДОРОГУ: ЧТО КЛАДЁМ В СУМКИ
📌 Глагол дня: салу – класть, положить
Осы демалыс күндері ата-анамның үйіне қонаққа бармақшымыз.
На эти выходные мы собираемся поехать в гости к моим родителям.
Бұл үлкен сапар емес, бірақ әр отбасы мүшесі өзімен бірге бір нәрсе алады.
Это не большое путешествие, но каждый член семьи берёт с собой что-то.
– Қымбаттым, сен сөмкеге тіс щеткаларын салдың ба?
– Дорогая, ты положила в сумку зубные щётки?
– Иә, әрине, жаным. Ал сен сөмкеге телефонның қуаттағыштарын салдың ба?
– Да, конечно, милый. А ты положил в сумку зарядные устройства для телефона?
– Иә, мен онда кітапты да салдым.
– Да, я туда также книгу положил.
– Қашан оқымақшысың? Біз қонаққа барсақ, бар болғаны екі-ақ күнге барамыз ғой?
– Когда ты собираешься читать? Мы же едем в гости всего на два дня.
– Жақсы, кітапты үйде қалдырамын. Балалар, ал сендер өздеріңмен не алып бара жатырсыңдар?
– Ладно, оставлю книгу дома. Дети, а вы что берёте с собой?
– Әке, мен өзіммен бірге тулары бар үстел ойынын аламын, ал Маргарита «Активити» ойынын алып барады.
– Папа, я беру с собой настольную игру с флагами, а Маргарита берёт с собой игру «Активити».
– Онда, өтінемін, осы екі ойынды өз жолдорбаңа салшы.
– Тогда, пожалуйста, положи эти две игры в свой рюкзак.
– Әке, мен рюкзаққа барлық заттарды салып қойдым.
– Папа, я уже положил все вещи в рюкзак.
– Қымбаттым, мысыққа мына екі күнде қатты аш қалмайтындай етіп, ыдысына көбірек тамақ салып қойшы.
– Дорогая, положи, пожалуйста, коту в миску побольше еды, чтобы он за эти два дня сильно не проголодался.
– Жақсы. Барлығы дайын ба? Шыға береміз бе?
– Хорошо. Все готовы? Выходим?
📘 ГРАММАТИКА: ДРУГИЕ ЗНАЧЕНИЯ, СЛОВОСОЧЕТАНИЯ И СЛОЖНЫЕ ГЛАГОЛЫ С "САЛУ"
🧐 Кроме значений "класть" и "положить" глагол салу также имеет значения, - положить внутрь, вложить, помещать, строить, сооружать, воздвигать, прокладывать, посылать, отправлять, посеять, постелить, ударить.
📃 Вот распространенные словосочетания и выражения с глаголом "салу":
сүйікті іске бар жанын салу → вложить всю душу в любимое дело
хатты конвертке салу → вложить письмо в конверт
зынданға салу → посадить в темницу
ескерткіш салу → воздвигнуть памятник
жол салу → прокладывать дорогу
құс ұя салды → птица свила гнездо
үй салу → построить дом
ақша салу → посылать деньги
жеделхат салу → отправлять телеграмму
көрпе салу → постелить одеяло
жұдырықпен салып жіберді → ударил кулаком
ол қамшымен бір салды → он хватил разок плетью
жиналысқа осы мәселені салу → ставить на собрании данный вопрос
көпшілік талқысына салу → поставить на обсуждение публики
айтып салды → ляпнул; сказал невпопад
атып салды → неожиданно выстрелил
ажар салу → прочить
азапқа салу → мучить
айғай салу → закричать
айдап салу → подстрекать; подтолкнуть друг на друга
ақыл салу → советовать
алақанына салу → заботливо воспитывать
алдына жан салмау → никому не давать опередить себя
арасына от салу → разжигать раздор между людьми; подстрекать
арқаны кеңге салу → не спешить
асыр салу → наиграться; резвиться
ат ізін салмау → не общаться; не наведываться
атой салу → нападать; наступать на врага; атаковать на конях
аттан салу → призывать к атаке
аузына сөз салу → подсказать
аяғына салып беру → заставлять подчиниться
әлек салу → вызывать ссору; скандалить
ән салу → петь
барын салу → все вложить; ничего не жалеть
бас салу → неожиданно обнимать; нападать неожиданно
бауырына салу → усыновить или брать на воспитание ребенка
бәле салу → оклеветать
беделін салу → давить своим авторитетом
битін салу → постараться всеми силами; приступать энергично
егін салу → сеять хлеб
жолға салу → указать правильную дорогу; давать направление
жөнге салу → перевоспитывать
зер салу → обратить внимание
көз қырын салу → смотреть краешком глаза; посильно помогать; оказать помощь
көзіне шөп салу → изменять своей супруге
көңіліне дақ салу → обидеть
көре салу → сразу же
көрінгенге көз салу → проявлять легкомысленность, увлекаясь другими особами
күш салу → прилагать все усилия; вложить всю энергию
кісі салу → посылать нарочного с просьбой
қайрап салу → подстрекать; натравить друг на друга
қиқу салу → бросать боевой клич; заорать
қол салу → разбудить женщину с интимным намерением
құлағына салу → напомнить; предупредить
құлақ салу → слушать (внимательно)
құс салу → охотиться ловчими птицами (соколом, коршуном, ястребом и т. д.)
мойнына салу → заставить признаваться
ой салу → заставлять задуматься
ойбай салу → закричать; наораться вдоволь
ойран салу → истреблять врага
ойын ортаға салу → поделиться мнением
өрнек салу → украшать орнаментом
сайран салу → погулять с удовольствием
салмақ салу → заставлять считаться
сарапқа салу → детально обсуждать
сөз салу → делать предложение девушке
сөзбұйдаға салу → откладывать решение вопроса; кормить «завтраками»
сұрау салу → опрашивать; посылать опросы
талқыға салу → обсуждать
тәлкекке салу → издеваться; насмеяться
тезге салу → исправлять
топырақ салу → участвовать на похоронах; похоронить
тыйым салу → запрещать
ұрыс салу → воевать; драться
хабар салу → оповещать
шар салу → голосовать (букв. положить шар при голосовании)
шығарып салу → проводить
🧐 Как вы поняли, глагол салу широко используется, как вспомогательный.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
жолға — в дорогу
(жол — дорога, -ға — направит. п.)
жиналамыз — собираемся
(жиналу — собираться, -мыз — 1 л. мн.)
сөмкеге — в сумку
(сөмке — сумка, -ге — направит. п.)
не — что
салу — класть, положить
демалыс — выходные, отдых
күндері — в дни
(күн — день, -дері — мн. ч., посл. пад.)
ата-ана — родители
үйіне — в дом
(үй — дом, -і — притяж. 3 л., -не — направит. п.)
қонаққа — в гости
(қонақ — гость, -қа — направит. п.)
бармақшымыз — собираемся идти
(бармақшы — собираться идти, -мыз — 1 л. мн.)
үлкен — большой
сапар — поездка, путешествие
емес — не
әр — каждый
отбасы — семья
мүшесі — член
(мүше — член, -сі — притяж. 3 л.)
өзімен — с собой
(өз — сам, -імен — тв. п.)
бір — один
нәрсе — вещь
алады — берёт
(алу — брать, -ды — наст./буд.)
қымбаттым — дорогая (обращение)
салдың ба — положила ли?
(салу — класть, -дың — прош. вр., -ба — вопросит. частица)
иә — да
әрине — конечно
жаным — милый (обращение)
қуаттағыштарын — зарядные устройства
(қуаттағыш — зарядное устройство, -тары — мн. ч., -н — вин. п.)
онда — туда
кітапты — книгу
(кітап — книга, -ты — вин. п.)
оқымақшысың — собираешься читать
(оқымақшы — собираться читать, -сың — 2 л. ед.)
қонаққа — в гости
барсақ — если поедем
(бару — ехать, -сақ — усл. накл., 1 л. мн.)
бар болғаны — всего лишь
екі-ақ — только два
күнге — на дни
(күн — день, -ге — направит. п.)
барамыз — поедем
(бару — ехать, -мыз — 1 л. мн.)
жақсы — хорошо
қалдырамын — оставлю
(қалдыру — оставить, -мын — 1 л. ед.)
балалар — дети
өзіңмен — с собой
(өз — сам, -іңмен — тв. п., 2 л. ед.)
алып бара жатырсыңдар — берёте с собой
(алып бару — уносить, брать с собой, -сыңдар — 2 л. мн.)
әке — папа
тулары бар — с флагами
(ту — флаг, -лары — мн. ч., бар — есть)
үстел ойыны — настольная игра
(үстел — стол, ойын — игра, -ы — притяж. 3 л.)
аладым — возьму/беру
(алу — брать, -дым — прош. вр., но в разговоре = беру с собой)
Маргарита … ойынын алып барады — Маргарита берёт игру
(ойын — игра, -ын — вин. п., алып барады — берёт с собой)
онда — тогда
өтінемін — пожалуйста, прошу
(өтіну — просить, -мін — 1 л. ед.)
осы — эти
жолдорба — рюкзак, сумка
салшы — положи, пожалуйста
(салу — класть, -шы — частица просьбы)
рюкзаққа — в рюкзак
(рюкзак — рюкзак, -қа — направит. п.)
барлық — все
заттарды — вещи
(зат — вещь, -тар — мн. ч., -ды — вин. п.)
салып қойдым — уже положил
(салу — класть, -ып қойдым — сделал и завершил, 1 л. ед.)
мысыққа — коту
(мысық — кот, -қа — направит. п.)
мына — вот этот
екі күнде — за два дня
(екі — два, күн — день, -де — местн. п.)
қатты аш қалмайтындай — чтобы не сильно проголодался
(қатты — сильно, аш қалу — остаться голодным, -майтындай — так, чтобы не…)
етіп — сделав так, устроив так, образом
(ету — делать, -іп — деепр.)
ыдысына — в миску
(ыдыс — посуда, -ы — притяж. 3 л., -на — направит. п.)
көбірек — побольше
тамақ — еда
салып қойшы — положи, пожалуйста
(салу — класть, -ып қой — сделай и заверши, -шы — просьба)
барлығы — всё
дайын ба — готово ли?
шыға береміз бе — выходим?
(шығу — выходить, -а береміз — начинаем делать, -бе — вопросит. частица)
Скрыть словарь
📅 134-КҮН / 134-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🚚 АЛМАТЫДАҒЫ БІЗДІҢ ОФИС ҚАЛАЙ КӨШТІ
КАК ПЕРЕЕЗЖАЛ НАШ ОФИС В АЛМАТЫ
📌 Глагол дня: көшу – переезжать
Жалпы алғанда, кеңсе көшу аса жағымды процесс емес, өйткені ол қосымша шығындарға және жұмыс уақытының жоғалуына әкеледі.
Вообще переезд офиса — это не самый приятный процесс, так как он приводит к дополнительным расходам и потере рабочего времени.
Бірақ кейде ғимаратты жалға алған кезде, осы әрекеттерді орындауға тура келеді.
Но иногда это приходится делать, когда вы арендуете помещение.
Біз коттеджден орын алдық.
Мы арендовали помещение в коттедже.
Маған коттеджде жұмыс істеу ұнайды, өйткені ол жерде тыныш, жағдайы бизнес-орталыққа қарағанда жайлырақ және көлік қоюға көп орын бар.
Мне нравится работать в коттедже, потому что там тихо, более комфортные условия, чем в бизнес-центре, и много места для парковки.
Бірде коттедждің иесі маған кенеттен біз бір апта ішінде көшуіміз керек екенін хабарлады.
Однажды хозяин коттеджа внезапно сообщил мне о том, что мы должны переехать в течение недели.
Мен жалға алу туралы хабарландырулар сайтынан іздеп, көзіме бірінші түскендерінің бірін таңдадым.
Я открыл сайт с объявлениями об аренде и выбрал одно из первых попавшихся на глаза.
Ол жер бізден алыс емес болып шықты және ол да коттедж екен.
Оказалось, что это место недалеко от нас и это тоже коттедж.
Мен коттедж иесіне қоңырау шалып, барып, ғимаратты көріп, алдын ала төлем қалдырдым.
Я позвонил владельцу коттеджа, приехал, посмотрел помещение и оставил задаток.
Ал бірнеше күннен кейін біз көшіп алдық.
А уже через несколько дней мы переехали.
Әдетте бәрі қиынырақ болады, бірақ бұл жолы менің жолым болды.
Обычно всё проходит сложнее, но в этот раз мне повезло.
📘 УРОК ГРАММАТИКИ: «–ҒА ҚАРАҒАНДА» (ПО СРАВНЕНИЮ С)
📑 Пример из текста:
Маған коттеджде жұмыс істеу ұнайды, өйткені ол жерде тыныш, жағдайы бизнес-орталыққа қарағанда жайлырақ және көлік қоюға көп орын бар.
Мне нравится работать в коттедже, потому что там тихо, условия более комфортные по сравнению с бизнес-центром, и есть много места для парковки.
📖 Конструкция –ға / –ге / –қа / –ке қарағанда используется для выражения сравнения — показывает, что одно явление отличается от другого.
Буквально означает: «если смотреть на…», «по сравнению с…».
👉 Она образуется с помощью:
- существительного или местоимения в барыс септік (дательный падеж: –ға / –ге / –қа / –ке);
- слова қарағанда («если смотреть на», «по сравнению с»).
🛠 [Слово в форме барыс септік] + қарағанда + [прилагательное / наречие / выражение сравнения]
🧩 Примеры:
Ауыл қалаға қарағанда тыныш.
Деревня спокойнее по сравнению с городом.
Биыл қыс былтырға қарағанда жылырақ.
Этой зимой теплее по сравнению с прошлой.
Маған күз көктемге қарағанда ұнайды.
Мне осень нравится больше по сравнению с весной.
Ноутбук телефонға қарағанда ыңғайлырақ.
Ноутбук удобнее по сравнению с телефоном.
Университетте мектепке қарағанда еркіндік көбірек болады.
В университете больше свободы по сравнению со школой.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
Алматыдағы — в Алмате
(Алматы — Алматы, -дағы — мест. п. «в, находящийся в»)
біздің — наш
(біз — мы, -дің — притяж. 1 л. мн. ч.)
кеңсе — офис
қалай — как
көшу — переезжать
жалпы алғанда — в целом, вообще говоря
(жалпы — общий, ал — брать, -ғанда — деепр. «если брать»)
кеңсе — офис, контора
аса — крайне, весьма
жағымды — приятный
процесс — процесс
өйткені — потому что
қосымша — дополнительный
шығын — расход
және — и
жұмыс уақыты — рабочее время
(жұмыс — работа, уақыт — время, -ы — притяж. 3 л.)
жоғалу — потеря, исчезновение
әкелу — приносить, приводить
бірақ — но
ғимаратты — здание (вин. п.)
(ғимарат — здание, -ты — вин. п.)
жалға алу — арендовать
(жалға — в аренду, алу — брать)
әрекеттерді орындау — выполнять действия
(әрекет — действие, -тер — мн. ч., -ді — вин. п., орындау — выполнять)
тура келеді — приходится
(тура — прямо, точно; келу — приходить)
коттеджден — из коттеджа
(коттедж — коттедж, -ден — исходный п.)
орын алу — занять место, арендовать
(орын — место, алу — брать)
Маған — мне
(мен — я, -а — дат. п., -н — окончание)
жұмыс істеу — работать
(жұмыс — работа, істеу — делать)
ұнайды — нравится
тыныш — тихо, спокойно
жағдайы — условия
(жағдай — условие, -ы — притяж. 3 л.)
бизнес-орталыққа қарағанда — по сравнению с бизнес-центром
(бизнес-орталық — бизнес-центр, -қа — направ. п., қарағанда — «если сравнить»)
жайлырақ — более удобный, комфортный
(жайлы — удобный, -рақ — сравн. степень)
көлік қою — парковать машину
(көлік — транспорт, қою — ставить)
көп орын — много места
(көп — много, орын — место)
бірде — однажды
коттедждің иесі — хозяин коттеджа
(коттедж — коттедж, -дің — род. п., ие — владелец, -сі — притяж. 3 л.)
кенеттен — внезапно
хабарлау — сообщать
апта ішінде — в течение недели
(апта — неделя, ішінде — внутри, в течение)
көшуіміз керек — мы должны переехать
(көшу — переезжать, -іміз — 1 л. мн., керек — нужно, должно)
хабарландырулар сайты — сайт объявлений
(хабарландыру — объявление, -лар — мн. ч., сайт — сайт, -ы — притяж. 3 л.)
іздеу — искать
көзіме түсу — попасться на глаза
(көз — глаз, -ім — мой, түсу — попасть)
бірінші түскендерінің бірі — один из первых попавшихся
(бірінші — первый, түскен — попавший, -дерінің — их, бірі — один из)
таңдау — выбрать
алыс емес — недалеко
(алыс — далеко, емес — не)
болып шығу — оказаться
(болу — быть, шығу — выйти, оказаться)
коттедж екен — оказалось, что это коттедж
(екен — частица подтверждения факта)
қоңырау шалу — позвонить
(қоңырау — звонок, шалу — делать, набирать)
бару — поехать, прийти
ғимаратты көру — посмотреть здание
(ғимарат — здание, -ты — вин. п., көру — видеть)
алдын ала төлем — предоплата
(алдын ала — заранее, төлем — оплата)
қалдыру — оставить
бірнеше күннен кейін — через несколько дней
(бірнеше — несколько, күн — день, -нен — исходн. п., кейін — после)
көшу — переезд
әдетте — обычно
қиынырақ — сложнее
(қиын — трудный, -ырақ — сравн. степень)
бұл жолы — в этот раз (бұл — этот + жол — путь, раз + -ы — притяж. окончание)
жолым болды — мне повезло
(жолы болу — повезти, жол — удача, -ым — мой, болу — быть)
Скрыть словарь
📅 135-КҮН / 135-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🗣 БІР НӘРСЕНІ ТЕРЕҢІРЕК ТҮСІНГІҢ КЕЛСЕ, ОНЫ БАСҚАҒА ТҮСІНДІРІП КӨР
ЕСЛИ ХОЧЕШЬ ПОНЯТЬ ЧТО-ТО ГЛУБЖЕ, ПОПРОБУЙ ОБЪЯСНИТЬ ЭТО ДРУГОМУ
📌 Глагол дня: түсіндіру – объяснять
Бұл қағида тек тіл үйренуде ғана емес, жалпы кез келген білім алу барысында де тиімді жұмыс істейді.
Этот принцип работает не только в изучении языка, но и в любом обучении.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Как это работает?
Біреуге бір нәрсені түсіндіруге дайындалғанда, миың сол тақырып бойынша шағын зерттеу жүргізе бастайды.
Когда готовишься объяснить что-то другому, твой мозг начинает проводить небольшое исследование по этой теме.
Ол мысалдар табады, түсіндіруге ыңғайлы қарапайым сөздерді таңдайды және барлық ақпаратты реттейді.
Он находит примеры, подбирает простые слова для объяснения и упорядочивает всю информацию.
Бұл ойлау үдерістері өздігінен-ақ тақырыпты тереңірек түсінуге пайдалы.
Эти мыслительные процессы сами по себе уже полезны для более глубокого понимания темы.
Одан кейін сен түсіндіру үшін даусың мен миыңды қолданасың.
Далее ты используешь свой голос и мозг, чтобы сделать объяснение.
Сенің жеке түсінігің нығая түседі.
Твоё личное понимание усиливается.
Ал егер адам сұрақ қоя бастаса, сен дұрыс жауап табу үшін осы тақырыпқа одан да тереңірек үңілесің.
А если человек начинает задавать вопросы, ты углубляешься в тему ещё сильнее, чтобы найти правильные ответы.
Айтпақшы, бір ай бұрын біз сіздер үшін «Сөзді тап» немесе «Басқаға түсіндір» ойынын іске қостық.
Кстати, месяц назад мы запустили для вас игру «Найди слово» или «Объясни другому».
Бұл ойын сөздерді жақсырақ есте сақтауға және қазақ тілінде ойлай бастауға көмектеседі.
Эта игра помогает лучше запоминать слова и начинать думать на казахском языке.
📘 УРОК ГРАММАТИКИ: «ЕСЛИ ХОЧЕШЬ — СДЕЛАЙ»
📑 Пример из текста:
Бір нәрсені тереңірек түсінгің келсе, оны басқаға түсіндіріп көр.
Если хочешь понять что-то глубже, попробуй объяснить это другому.
📝 Условные предложения с оттенком совета или мотивации могут быть построены по схеме:
«Если хочешь сделать что-то — сделай это».
Первая часть выражает желание (қалау рай), вторая — побуждение (бұйрық рай).
🛠 (Глагол) + –ғың келсе, +(повелительная форма глагола - бұйрық рай)
🧩 Примеры:
Демалғың келсе, бәрін сөндір де ұйықта.
Если хочешь отдохнуть — выключи всё и ложись спать.
Жетістікке жеткің келсе, күн сайын аздап еңбектен.
Если хочешь добиться успеха — трудись понемногу каждый день.
Тіл үйренгің келсе, сөйлеп көр.
Если хочешь выучить язык — попробуй говорить.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
бір нәрсені — одну вещь
(бір — один, нәрсе — вещь, -ні — вин. п.)
тереңірек — глубже
(терең — глубокий, -ірек — сравн. степень)
түсінгің келсе — если хочешь понять
(түсіну — понимать, -гің — желание 2 л. ед. ч., келсе — если придёт, если хочешь)
оны — её, это (вин. п.)
(ол — он, она, оно, -ны — вин. п.)
басқаға — другому
(басқа — другой, -ға — дат. п.)
түсіндіріп көр — попробуй объяснить
(түсіндіру — объяснять, -іп — деепр., көру — попробовать, посмотреть)
қағида — принцип, правило
тіл үйрену — изучение языка
(тіл — язык, үйрену — учить, изучать)
ғана емес — не только
(ғана — только, емес — не)
жалпы — вообще, в целом
кез келген — любой
(кез — случай, кез, любой, келген — пришедший → любой пришедший)
білім алу — получение знаний, учёба
(білім — знание, алу — брать, получать)
барысында — в ходе, в процессе
(барыс — процесс, ход, -ында — мест. п.)
тиімді — эффективный, полезный
жұмыс істеу — работать, действовать
(жұмыс — работа, істеу — делать)
қалай — как
жұмыс істейді — работает
(жұмыс істеу — работать, -йді — наст. вр.)
біреуге — кому-то
(біреу — кто-то, -ге — дат. п.)
түсіндіруге — чтобы объяснить
(түсіндіру — объяснять, -ге — дат. п., цель)
дайындалғанда — когда готовишься
(дайындалу — готовиться, -ғанда — деепр. «когда»)
миың — твой мозг
(ми — мозг, -ың — притяж. 2 л. ед. ч.)
тақырып бойынша — по теме
(тақырып — тема, бойынша — по)
шағын — небольшой, маленький
зерттеу — исследование
жүргізе бастайды — начинает проводить
(жүргізу — проводить, -е — деепр., бастау — начинать, -йды — наст. вр.)
мысалдар — примеры
(мысал — пример, -дар — мн. ч.)
табу — находить
түсіндіруге ыңғайлы — удобные для объяснения
(түсіндіру — объяснение, ыңғайлы — удобный)
қарапайым сөздер — простые слова
(қарапайым — простой, сөз — слово, -дер — мн. ч.)
таңдайды — выбирает
(таңдау — выбирать, -йды — наст. вр.)
барлық ақпаратты — всю информацию
(барлық — весь, ақпарат — информация, -ты — вин. п.)
реттейді — упорядочивает
(реттеу — упорядочить, -йді — наст. вр.)
ойлау үдерістері — мыслительные процессы
(ойлау — мышление, үдеріс — процесс, -тері — притяж. мн. ч.)
өздігінен-ақ — сами по себе
(өздігінен — самостоятельно, -ақ — усилительная частица «уже, именно»)
тақырыпты тереңірек түсінуге — чтобы глубже понять тему
(тақырып — тема, -ты — вин. п., тереңірек — глубже, түсіну — понять, -ге — цель)
пайдалы — полезно
одан кейін — затем, далее
(одан — от него, после этого, кейін — после)
түсіндіру үшін — чтобы объяснить
(түсіндіру — объяснение, -үшін — для, чтобы)
даусың мен миыңды — свой голос и мозг
(дауыс — голос, -ың — твой, ми — мозг, -ың — твой, -ды — вин. п.)
қолданасың — используешь
(қолдану — использовать, -асың — 2 л. ед. ч.)
жеке түсінігің — твоё личное понимание
(жеке — личный, түсінік — понимание, -ің — твой)
нығая түседі — укрепляется
(нығаю — укрепляться, -а — деепр., түсу — падать, во вспом. значении погружаться, сделать сильнее.)
адам сұрақ қоя бастаса — если человек начинает задавать вопросы
(адам — человек, сұрақ — вопрос, қою — задавать, бастау — начинать, -са — если)
дұрыс жауап табу үшін — чтобы найти правильный ответ
(дұрыс — правильный, жауап — ответ, табу — найти, -үшін — чтобы)
тақырыпқа үңілу — углубиться в тему
(тақырып — тема, -қа — в, үңілу — углубиться)
одан да тереңірек — ещё глубже
(одан — ещё, да — усиление, тереңірек — глубже)
айту — сказать, говорить
айтып қою — упомянуть, сказать между делом
айтпақшы — кстати
бір ай бұрын — месяц назад
(бір — один, ай — месяц, бұрын — назад)
сіздер үшін — для вас
(сіздер — вы (мн. ч.), -үшін — для)
«Сөзді тап» ойыны — игра «Найди слово»
(сөз — слово, -ді — вин. п., тап — найди, ойын — игра, -ы — притяж. 3 л.)
немесе — или
«Басқаға түсіндір» ойыны — игра «Объясни другому»
(басқаға — другому, түсіндір — объясни, ойын — игра, -ы — притяж. 3 л.)
іске қосу — запустить
(іс — дело, қосу — включить, запустить)
іске қостық — мы запустили
(қосу — включать, -т — прош. вр., -ық — 1 л. мн. ч.)
сөздерді жақсырақ есте сақтау — лучше запоминать слова
(сөз — слово, -дер — мн. ч., жақсырақ — лучше, есте сақтау — запоминать)
Скрыть словарь
📅 136-КҮН / 136-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🎲 ҚАНДАЙ ҮСТЕЛ ОЙЫНДАРЫН ОЙНАҒАНДЫ ҰНАТАСЫЗ?
В КАКИЕ НАСТОЛЬНЫЕ ИГРЫ ВЫ ЛЮБИТЕ ИГРАТЬ?
📌 Глагол дня: ойнау – играть
Біздің үйде үстел ойындары өте көп, әрқайсымыздың өз сүйікті ойындарымыз бар.
У нас дома очень много настольных игр, и у каждого есть свои любимые.
Мысалы, ұлыма «Флагомания» ойыны ұнайды.
Например, сыну нравится игра «Флагомания».
Онда тудың суретіне қарап, елдің атауын, астанасын, валютасын және тілін айту керек.
Там нужно по изображению флага называть страну, столицу, валюту и язык.
Қызыма «Активити» ойынын ойнаған ұнайды.
Дочери нравится играть в «Активити».
Карточкада жазылған сөзді салып көрсетуге, сөзбен түсіндіруге немесе пантомима арқылы көрсетуге болады.
На карточке написано слово, и его нужно нарисовать, объяснить словами или показать пантомимой без слов.
Ал басқа қатысушылар оның не екенін табуы керек.
А другие участники должны угадать, что это.
Жарыма «Ақша ағымы» («Cashflow») ойыны ұнайды.
Супруге нравится игра «Денежный поток» («Cashflow»).
Онда саған жұмыс пен ақша беріледі.
Там тебе дают работу и деньги.
Ойынның мақсаты — тәуекел етіп, ақшаңды бизнеске салып, инвестор болу.
Цель игры — рисковать, вкладывать деньги в бизнес и стать инвестором.
Маған «Катан» ойыны ұнайды.
Мне нравится игра «Катан».
Бұл — арал, онда саған ресурстар беріледі.
Это остров, где тебе дают ресурсы.
Жеңу үшін қалаларың мен жолдарыңды бірінші болып дамытуың керек.
Ты должен первым развить свои города и дороги, чтобы выиграть.
Ресурстармен айырбас жасауға болады.
Можно обмениваться ресурсами.
Ал сіздің үйіңізде үстел ойындары бар ма?
А у вас дома есть настольные игры?
📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ОЙНАУ» по временам и лицам
📝 Глагол ойнау означает «играть» (в игру, на инструменте, с детьми и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).
🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен ойнаймын (Я играю / буду играть) / ойнамаймын / ойнаймын ба?
Сен ойнайсың / ойнамайсың / ойнайсың ба?
Сіз ойнайсыз / ойнамайсыз / ойнайсыз ба?
Біз ойнаймыз / ойнамаймыз / ойнаймыз ба?
Сендер ойнайсыңдар / ойнамайсыңдар / ойнайсыңдар ма?
Сіздер ойнайсыздар / ойнамайсыздар / ойнайсыздар ма?
Ол ойнайды / ойнамайды / ойнай ма?
Олар ойнайды / ойнамайды / ойнай ма?
🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен ойнап жатырмын (Я сейчас играю) / ойнап жатқан жоқпын / ойнап жатырмын ба?
Сен ойнап жатырсың / ойнап жатқан жоқсың / ойнап жатырсың ба?
Сіз ойнап жатырсыз / ойнап жатқан жоқсыз / ойнап жатырсыз ба?
Біз ойнап жатырмыз / ойнап жатқан жоқпыз / ойнап жатырмыз ба?
Сендер ойнап жатырсыңдар / ойнап жатқан жоқсыңдар / ойнап жатырсыңдар ма?
Сіздер ойнап жатырсыздар / ойнап жатқан жоқсыздар / ойнап жатырсыздар ма?
Ол ойнап жатыр / ойнап жатқан жоқ / ойнап жатыр ма?
Олар ойнап жатыр / ойнап жатқан жоқ / ойнап жатыр ма?
▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен ойнадым (Я играл) / ойнаған жоқпын / ойнадым ба?
Сен ойнадың / ойнаған жоқсың / ойнадың ба?
Сіз ойнадыңыз / ойнаған жоқсыз / ойнадыңыз ба?
Біз ойнадық / ойнаған жоқпыз / ойнадық па?
Сендер ойнадыңдар / ойнаған жоқсыңдар / ойнадыңдар ма?
Сіздер ойнадыңыздар / ойнаған жоқсыздар / ойнадыңыздар ма?
Ол ойнады / ойнаған жоқ / ойнады ма?
Олар ойнады / ойнаған жоқ / ойнады ма?
📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА
📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
ойналу — быть сыгранным, разыгрывать
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
қандай — какие
үстел ойындары — настольные игры
(үстел — стол, ойын — игра, -дар — мн. ч., -ы — притяж. 3 л.)
ойнағанды ұнатасыз — любите играть
(ойнау — играть, -ған — прич., -ды — вин. п., ұнату — любить, -сыз — вежл. форма)
біздің үйде — у нас дома
(біз — мы, -дің — род. п., үй — дом, -де — мест. п.)
өте көп — очень много
әрқайсымыздың — у каждого из нас
(әрқайсы — каждый, -мыздың — род. п. 1 л. мн. ч.)
өз сүйікті ойындарымыз — наши любимые игры
(өз — свой, сүйікті — любимый, ойын — игра, -дар — мн. ч., -ымыз — притяж. 1 л. мн. ч.)
мысалы — например
ұлымa — моему сыну
(ұл — сын, -ым — мой, -a — дат. п.)
ойыны — игра (его)
(ойын — игра, -ы — притяж. 3 л.)
ұнайды — нравится
(ұнау — нравиться, -йды — наст. вр.)
ту — флаг
суретіне қарап — глядя на изображение
(сурет — изображение, -і — притяж. 3 л., -не — дат. п., қарау — смотреть, -п — деепр.)
елдің атауы — название страны
(ел — страна, -дің — род. п., атау — название, -ы — притяж. 3 л.)
астанасы — столица
(астана — столица, -сы — притяж. 3 л.)
валютасы — валюта
(валюта, -сы — притяж. 3 л.)
және тілі — и язык
(және — и, тіл — язык, -і — притяж. 3 л.)
айту керек — нужно назвать
(айту — говорить, назвать, керек — нужно)
қызыма — дочери, моей дочери
(қыз — дочь, -ым — моя, -a — дат. п.)
ойнаған ұнайды — нравится играть
(ойнау — играть, -ған — прич., ұнау — нравиться)
карточкада — на карточке
(карточка, -да — мест. п.)
жазылған сөзді — написанное слово
салып көрсетуге болады — можно нарисовать
(ол — он/оно, -ны — вин. п., салу — нарисовать, көрсету — показать, -ге — дат. п., болады — можно)
сөзбен түсіндіруге болады — можно объяснить словами
(сөзбен — словами, түсіндіру — объяснять, -ге — дат. п., болады — можно)
пантомима арқылы көрсетуге болады — можно показать пантомимой
басқа қатысушылар — другие участники
(басқа — другой, қатысушы — участник, -лар — мн. ч.)
не екенін табуы керек — должны угадать, что это
(не — что, екен — частица утверждения, табу — находить, -уы — отглагол. сущ., керек — нужно)
жарыма — супругу, моему мужу
(жар — супруг/супруга, -ым — мой/моя, -a — дат. п.)
ақша ағымы — денежный поток
(ақша — деньги, ағым — поток)
саған — тебе
(сен — ты, -a — дат. п., -ң — твой)
жұмыс пен ақша — работа и деньги
(жұмыс — работа, пен — и, ақша — деньги)
беріледі — даётся
(берілу — даваться, -еді — наст. вр.)
ойынның мақсаты — цель игры
(ойын — игра, -ның — род. п., мақсат — цель, -ы — притяж. 3 л.)
тәуекел етіп — рискуя, сделав риск
(тәуекел — риск, ету — делать, -п — деепр.)
ақшаңды бизнеске салып — вложив свои деньги в бизнес
(ақша — деньги, -ң — твои, -ды — вин. п., бизнеске — в бизнес, салу — класть, вкладывать, -п — деепр.)
инвестор болу — стать инвестором
(инвестор, болу — быть, стать)
маған — мне
(мен — я, -a — дат. п., -н — окончание)
катан ойыны — игра «Катан»
(ойын — игра, -ы — притяж. 3 л.)
арал — остров
ресурстар беріледі — выдаются ресурсы
(ресурс — ресурс, -тар — мн. ч., берілу — выдаваться, -еді — наст. вр.)
жеңу үшін — чтобы выиграть
(жеңу — побеждать, -үшін — для, чтобы)
қалаларың мен жолдарыңды — свои города и дороги
(қала — город, -лар — мн. ч., -ың — твои, жол — дорога, -ың — твоя, -ды — вин. п.)
бірінші болып — первым
(бірінші — первый, болу — быть, -п — деепр.)
дамытуың керек — должен развить
(дамыту — развивать, -ың — твой, керек — нужно)
айырбас жасауға болады — можно обмениваться
(айырбас — обмен, жасау — делать, -ға — цель, болады — можно)
сіздің үйіңізде — у вас дома
(сіз — вы, -дің — род. п., үй — дом, -іңізде — мест. п. вежл.)
бар ма — есть ли
(бар — есть, -ма — вопросит. частица)
үстел ойындары — настольные игры
(үстел — стол, ойын — игра, -дар — мн. ч., -ы — притяж. 3 л.)
Скрыть словарь
📅 137-КҮН / 137-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
💪 ЕҢБЕК АДАМДЫ КӨРКЕЙТЕДІ
ТРУД ОБЛАГОРАЖИВАЕТ ЧЕЛОВЕКА
📌 Глагол дня: еңбек ету (еңбектену) – трудиться
Адамның жаратылысының өзі — оның еңбек етуге арналғанын көрсетеді.
Само строение человека показывает, что он создан для труда.
Бізде қол, аяқ, бұлшық еттер мен бас бар — бәрі белсенді болып, еңбектену үшін берілген.
У нас есть руки, ноги, мышцы и голова — всё дано, чтобы быть активным и трудящимся.
Ғылыми зерттеулер көрсеткендей (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7681163/?utm_source=chatgpt.com), адам еңбектенбеген кезде келесі мәселелер туындайды:
Научные исследования показали, что когда человек не трудится, возникают следующие проблемы:
🧠 Біздің миымыз жұмыс тапсырмаларын орындауды тоқтатқанда, оның ойлау қабілеті, есте сақтау мен зейіні әлсірей бастайды.
Наш мозг теряет остроту, память и внимание ослабевают, потому что он перестаёт использоваться для решения рабочих задач.
💪 Бұлшық еттер жұмыс істемегендіктен әлсірейді, ал зат алмасу баяулайды.
Мышцы слабеют, потому что они больше не трудятся, замедляется обмен веществ.
❤️ Мағына сезімі жоғалады, мазасыздық пен ашушаңдық артады. Бұрын сен жұмыс істеп, адамдарға көмектестің, ал қазір пайдаң жоқ сияқты болып, өзіңді керек емес сезінесің.
Исчезает чувство смысла, растёт тревожность и раздражительность. Раньше ты трудился и был полезен людям, а теперь от тебя нет пользы, и ты чувствуешь себя никому не нужным.
💭 Көңіл-күй түсіп, селқостық пен құлазу сезімі пайда болады.
Падает настроение, появляется апатия и ощущение пустоты.
🤝 Басқалармен қарым-қатынас бұзылады — өйткені еңбек адамдарды біріктіреді және өз қажеттілігіңді сезінуге мүмкіндік береді.
Нарушаются отношения с другими — ведь труд объединяет людей и даёт ощущение нужности.
📘 ГРАММАТИКА: Бұрын ... -ып, ал қазір ... — противопоставление прошлого и настоящего
📑 Пример из текста:
Бұрын сен жұмыс істеп, адамдарға көмектестің, ал қазір пайдаң жоқ сияқты болып, өзіңді керек емес сезінесің.
Раньше ты трудился и помогал людям, а теперь чувствуешь себя никому не нужным.
📝 Конструкция «Бұрын ... -ып, ал қазір ...» используется,
чтобы сравнить или противопоставить прошлое и настоящее.
🔹 Бұрын — «раньше» (вводное слово, указывает на прошедшее действие).
🔹 Ал қазір — «а теперь» (указывает на новое, противоположное состояние или действие).
🛠 Бұрын + [глагол в форме деепричастия (-ып/-іп/-п)] + [основное прошедшее действие],
ал қазір + [новое действие / состояние].
🧩 Примеры:
Бұрын мен ауылда тұрып, мал бақтым, ал қазір қалада жұмыс істеймін.
Раньше я жил в ауле и пас скот, а теперь работаю в городе.
Бұрын ол көп оқып, жақсы бағалар алатын, ал қазір сабаққа қызықпайды.
Раньше он много учился и получал хорошие оценки, а теперь не интересуется учёбой.
Бұрын біз күнде бірге ойнап, қыдыратынбыз, ал қазір әрқайсымыз өз іспен айналысамыз.
Раньше мы каждый день играли и гуляли вместе, а теперь каждый занят своим делом.
Бұрын олар кедей болып, көп қиналды, ал қазір өз бизнестері бар.
Раньше они были бедными и сильно страдали, а теперь у них свой бизнес.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
еңбек — труд
адамды көркейтеді — облагораживает человека
(адам — человек, -ды — вин. п., көркейту — преображать, облагораживать, благоустройство -еді — наст. вр.)
жаратылысының өзі — само строение
(жаратылыс — природа, строение, -ы — притяж. 3 л., -ның — род. п., өзі — сам, само)
еңбек етуге арналған — предназначен для труда
(еңбек ету — трудиться, -ге — дат. п., арналған — предназначенный)
көрсетеді — показывает
(көрсету — показывать, -еді — наст. вр.)
қол, аяқ, бұлшық еттер мен бас — руки, ноги, мышцы и голова
(қол — рука, аяқ — нога, бұлшық ет — мышца, -тер — мн. ч., мен — и, бас — голова)
бәрі белсенді болып — всё будучи активным
(бәрі — всё, барлық, белсенді — активный, болу — быть, -п — деепр.)
еңбектену үшін берілген — дано, чтобы трудиться
(еңбектену — трудиться, -үшін — для, чтобы, берілу — дано, -ген — прич.)
ғылыми зерттеулер — научные исследования
(ғылыми — научный, зерттеу — исследование, -лер — мн. ч.)
көрсеткендей — как показали
(көрсету — показать, -кен — прич., -дей — как, словно)
адам еңбектенбеген кезде — когда человек не трудится
(адам — человек, еңбектенбеу — не трудиться, -ген — прич., кезде — когда)
келесі мәселелер — следующие проблемы
(келесі — следующий, мәселе — проблема, -лер — мн. ч.)
туындайды — возникают
(туындау — возникать, -йды — наст. вр.)
миымыз — наш мозг
(ми — мозг, -ымыз — притяж. 1 л. мн. ч.)
жұмыс тапсырмаларын — рабочие задания
(жұмыс — работа, тапсырма — задание, -лар — мн. ч., -ын — вин. п.)
орындауды тоқтатқанда — когда перестаёт выполнять
(орындау — выполнять, тоқтату — прекращать, -қанда — когда)
ойлау қабілеті — способность мышления
(ойлау — мышление, қабілет — способность, -і — притяж. 3 л.)
есте сақтау мен зейіні — память и внимание
(есте сақтау — запоминание, память, мен — и, зейін — внимание, -і — притяж. 3 л.)
әлсірей бастайды — начинают ослабевать
(әлсіреу — ослабевать, бастау — начинать, -йды — наст. вр.)
бұлшық еттер — мышцы
(бұлшық ет — мышца, -тер — мн. ч.)
жұмыс істемегендіктен — потому что не работают
(жұмыс істеу — работать, -ме — отриц., -гендіктен — потому что)
әлсірейді — слабеют
(әлсіреу — слабеть, -йді — наст. вр.)
зат алмасу — обмен веществ
(зат — вещество, алмасу — обмен)
баяулайды — замедляется
(баяулау — замедляться, -йды — наст. вр.)
мағына сезімі жоғалады — исчезает чувство смысла
(мағына — смысл, сезім — чувство, -і — притяж. 3 л., жоғалу — исчезнуть, -йды — наст. вр.)
мазасыздық пен ашушаңдық артады — тревожность и раздражительность растут
(мазасыздық — тревожность, пен — и, ашушаңдық — раздражительность, арту — возрастать, -ады — наст. вр.)
бұрын сен жұмыс істеп — раньше ты работал
(бұрын — раньше, сен — ты, жұмыс істеу — работать, -п — деепр.)
адамдарға көмектестің — помогал людям
(адам — человек, -дар — мн. ч., -ға — дат. п., көмектесу — помогать, -тің — прош. вр. 2 л. ед. ч.)
қазір пайдаң жоқ сияқты — сейчас как будто нет пользы от тебя
(қазір — сейчас, пайда — польза, -ң — твоя, жоқ — нет, сияқты — как будто)
өзіңді керек емес сезінесің — чувствуешь себя ненужным
(өзің — сам, себя, -ді — вин. п., керек емес — не нужный, сезіну — чувствовать, -сің — 2 л. ед. ч.)
көңіл-күй — настроение
түсіп — падая, снизившись
(түсу — падать, -п — деепр.)
селқостық пен құлазу сезімі — чувство апатии и пустоты
(селқостық — апатия, пен — и, құлазу — опустошённость, сезім — чувство, -і — притяж. 3 л.)
пайда болады — появляется
(пайда болу — появляться, -ды — наст. вр.)
басқалармен қарым-қатынас — отношения с другими
(басқалар — другие, -мен — с, қарым-қатынас — отношения)
бұзылады — нарушаются
(бұзылу — нарушаться, -ды — наст. вр.)
өйткені — потому что
еңбек адамдарды біріктіреді — труд объединяет людей
(еңбек — труд, адам — человек, -дар — мн. ч., біріктіру — объединять, -еді — наст. вр.)
өз қажеттілігіңді сезінуге мүмкіндік береді — даёт возможность почувствовать свою нужность
(өз — свой, қажеттілік — потребность, нужность, -ің — твоя, -ді — вин. п., сезіну — почувствовать, -ге — цель, мүмкіндік — возможность, беру — давать, -еді — наст. вр.)
Скрыть словарь
📅 138-КҮН / 138-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🕵️ БІРЕУ ЖОҒАЛТАДЫ, БІРЕУ ТАБАДЫ
КТО-ТО ТЕРЯЕТ, КТО-ТО НАХОДИТ
📌 Глагол дня: жоғалту – терять
Кейде біз өз заттарымыздың бірін жоғалтып аламыз.
Иногда случается, что мы теряем какую-то из своих вещей.
Мен өзімнің ұқыпсыздығымның кесірінен талай нәрсені жоғалтқанмын — кілттерді, телефонды, қолшатырды, әмиянды және тағы басқа заттарды.
Из-за своей невнимательности я терял много разных вещей — ключи, телефон, зонт, бумажник и т.д.
Бірақ бір күні мен басқа бір адамның жоғалтқан затын таптым — ол қымбат смартфон еді.
Но однажды я нашёл то, что потерял другой человек — это был дорогой смартфон.
Мен таксиге отырғанда оны артқы орындықтан таптым.
Я сел в такси и обнаружил его на заднем сиденье.
Такси жүргізушісіне айтпай, мен телефонды өзіммен алып кетуге шешім қабылдадым, себебі ол өзінің телефоны деп алдап айтуы мүмкін деп ойладым.
Не сказав таксисту, я решил взять его с собой, так как подумал, что он мог бы обмануть и сказать, что это его телефон.
Кеңсеге келген соң, оны үстелдің үстіне қойып, иесінен қоңырау күттім.
Придя в офис, я положил его на стол и стал ждать звонка от владельца.
Көп ұзамай телефон шырылдады. Арғы жақтағы адам өзін таныстырып, телефонды қалай жоғалтқанын айтты. Мен бұл нағыз иесі екенін түсіндім.
Вскоре телефон зазвонил. Человек на другом конце представился и рассказал, как потерял телефон. Я понял, что это настоящий хозяин.
Содан кейін мен оған өзімнің қай жерде екенімді айттым, ол келді.
Затем я сказал ему, где нахожусь, и он приехал.
Ол келіп, амандасты. Мен оған смартфонды қайтарып бердім, ал ол маған жақсы ақшалай сыйақы ұсынды.
Он подошёл, поздоровался. Я вернул ему смартфон, а он дал мне за него хорошее денежное вознаграждение.
📘 КЕСІРІНЕН — ИЗ-ЗА / ПО ВИНЕ
📑 Пример из текста:
Мен өзімнің ұқыпсыздығымның кесірінен талай нәрсені жоғалтқанмын.
(Ұқыпсыздығымның кесірінен)
📘 Из-за своей невнимательности я терял много разных вещей.
📝 Кесірінен — это послелог (служебное слово), которое указывает на причину отрицательного результата.
Обычно используется, когда из-за какого-то человека, поступка или обстоятельства случилось что-то нежелательное.
Перевод: из-за, по вине.
🛠 [Существительное или местоимение в родительном падеже] + кесірінен
👉 Ауа райының кесірінен → из-за погоды
👉 Баланың қателігінің кесірінен → из-за ошибки ребёнка
👉 Менің ұқыпсыздығымның кесірінен → из-за моей невнимательности
🧩 Примеры:
Ауа райының кесірінен ұшақ кешікті.
Из-за погоды самолёт задержался.
Баланың қателігінің кесірінен бүкіл сынып жазаланды.
Из-за ошибки ребёнка весь класс был наказан.
Жолдағы кептелістің кесірінен жұмысқа кешігіп қалдым.
Из-за пробки на дороге я опоздал на работу.
Электр желісіндегі ақаудың кесірінен жарық сөнді.
Из-за неисправности в электросети свет отключили.
Менің ұқыпсыздығымның кесірінен телефон жоғалды.
Из-за моей невнимательности телефон потерялся.
💡 Кесірінен употребляется, когда последствие негативное.
📌 Если причина нейтральная или положительная, используются себебінен - по причине, арқасында - благодаря, нәтижесінде - в результате.
Жаңбырдың кесірінен жол батпақ болды.
→ Из-за дождя дорога стала грязной.
Жаңбырдың себебінен егін жақсы өсті.
→ Благодаря дождю урожай хорошо вырос.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
біреу — кто-то
жоғалтады — теряет
(жоғалту — терять, -ады — наст. вр., 3 л. ед.)
біреу — кто-то
табады — находит
(табу — находить, -ады — наст. вр., 3 л. ед.)
кейде — иногда
біз — мы
өз — свой, собственный
заттарымыздың — наших вещей
(зат — вещь, -тар — мн. ч., -ымыз — наш, -дың — род. падеж)
бірін — одну из
(бір — один, -ін — вин. падеж)
жоғалтып аламыз — теряем
(жоғалту — терять, -ып алу — совершить действие полностью, -мыз — мы, наст. вр.)
өзімнің — свой, мой
(өзім — я сам, -нің — род. падеж)
ұқыпсыздығымның — моей невнимательности
(ұқыпсыздық — невнимательность, -ым — моя, -ның — род. падеж)
кесірінен — из-за
(кесір — последствие, вред, -інен — исходный падеж «из-за»)
талай — много, немало
нәрсені — вещей
(нәрсе — вещь, -ні — вин. падеж)
жоғалтқанмын — я терял
(жоғалту — терять, -қан — прич., -мын — я, прош. оттенок)
кілттерді — ключи
(кілт — ключ, -тер — мн. ч., -ді — вин. падеж)
телефонды — телефон
(телефон, -ды — вин. падеж)
қолшатырды — зонт
(қолшатыр — зонт, -ды — вин. падеж)
әмиянды — кошелёк
(әмиян — кошелёк, -ды — вин. падеж)
және — и
тағы басқа — и другие
заттарды — вещи
(зат — вещь, -тар — мн. ч., -ды — вин. падеж)
бірақ — но
бір күні — однажды
(бір — один, күн — день, -і — притяж.)
мен — я
басқа — другой
бір адамның — одного человека
(бір — один, адам — человек, -ның — род. падеж)
жоғалтқан — потерянный
(жоғалту — терять, -қан — прич.)
затын — вещь (его)
(зат — вещь, -ы — его, -н — вин. падеж)
таптым — нашёл
(табу — находить, -дым — я, прош. вр.)
ол — он, она
қымбат — дорогой
смартфон еді — был смартфон
(смартфон, еді — было)
таксиге — в такси
(такси, -ге — дат. падеж)
отырғанда — когда сел
(отыру — садиться, -ғанда — деепр. «когда»)
оны — его
(ол — он, -ны — вин. падеж)
артқы — задний
(арт — зад, -қы — отым. суффикс)
орындықтан — с сиденья
(орындық — сиденье, -тан — исходный падеж)
такси жүргізушісіне — таксисту
(такси жүргізуші — водитель такси, -сі — притяж., -не — дат. падеж)
айтпай — не сказав
(айту — говорить, -пай — деепр. отриц.)
телефонды — телефон
(телефон, -ды — вин. падеж)
өзіммен — с собой
(өзім — я сам, -мен — с)
алып кетуге — забрать (с собой)
(алып кету — унести, -ге — дат. падеж цели)
шешім қабылдадым — принял решение
(шешім — решение, қабылдау — принимать, -дым — я, прош. вр.)
себебі — потому что
ол — он
өзінің — свой
(өзі — сам, -нің — род. падеж)
телефоны — телефон (его)
(телефон, -ы — его)
деп — что (сказав)
алдап айтуы — обманом сказать
(алдау — обманывать, айту — говорить, -ы — притяж. «он»)
мүмкін — возможно
деп ойладым — подумал
(деп — что, ойлау — думать, -дым — я, прош. вр.)
кеңсеге — в офис
(кеңсе — офис, -ге — дат. падеж)
келген соң — придя, после прихода
(келу — приходить, -ген соң — после того как пришёл)
оны — его
(ол — он, -ны — вин. падеж)
үстелдің үстіне — на стол
(үстел — стол, -дің — род. падеж, үсті — поверхность, -не — дат. падеж)
қойып — положив
(қою — класть, -ып — деепр.)
иесінен — от владельца
(ие — владелец, -сінен — исходный падеж)
қоңырау — звонок
күттім — ждал
(күту — ждать, -тім — я, прош. вр.)
көп ұзамай — вскоре, недолго спустя
телефон — телефон
шырылдады — зазвонил
(шырылдау — звонить (о телефоне), -ды — прош. вр.)
арғы жақтағы — на другом конце
(арғы — дальний, жақ — сторона, -тағы — мест. суффикс)
адам — человек
өзін таныстырып — представившись
(өзін — себя, таныстыру — представлять, -ып — деепр.)
телефонды — телефон
(телефон, -ды — вин. падеж)
қалай — как
жоғалтқанын — что потерял
(жоғалту — терять, -қан — прич., -ын — вин. падеж)
айтты — сказал
(айту — говорить, -ты — прош. вр.)
мен — я
бұл — это
нағыз — настоящий
иесі — хозяин
(ие — владелец, -сі — притяж.)
екенін — что он (есть)
(екен — что (есть), -ін — вин. падеж)
түсіндім — понял
(түсіну — понимать, -дім — я, прош. вр.)
содан кейін — затем, после этого
мен — я
оған — ему
(ол — он, -ға — дат. падеж)
өзімнің — свой
(өзім — я сам, -нің — род. падеж)
қай жерде екенімді — где нахожусь
(қай жерде — где, екенім — то, что я есть, -ді — вин. падеж)
айттым — сказал
(айту — говорить, -тым — я, прош. вр.)
ол — он
келді — пришёл
(келу — приходить, -ді — прош. вр.)
ол келіп — он, подойдя
(келу — подойти, -іп — деепр.)
амандасты — поздоровался
(амандасу — здороваться, -ты — прош. вр.)
мен — я
оған — ему
(ол — он, -ға — дат. падеж)
смартфонды — смартфон
(смартфон, -ды — вин. падеж)
қайтарып бердім — вернул
(қайтарып беру — вернуть, -дім — я, прош. вр.)
ал — а, а затем
ол — он
маған — мне
(мен — я, -ге — дат. падеж)
жақсы — хороший
ақшалай — денежный
(ақша — деньги, -лай — формант прилагат.)
сыйақы — вознаграждение
ұсынды — предложил, дал
(ұсыну — предлагать, давать, -ды — прош. вр.)
Скрыть словарь
📅 139-КҮН / 139-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
🌃 КӨП АДАМ ҚАЛАДАН КЕТКІСІ КЕЛГЕН ТҮН
НОЧЬ, КОГДА МНОГИЕ ХОТЕЛИ УЕХАТЬ ИЗ ГОРОДА
📌 Глагол дня: шошу – испугаться
2024 (Екі мың жиырма төртінші) жылдың 23 (жиырма үшінші) қаңтарында Алматыда түнде күшті жер сілкінісі болды, сол кезде жұбайым қатты шошып кетті.
23 января 2024 года в Алматы ночью произошло сильное землетрясение, и моя супруга тогда сильно испугалась.
Мен ол кезде шошыған жоқпын. Мен жалпы жер сілкінісінен қорықпаймын. Бірақ сондай сәттерде отбасым үшін уайымдай бастаймын.
Я тогда не испугался. Я вообще не боюсь землетрясений. Но в такие моменты у меня появляется чувство беспокойства за мою семью.
Ата-анам қала сыртында жеке үйде тұрады, ал біз көпқабатты үйде тұрамыз.
Мои родители живут за городом в частном доме, а мы живём в многоквартирном доме.
Жұбайым мен балаларымның тыныштығы үшін мен отбасымды ата-анама апарып тастауға шешім қабылдадым.
Ради спокойствия жены и детей я решил отвезти семью к родителям.
Мен анама қоңырау шалып, оларға қонуға баратынымызды айттым.
Я позвонил маме и сказал, что мы приедем к ним переночевать.
Біз тез киініп, мысығымызды алып, жолға шықтық.
Мы быстро оделись, взяли с собой кота и поехали.
Көп адамдар сол түні қатты шошып кетті, ал түнгі сағат екіде жолдарда үлкен кептелістер болды.
Многие люди тогда испугались, и в два часа ночи на дорогах были большие пробки.
Әдетте түнде бізде кептеліс болмайды. Бірақ көп адам қорқыныштан қаладан шығып кетуді ойлады.
Обычно ночью у нас нет пробок. Но у многих из-за страха возникла идея уехать из города.
📘 ГРАММАТИКА: СЛОЖНОЕ ПРЕДЛОЖЕНИЕ С ЗАВИСИМОЙ ФОРМОЙ ДЕЙСТВИЯ И ГЛАГОЛОМ РЕЧИ ИЛИ МЫШЛЕНИЯ
📑 Пример из текста:
Мен анама қоңырау шалып, оларға баратынымызды айттым.
Я позвонил маме и сказал, что мы поедем переночевать.
👉 Разбираем: баратынымызды айттым - сказал, что мы поедем
👉 Конструкция состоит из двух частей:
- баратынымызды — зависимая часть, выражающая «то, что мы поедем»
- айттым — основное действие «я сказал»
📝 Так образуется сложное предложение, где одно действие становится объектом речи, мысли или восприятия.
📌 Используется с глаголами: айту (сказать), білу (знать), ойлау (думать), түсіну (понять), көру (видеть), есту (слышать), хабарлау (сообщить) и др.
🛠 бар + атын + ымыз + ды + айттым → баратынымызды айттым — «я сказал, что мы поедем»
бар + ған + ы + м + ды + айттым → барғанымды айттым — «я сказал, что поехал»
▪️ бар — основа глагола (идти, ехать)
▪️ атын / -етін / -йтын — суффикс причастия будущего времени или -ған / -ген / -қан / -кен если прошедшее время.
▪️ ымыз / -іміз — притяжательное окончание («наш», указывает, кто выполняет действие)
▪️ ды / -ді / -ты / -ті — аффикс винительного падежа («то, что»)
▪️ айттым — глагол речи (сказал)
🧩 Примеры:
Мен келмейтінімді ескерттім.
Я предупредил, что не приду.
Олар бәрін білетінін көрсетті.
Они показали, что всё знают.
Ол алдағанын мойындады.
Он признал, что обманул.
Мен естімегенімді айттым. — Я сказал, что не слышал.
Ол жолға шығатынын хабарлады. — Он сообщил, что отправится в путь.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
көп — много
адам — человек
қаладан — из города
(қала — город, -дан — исходный падеж)
кеткісі келген — хотел уехать
(кету — уехать, -кісі — желание, -келген — прич. прош. вр. «тот, кто хотел»)
түн — ночь
2024 жылдың — 2024 года
(2024 жыл — 2024 год, -дың — род. падеж)
23 қаңтарында — 23 января
(23 қаңтар — 23 января, -ында — мест. падеж)
Алматыда — в Алматы
(Алматы, -да — мест. падеж)
түнде — ночью
(түн — ночь, -де — мест. падеж)
күшті — сильный
жер сілкінісі — землетрясение
(жер — земля, сілкіну — трястись, -ісі — притяж.)
болды — было, произошло
(болу — быть, произойти, -ды — прош. вр.)
сол кезде — тогда
(сол — тот, кезде — во время)
жұбайым — моя супруга
(жұбай — супруг(а), -ым — моя)
қатты — сильно
шошып кетті — испугалась
(шошу — испугаться, -ып кету — совершить внезапно, полностью)
мен — я
ол кезде — в то время, тогда
(ол — тот, кезде — во время)
шошыған — испугавшийся
(шошу — пугаться, -ған — прич.)
жоқпын — не (был)
(жоқ — нет, -пын — я, наст. форма отрицания)
мен — я
жалпы — вообще
жер сілкінісінен — землетрясений
(жер сілкінісі — землетрясение, -нен — исходный падеж «от»)
қорықпаймын — не боюсь
(қорқу — бояться, -пай — отриц., -мын — я, наст. вр.)
бірақ — но
сондай — такие, подобные
сәттерде — в моментах
(сәт — момент, -тер — мн. ч., -де — мест. падеж)
отбасым — моя семья
(отбасы — семья, -м — моя)
үшін — ради, для
уайымдай бастаймын — начинаю беспокоиться
(уайымдау — беспокоиться, -й бастау — начинать, -мын — я, наст. вр.)
ата-анам — мои родители
(ата-ана — родители, -м — мои)
қала сыртында — за городом
(қала — город, сырт — внешняя часть, -ында — мест. падеж)
жеке — отдельный, частный
үйде — в доме
(үй — дом, -де — мест. падеж)
тұрады — живёт
(тұру — жить, стоять, -ады — наст. вр.)
ал — а, а вот
біз — мы
көпқабатты — многоквартирный
(көп — много, қабат — этаж, -ты — относит. суффикс)
үйде — в доме
(үй — дом, -де — мест. падеж)
тұрамыз — живём
(тұру — жить, -амыз — мы, наст. вр.)
жұбайым — моя супруга
(жұбай — супруг(а), -ым — моя)
мен — и
балаларымның — моих детей
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч., -ым — мои, -ның — род. падеж)
тыныштығы — спокойствие
(тыныштық — покой, спокойствие, -ы — притяж.)
үшін — ради, для
мен — я
отбасымды — свою семью
(отбасы — семья, -м — моя, -ды — вин. падеж)
ата-анама — к родителям
(ата-ана — родители, -ма — дат. падеж)
апарып тастауға — отвезти
(апарып тастау — отвезти, -уға — инф. цель)
шешім қабылдадым — принял решение
(шешім — решение, қабылдау — принимать, -дым — я, прош. вр.)
мен — я
анама — маме
(ана — мать, -ма — дат. падеж)
қоңырау шалып — позвонив
(қоңырау шалу — звонить, -ып — деепр.)
оларға — им
(ол — он/она/они, -ларға — дат. мн. ч.)
қонуға — переночевать
(қону — ночевать, -уға — инф. цель)
баратынымызды — что мы поедем
(бару — ехать, -атын — прич., -ымыз — мы, -ды — вин. падеж)
айттым — сказал
(айту — говорить, -тым — я, прош. вр.)
біз — мы
тез — быстро
киініп — одевшись
(киіну — одеваться, -іп — деепр.)
мысығымызды — нашего кота
(мысық — кот, -ымыз — наш, -ды — вин. падеж)
алып — взяв
(алу — брать, -ып — деепр.)
жолға — в путь
(жол — дорога, путь, -ға — дат. падеж)
шықтық — выехали, вышли
(шығу — выходить, -тық — мы, прош. вр.)
көп адамдар — многие люди
(көп — много, адам — человек, -дар — мн. ч.)
сол түні — той ночью
(сол — тот, түн — ночь, -і — притяж.)
қатты — сильно
шошып кетті — испугались
(шошу — испугаться, -ып кету — внезапно, полностью)
ал — а, и
түнгі сағат екіде — в два часа ночи
(түнгі — ночной, сағат — час, екі — два, -де — мест. падеж)
жолдарда — на дорогах
(жол — дорога, -дар — мн. ч., -да — мест. падеж)
үлкен — большие
кептелістер — пробки
(кептеліс — пробка, -тер — мн. ч.)
болды — были, случились
(болу — быть, -ды — прош. вр.)
әдетте — обычно
түнде — ночью
(түн — ночь, -де — мест. падеж)
бізде — у нас
(біз — мы, -де — мест. падеж)
кептеліс — пробка
болмайды — не бывает
(болу — быть, -май — отриц., -ды — наст. вр.)
бірақ — но
көп адам — многие люди
(көп — много, адам — человек)
қорқыныштан — из-за страха
(қорқыныш — страх, -тан — исходный падеж)
қаладан — из города
(қала — город, -дан — исходный падеж)
шығып кетуді — уехать (действие)
(шығып кету — уехать, -ді — вин. падеж)
ойлады — подумали
(ойлау — думать, -ды — прош. вр.)
Скрыть словарь
📅 140-КҮН / 140-Й ДЕНЬ
📹 Видео к уроку
👥 СІЗ “БАТЫЛ БОЛ” КЛУБЫНЫҢ КЕЗДЕСУЛЕРІНЕ БАРЫП КӨРДІҢІЗ БЕ?
А ВЫ БЫЛИ НА ВСТРЕЧАХ КЛУБА “БАТЫЛ БОЛ”?
📌 Глагол дня: ұйымдастыру – организовывать
Егер сізді қазақ тілін дамытуға көмектесетін тегін клубқа шақырса, сол ұсынысты қабылдар ма едіңіз?
Если бы вас пригласили в бесплатный клуб, где помогают развивать казахский язык, вы бы приняли это приглашение?
Мұндай клуб (https://batylbol.kz/) шынында бар! Олар Қазақстанның түкпір-түкпірінде сөйлесу кездесулерін ұйымдастырады.
Такой клуб действительно есть! Они организовывают встречи для общения по всему Казахстану.
Клубтың мақсаты — қазақ тілінде еркін сөйлесуді дамыту.
Цель клуба — развить разговорные навыки через общение на казахском языке.
Клубта жаңадан бастағандар мен тәжірибесі жетіспейтін орта деңгейдегілерге арналған бағдарламалар бар.
В клубе есть программа для новичков и для тех, у кого средний уровень, но не хватает практики.
Мен бұл клубқа баруды көптен бері жоспарлап жүр едім, бірақ батылым жетпей жүрген.
Я давно планировал посетить этот клуб, но не решался.
Маған түрткі болған — «ұйымдастыру» - деген етістік.
Подтолкнул меня к этому глагол «ұйымдастыру» — «организовывать».
Бұл етістік іс-шаралар, кездесулер немесе конференциялар ұйымдастыру туралы айтылғанда жиі қолданылады.
Этот глагол часто используется, когда речь идёт об организации мероприятий, встреч или конференций.
Бұл етістіктің қолданылу аясын мұқият қарап шыққанда, мен бірден клуб туралы есіме түсірдім де, сонда баруға шешім қабылдадым.
Внимательно просматривая сферы употребления этого глагола, я сразу вспомнил про клуб и решил туда сходить.
Сол үшін мен Instagram-ға кіріп (https://www.instagram.com/batylbol_almaty/), өтініш бердім!
Для этого я зашёл в Instagram и подал заявку!
📘 ГРАММАТИКА: ПРОШЕДШЕЕ ПРОДОЛЖИТЕЛЬНОЕ ВРЕМЯ С «ЕДІ»
📑 Пример из текста:
Мен бұл клубқа баруды көптен бері жоспарлап жүр едім, бірақ батылым жетпей жүрген.
Я давно планировал посетить этот клуб, но не решался.
📝 Еді — форма прошедшего времени вспомогательного глагола е («быть»).
В сочетании с глаголами отыр, тұр, жүр, жатыр образует аналитическую форму прошедшего продолжительного времени.
👉 Эта конструкция обозначает действие, которое происходило длительно или постоянно в прошлом, но сейчас завершено.
🛠 [основа глагола + форма деепричастия (-ып / -іп / -п)] + [вспомогательный глагол: отыр / тұр / жүр / жатыр] + еді (+ личное окончание)
📃 жоспарлап жүр едім
→ жоспарла (планировать) + п (көсемше) + жүр (нахожусь в процессе) + едім (был)
= планировал (длительно, раньше)
🧩 Примеры:
Мен сені күтіп отыр едім.
Я ждал тебя (в тот момент).
Ол ауылда жұмыс істеп жүр еді.
Он тогда работал в ауле.
Біз сөйлесіп жатыр едік.
Мы тогда разговаривали.
Балалар аулада ойнап жүр еді.
Дети тогда играли во дворе.
Мен кітап оқып отыр едім, кенет жарық сөнді.
Я читал книгу, и вдруг свет погас.
📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
сіз — вы
«Батыл бол» — будь смелым
(батыл — смелый, бол — будь)
клубының — клуба
(клуб, -ы — его, -ның — род. падеж)
кездесулеріне — на встречи
(кездесу — встреча, -лер — мн. ч., -і — притяж., -не — дат. падеж)
барып көрдіңіз бе — были, посещали ли
(бару — идти, -п көру — попробовать, -діңіз — вы, -бе — вопросит.)
егер — если
сізді — вас
(сіз — вы, -ді — вин. падеж)
қазақ тілін — казахский язык
(қазақ тілі — казахский язык, -н — вин. падеж)
дамытуға — развивать (цель)
(дамыту — развивать, -уға — инф. цель)
көмектесетін — помогающий
(көмектесу — помогать, -етін — прич.)
тегін — бесплатный
клубқа — в клуб
(клуб, -қа — дат. падеж)
шақырса — если пригласят
(шақыру — приглашать, -са — условн. форма)
сол — тот, это
ұсынысты — предложение
(ұсыныс — предложение, -ты — вин. падеж)
қабылдар ма едіңіз — приняли бы
(қабылдау — принимать, -р — будущее/гипотетич., -ма — вопрос, едіңіз — вы (вежл. прош.))
мұндай — такой, подобный
шынында — действительно
бар — есть
олар — они
Қазақстанның — Казахстана
(Қазақстан, -ның — род. падеж)
түкпір-түкпірінде — по всему
(түкпір-түкпір — все уголки, -інде — мест. падеж)
сөйлесу — общение, разговор
кездесулерін — встречи
(кездесу — встреча, -лер — мн. ч., -ін — вин. падеж)
ұйымдастырады — организовывают
(ұйымдастыру — организовывать, -ады — наст. вр.)
клубтың — клуба
(клуб, -тың — род. падеж)
мақсаты — цель
(мақсат — цель, -ы — притяж.)
қазақ тілінде — на казахском языке
(қазақ тілі — казахский язык, -нде — мест. падеж)
еркін — свободно
сөйлесуді — разговор (действие)
(сөйлесу — разговаривать, -ді — вин. падеж)
дамыту — развивать
клубта — в клубе
(клуб, -та — мест. падеж)
жаңадан бастағандар — начинающие
(жаңадан — заново, бастаған — начавший, -дар — мн. ч.)
тәжірибесі — опыт (его)
(тәжірибе — опыт, -сі — притяж.)
жетіспейтін — не хватает, недостаточный
(жетіспеу — не хватать, -ейтін — прич.)
орта деңгейдегілерге — людям среднего уровня
(орта деңгей — средний уровень, -дегі — относящийся, -лер — мн. ч., -ге — дат. падеж)
арналған — предназначенный
(арнау — предназначать, -лған — прич.)
бағдарламалар — программы
(бағдарлама — программа, -лар — мн. ч.)
бар — есть
бұл — этот
клубқа — в клуб
(клуб, -қа — дат. падеж)
баруды — посещение (пойти)
(бару — идти, -ды — вин. падеж)
көптен бері — давно
(көптен — давно, бері — с того времени)
жоспарлап жүр едім — планировал
(жоспарлау — планировать, -п жүр — длит. действие, едім — я, прош. вр.)
бірақ — но
батылым — моя смелость
(батыл — смелость, -ым — моя)
жетпей жүрген — не хватало
(жету — хватать, достигать, -п жүр — длит. форма)
маған — мне
түрткі болған — подтолкнувший
(түрткі болу — побудить, -ған — прич.)
ұйымдастыру — организовывать
деген — называемый, означающий
(де — говорить, -ген — прич.)
етістік — глагол
іс-шаралар — мероприятия
(іс-шара — мероприятие, -лар — мн. ч.)
кездесулер — встречи
(кездесу — встреча, -лер — мн. ч.)
конференциялар — конференции
(конференция, -лар — мн. ч.)
ұйымдастыру — организовывать
туралы — о, про
айтылғанда — когда говорится
(айту — говорить, -ылғанда — деепр. форма «когда сказано»)
жиі — часто
қолданылады — используется
(қолдану — использовать, -лады — наст. вр. страд. залог)
етістіктің — глагола
(етістік — глагол, -тің — род. падеж)
қолданылу — употребление
(қолдану — использование, -лу — отглаг. сущ.)
аясын — сферу
(ая — предел, область, -сын — вин. падеж)
мұқият — внимательно
қарап шыққанда — просматривая
(қарау — смотреть, -п шығу — полностью просмотреть, -қанда — когда)
бірден — сразу
туралы — о, про
есіме түсті — вспомнил
(еске түсу — вспомниться, -іме — в мою память, -түсу — упасть, -ті — прош. вр.)
сонда — туда, туда же
баруға — сходить (цель)
(бару — идти, -уға — инф. цель)
шешім қабылдадым — принял решение
(шешім — решение, қабылдау — принимать, -дым — я, прош. вр.)
сол үшін — для этого
(сол — тот, үшін — ради, для)
Instagram-ға — в Instagram
кіріп — зайдя
(кіру — заходить, -іп — деепр.)
өтініш бердім — подал заявку
(өтініш — заявление, заявка, беру — давать, -дім — я, прош. вр.)
Скрыть словарь
© Татьяна Валяева, 20072026
|