Главная Гид Упражнения Тесты Песни Словарь Автор Телеграм-канал
Казахский язык
Главная  Полезные материалы → Практика → Онлайн-Марафон, стр.8
            Разбор грамматики
Новые слова
 1 
 2 
 3 
Фразы
Анекдоты
Новостные видео
 1 
Диалоги из фильмов
 1 
 2 
 Kaizen метод
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 11 
 12 
 13 
 14 
 15 
 16 
 17 
 18 
 19 
 20 
 21 
 22 
 23 
 24 
 Онлайн-Марафон
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 11 
 12 
 13 
 14 
 Қаз 
 

Онлайн-Марафон: Казахский язык за год

Страница 8  (дни с 141 по 160)

Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 141-КҮН / 141-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🪣 АЙЫНА НЕШЕ РЕТ ҮЙДІ ТАЗАЛАЙСЫЗДАР?
СКОЛЬКО РАЗ В МЕСЯЦ ВЫ УБИРАЕТЕСЬ ДОМА?

📌 Глагол дня: тазалау – чистить, убирать

Мен бір нәрсені байқадым: Алматы қаласында шаң өте тез жиналады.
Я заметил такую вещь: в городе Алматы пыль очень быстро накапливается.

Сондықтан үйдің таза болуы үшін кем дегенде аптасына бір рет тазалау керек.
Поэтому, чтобы дома было чисто, нужно убираться не менее одного раза в неделю.

Әдетте мен мұны демалыс күндері жасаймын. Қоймадан шаңсорғышты алып, ең алдымен барлық кілемдер мен еденді тазалаймын.
Обычно я это делаю на выходных. Достаю из кладовки пылесос и первым делом чищу все ковры и пол.

Содан кейін шаңсорғыштың басын ауыстырып, жиһазды шаңнан тазалаймын.
Потом я меняю насадку на пылесосе и чищу от пыли мебель.

Одан кейін дымқыл шүберекті алып, түрлі заттар мен техниканы сүртемін.
Далее я беру влажную тряпочку и протираю различные предметы и технику.

Теледидар мен ноутбук экранын тазалау үшін менде арнайы шүберек пен арнайы сұйықтық бар.
Для чистки экрана телевизора и ноутбука у меня есть специальная тряпочка и специальная жидкость.

Залда және ұлымның бөлмесінде кілемдер жұқа, сондықтан оларды шаңсорғышпен тазалау оңай.
В зале и комнате сына ковры тонкие, и пылесосить их легко.

Ал қызымның сүйікті кілемінің түгі өте ұзын, сондықтан оны шаңсорғышпен тазалау мен үшін нағыз сынақ.
А вот у любимого ковра дочери очень длинный ворс, и пылесосить его для меня — настоящее испытание.

Бірақ жинап болғаннан кейін айналадағы тазалық пен тәртіпке қарағанда жағымды сезім пайда болады.
Зато после уборки появляется приятное ощущение, когда смотришь на порядок и чистоту вокруг.

📘 УРОК ГРАММАТИКИ: ДОМ И ВСЁ, ЧТО В НЕМ

📌 Говоря об уборке мы сегодня обсуждать разные предметы дома. Поэтому вот вам дополнительно новые слова для составления предложений:

🏡 ҮЙ / ДОМ
пәтер — квартира
бөлме — комната
қонақ бөлме — гостиная
жатын бөлме — спальня
жуынатын бөлме — ванная
асүй — кухня
дәліз — коридор
кіре беріс — подъезд
қабат — этаж
шатыр — крыша, палатка
төбе, үйдің төбесі — потолок
қабырға — стена
еден — пол
есік — дверь
терезе — окно
босаға — порог
төр — почётное место
бұрыш — угол

🪑 ЖИҺАЗ / МЕБЕЛЬ
үстел — стол
орындық — стул
кереует — кровать
төсек — постель
сөре — полка, витрина
шкаф — шкаф
перде — штора
жастық — подушка
жамылғы — покрывало
көрпе — одеяло
ақжайма, жайма — простыня
кілем — ковёр

⚙️ ТҰРМЫСТЫҚ ТЕХНИКА / БЫТОВАЯ ТЕХНИКА
шаңсорғыш — пылесос
тоңазытқыш — холодильник
микротолқынды пеш — микроволновая печь
кір жуу машинасы — стиральная машина
салқындатқыш — кондиционер
желдеткіш — вентилятор
үтік — утюг
шам — лампа
теледидар — телевизор
фотоаппарат — фотоаппарат
бейнекамера — видеокамера
фен — фен
сағат — часы
ұялы телефон — мобильный телефон

☕️ ЫДЫС-АЯҚ / ПОСУДА
ыдыс — посуда
табақ — блюдо
тәрелке — тарелка
табақша — блюдце
стақан — стакан
шыныаяқ — чашка
саптыаяқ — кружка
рөмке — рюмка
кесе — пиала
қасық — ложка
асқасық — столовая ложка
шай қасық — чайная ложка
шанышқы — вилка
пышақ — нож
ожау — половник
табақ, таба, тайпақ таба — сковорода
шұңғыл таба — глубокая сковорода
құмыра — кувшин
сүзгіш — фильтр
самауыр — самовар

🧺 ТАЗАЛЫҚ ЖӘНЕ ЗАТТАР / УБОРКА И ПРЕДМЕТЫ
сыпырғыш — веник
шүберек — тряпка
қоқыс — мусор
қоқыс шелегі — мусорное ведро
ұнтақ — порошок
сабын — мыло
сусабын — шампунь
майлық — салфетка
орамал — полотенце, платок
ілгіш — вешалка
үтік — утюг

🧰 ҚҰРАЛДАР / ИНСТРУМЕНТЫ
балға — молоток
балта — топор
ара — пила
егеу — напильник
күрек — лопата
арқан — верёвка, канат
қап — мешок
дорба — сумка, мешочек
қорап — коробка
жәшік — ящик
кілт — ключ
құлып — замок
шынжыр — цепь
таразы — весы

🍽 ҮСТЕЛ / НА СТОЛЕ
дастарқан — скатерть
гүлсауыт — ваза
шөлмек, бөтелке — бутылка
бөшке — бочка
нәрсе, зат — вещь, предмет
сурет — картина, рисунок
газет — газета

🚽 ЖӘНЕ БАСҚА / ПРОЧЕЕ
дәретхана, әжетхана — туалет
душ — душ
шүмек — кран
унитаз — унитаз
тұсқағаз — обои
тұтқа — ручка (дверная)
жарық — свет
жүк — багаж, груз
тор — сетка, клетка
бассейн — бассейн
салқындатқыш — кондиционер


📅 142-КҮН / 142-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤗 «РАҚМЕТ АЙТУ» — БІЗДІҢ КҮН САЙЫНҒЫ БОРЫШЫМЫЗ
ГОВОРИТЬ «СПАСИБО» — НАША ЕЖЕДНЕВНАЯ ОБЯЗАННОСТЬ

📌 Глагол дня: рақмет айту – благодарить

Алғыс білдіру — біздің күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі.
Выражение благодарности — это неотъемлемая часть нашей повседневной жизни.

Біз біреуден бір шыны су алсақ та, қымбат сыйлық алсақ та, күн сайын «рақмет» айтамыз.
За всё, что мы получаем от других — от стакана воды до дорогих подарков — мы ежедневно благодарим.

«Рақмет» айту — бұл біреудің жасаған жақсылығына, көмегіне, назар аударуына немесе қамқорлығына деген шынайы ризашылық сезімін сөзбен не іспен жеткізу.
Сказать «спасибо» — значит выразить чувство признательности за добро, помощь, внимание или заботу, проявленное в словах или действиях.

Біз «рақмет» дегенде, сол адамның біз үшін жасаған ісін шын жүректен бағалайтынымызды білдіреміз.
Когда мы говорим «спасибо», мы даём понять другому человеку, что искренне ценим то, что он сделал для нас.

Адамдарға сөзбен, іспен, өзара сыйлықтармен және ізгі істермен алғыс білдіргенде, біз өзімізге деген сенімді және адамдармен қарым-қатынасты нығайтамыз.
Когда мы благодарим людей словами, делом, взаимными подарками и добрыми поступками, мы укрепляем доверие к себе и отношения с людьми.

Ал алғыс айтуды қойсақ, бәрі бізге қарыз сияқты көріне бастайды, бұл өзімшілдікке және адам арасындағы қатынастар жөніндегі қате түсінікке әкеледі.
А когда мы перестаём благодарить, нам начинает казаться, что все нам должны, и это приводит к эгоизму и неправильному представлению о человеческих отношениях.

Сондықтан адамдарға алғыс айту — бұл мүмкіндік емес, өмірлік қажеттілік.
Вот почему благодарить людей — это не возможность, а жизненная необходимость.

📘 ГРАММАТИКА: АЖЫРАМАС — ОТРИЦАТЕЛЬНАЯ ФОРМА ВОЗМОЖНОГО ПРИЧАСТИЯ

📑 Пример из текста:
Алғыс білдіру — біздің күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі.
Выражение благодарности — это неотъемлемая часть нашей повседневной жизни.

📌 ажырамас → неотделимый, неотъемлемый

📝 Это отглагольное прилагательное, образованное от глагола ажырау (отделяться) с помощью отрицательного суффикса –ма и суффикса возможности –с.

👉 Эта форма выражает качество предмета — невозможность совершения действия,
то есть «тот, который не может быть отделён». — «неотделимый», «неразлучный»,

🧐 По сути, это отрицательная форма возможного причастия,
которая в современном языке полностью перешла в разряд прилагательных.

🛠 Основа глагола + суффикс отрицания (–ма / –ме / –ба / –бе / –па / –пе) + суффикс возможности (–с)

🧩 Примеры:
бөлінбес — неделимый
ұмытылмас — незабываемый
жойылмас — неуничтожимый, неразрушимый
айырылмас — неразлучный, неотделимый
қайырылмас — безвозвратный
айнымас — неизменный


📅 143-КҮН / 143-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🛒 ДҮКЕНГЕ БАРУ
ПОХОД В МАГАЗИН

📌 Глагол дня: алу – взять, получать

Әдетте жұбайым тамақ дайындап жатқанда, мен ұлыммен бірге дүкенге барамыз.
Обычно когда супруга готовит, мы с сыном ходим в магазин.

«Қымбаттым, сенен дүкенге барып, азық-түлік алып келуіңді өтінемін. Өзіңмен бірге Ришонды (имя сына) ала бар, саған көмектеседі», — деді ол.
«Дорогой, хочу попросить тебя сходить в магазин за продуктами. Возьми с собой Ришона, чтобы он тебе помог», — сказала она.

Мен киініп, әмиянды, телефон мен кілттерді алдым да, ұлыммен бірге шықтым.
Я оделся, взял кошелек, телефон, ключи и мы пошли.

Дүкенге келген соң, телефоннан әйелімнің хабарламасын аштым.
Придя в магазин, я открыл сообщение жены в телефоне.

«Дүкеннен нан, сүт, қаймақ, шұжық, күріш, макарон, кетчуп, картоп, сәбіз ал. Сондай-ақ кір жуатын ұнтақ, тіс пастасы, дәретхана қағазы, майлықтар, ауа тазартқыш және мысыққа арналған жем де алу керек», — делінген.
Там было написано: «Возьми в магазине хлеб, молоко, сметану, колбасу, рис, макароны, кетчуп, картошку, морковку. Еще нужно взять стиральный порошок, зубную пасту, туалетную бумагу, салфетки, освежитель воздуха, корм для кота».

Біз тізімдегі барлық затты тауып, кассаға бардық.
Мы нашли все, что было в списке, и пошли к кассе.

– Барлығын алдық па? – деп сұрадым ұлымнан.
– Ну что, всё взяли? – спросил я сына.

– Иә, бәрін, әке, – деді ол.
– Да, всё, папа, – ответил он.

– Міне, картаны ал да кассаға бар, ал мен наубайханадан ыстық тоқаштар алып келемін.
– Вот возьми карточку и иди на кассу, а я схожу возьму горячие булочки в пекарне.

Мен тоқаштарды алып, кассаға қайта келдім. Біз төлем жасап, үйге қайттық.
Взяв булочки, я вернулся на кассу. Мы оплатили и пошли домой.

📘 ГРАММАТИКА: ФУНКЦИИ ГЛАГОЛА "АЛУ"

📝 Глагол алу один из самых часто используемых и универсальных в казахском языке.

🔹 Основное значение:
Алу — это глагол с базовым значением «брать, получать, приобретать».

🧩 Примеры:
Мен кітап алдым. — Я взял книгу.
Ол дүкеннен нан алды. — Он купил хлеб в магазине.
Сен хат алдың ба? — Ты получил письмо?

🔸 Вспомогательное значение:
Здесь глагол добавляется к другому глаголу и придает ему дополнительный оттенок, например:

👉 Совершить действие ради себя:
Тамақтанып алдым. — Поел (для себя).
Үйді жинап алдым. — Убрался (для себя, не для кого-то).

👉 Освоение или усвоение:
Білім алып жүр. — Получает образование.
Сабақтан көп нәрсе алып шықты. — Он вынес много полезного из урока.
Үлгі алып, үйрен. — Бери пример, учись.

👉 Подготовка, «сделать заранее»
Жазып алайын. — Запишу-ка (чтобы не забыть).
Кір жуып алайық. — Давай постираем (пока есть возможность).

▪️ В составных глаголах (күрделі етістіктер):
Алу входит в десятки составных глаголов, образуя устойчивые выражения, которые имеют новое, нередко идиоматическое значение.

рұқсат алу — получать разрешение
әсер алу — получать впечатление
дем алу — дышать, отдыхать
сатып алу — покупать
тапсырыс алу — получать заказ
жеңіс алу — одержать победу
еске алу — вспоминать
үлгі алу — брать пример
и т.д.


📅 144-КҮН / 144-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

📱 МЕНІҢ ТЕЛЕФОНЫМА ОРНАТЫЛҒАН ҚОЛДАНБАЛАР
ПРИЛОЖЕНИЯ, УСТАНОВЛЕННЫЕ НА МОЕМ ТЕЛЕФОНЕ

📌 Глагол дня: орнату – устанавливать

Статистикаға сәйкес (https://www.crossrivertherapy.com/research/cell-phone-addiction-statistics), орташа есеппен адам телефонын әр 12 минут сайын, яғни күніне шамамен 80 рет тексереді.
Согласно статистике, в среднем человек проверяет свой телефон каждые 12 минут, то есть примерно 80 раз в день.

Біздің телефондарымызда әртүрлі қосымшалар орнатылған. Міне, менің қосымшаларым:
В наших телефонах установлены разные приложения. Вот мои:

Мен Telegram мен WhatsApp-ты сөйлесу үшін қолданамын. Сондай-ақ Telegram-да жаңалықтар оқимын және әртүрлі арналарға жазылғанмын.
Telegram и WhatsApp я использую для общения. Также в Telegram я читаю новости и подписан на разные каналы.

ChatGPT — менің сұрақтарыма жауап беретін және тілдерді үйренуге көмектесетін жасанды интеллект.
ChatGPT — это искусственный интеллект, который отвечает на мои вопросы и помогает в изучении языков.

Kaspi.kz қосымшасын мен төлем жасау және онлайн-дүкеннен сатып алу үшін қолданамын.
Kaspi.kz я использую для оплаты и покупок в онлайн-магазине.

2GIS және Yandex Навигатор маған қала ішінде жүруге және қажет жерлерді табуға көмектеседі.
2GIS и Yandex Навигатор помогают мне передвигаться по городу и находить нужные места.

Duolingo және Duo Cards маған тілдерді қызықты әрі интерактивті түрде үйренуге көмектеседі.
Duolingo и Duo Cards помогают мне изучать языки в интересной и интерактивной форме.

Сондай-ақ мен Google Translate, Yandex Music, Google Drive, YouTube және басқа да қосымшаларды жиі қолданамын.
Также я часто пользуюсь Google Translate, Yandex Music, Google Drive, YouTube и другими приложениями.

Ал сіз өзіңізге қандай қосымшалар орнаттыңыз?
А какие приложения вы себе установили?

📘 ГРАММАТИКА: ВОЗВРАТНОЕ МЕСТОИМЕНИЕ «ӨЗ»

📑 Пример из текста:
Ал сіз өзіңізге қандай қосымшалар орнаттыңыз?
А какие приложения вы себе установили?

👉 Разбираем: өзіңізге

📝 «Өз» — это возвратное местоимение, означающее «сам», «себя», «свой».
Когда к нему присоединяются суффиксы принадлежности и падежные окончания, оно показывает, кому относится действие — то есть «для себя», «у себя», «с собой».

📍 Конструкция подчеркивает, что действие направлено на самого субъекта.
Иногда добавляет уважительное значение (как в өзіңізге — «себе» вежливо).

🛠 ӨЗ + суффикс принадлежности + падежное окончание
ӨЗ + ІҢ + ІЗ + ГЕ = ӨЗІҢІЗГЕ

📋 Примеры по лицам:
Мен → өзіме — себе (мне)
Сен → өзіңе — себе (тебе - неформально)
Сіз → өзіңізге — себе (вам - вежливо)
Ол → өзіне — себе (ему)
Біз → өзімізге — себе (нам)
Сендер → өздеріңе — себе (вам - мн., неформ.)
Сіздер → өздеріңізге — себе (вам - мн., вежливо)
Олар → өздеріне — себе (им)

📍 Формы в других падежах:
Барыс септік (-ге) → өзіме, өзіңізге — себе
Шығыс септік (-ден) → өзімнен, өзіңізден — от себя
Жатыс септік (-де) → өзімде, өзіңізде — у себя
Көмектес септік (-мен) → өзіммен, өзіңізбен — с собой
Табыс септік (-ді) → өзімді, өзіңізді — себя

🧩 Примеры в предложениях:
Мен өзіме жаңа телефон сатып алдым.
Я купил себе новый телефон.

Сен өзіңе сенуің керек.
Ты должен верить в себя.

Сіз өзіңізге қамқор болыңыз.
Берегите себя.

Ол өзіне тамақ дайындап жатыр.
Он готовит еду себе.

Біз өзімізге мақсат қойдық.
Мы поставили цель перед собой.


📅 145-КҮН / 145-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🛍 БІЗДІҢ ИНТЕРНЕТТЕГІ САТЫП АЛУЛАРЫМЫЗ
НАШИ ПОКУПКИ В ИНТЕРНЕТЕ

📌 Глагол дня: тапсырыс беру – заказывать

Бұрын адамдар сатып алу үшін дүкендерге баратын.
Раньше для покупок люди ходили в магазины.

Қазір көптеген адамдар бәрін интернет арқылы тапсырыс береді.
Сейчас многие заказывают всё через интернет.

Қызым түрлі тауарларды Wildberries арқылы тапсырыс беріп алуды жақсы көреді.
Моя дочь любит заказывать доставку разных товаров на Вайлдберис.

Оның қолына ақша түсе салысымен, ол қосымшаны ашып, бір нәрсеге тапсырыс береді.
Как только у неё появляются деньги, она открывает приложение и что-то заказывает.

Оның тізіміндегі ең танымал тауарлар — жұмсақ ойыншықтар мен кітаптар.
Самые популярные товары в её списке — это мягкие игрушки и книги.

Қызым кітап оқуды жақсы көреді.
Она у меня любит читать.

Ұлым мен жұбайым интернет арқылы тапсырыс бергенді ұнатпайды.
Сын и супруга не любят делать заказы в интернете.

Мен көбіне Kaspi арқылы тапсырыс беремін, ал кейде Wildberries пен Ozon қолданамын.
Я часто делаю заказы на Каспи, реже на Вайлдберис и Озоне.

Жақында ата-анамның кір жуғыш машинасы бұзылып қалды.
Недавно у родителей сломалась стиральная машина.

Мен Kaspi-ге тез кіріп, пікірлерді оқыдым, ал келесі күні ата-анамда жаңа кір жуғыш машина болды.
Я быстро зашёл на Каспи, почитал отзывы, и на следующий день у родителей уже была новая стиральная машина.

Азық-түлік дүкеніне өзім барғанды ұнатамын.
В продуктовый магазин я люблю ходить сам.

Бірақ менің кейбір достарым тіпті азық-түлікті де мобильді қосымша арқылы тапсырыс бергенді ұнатады.
Но некоторые мои друзья любят даже продукты питания заказывать через мобильное приложение.

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ –ЫСЫМЕН / –ІСІМЕН

📑 Пример из текста:
Оның қолына ақша түсе салысымен, ол қосымшаны ашып, бір нәрсеге тапсырыс береді.
Как только у неё появляются деньги, она открывает приложение и что-то заказывает.

👉 Разбираем : түсе салысымен
📝 –ысымен / –ісімен — это временная конструкция,
которая обозначает немедленное следование действий:
👉 как только произошло одно действие, сразу начинается другое.
📃 Образуется от глагольной основы посредством добавления суффикса –ыс / –іс (образует зат есім – существительное действия), далее присоединяется притяжательное окончание (–і / –сы / –сі), и в конце добавляется көмектес септік –мен со значением «вместе с / при наступлении чего-то».
📍 Буквально: «со своим действием» → по смыслу: «как только».
🛠 Глагол + (ыс / іс) + (притяж. окончание) + (–мен)
келу (приходить) → келіс (приход) → келісі (его приход) → келісімен (с приходом / как только пришёл)
отыру (сидеть) → отырыс (сидение) → отырысы (его сидение) → отырысымен (с тем, что сел / как только сел)

🧩 Примеры в предложениях:
Келісімен үйге кірді.
Как только пришёл, вошёл в дом.

Айтысымен кетіп қалды.
Как только сказал, ушёл.

Отырысынымен сөйлей бастады.
Как только сел, начал говорить.

Бітірісімен демалуға шықты.
Как только закончил, пошёл отдыхать.

Көрісімен қуанды.
Как только увидел, обрадовался.

Жуысымен ішуге болмайды.
Как только помыл, нельзя сразу пить.

Тұрысымен жуынуға кетті.
Как только встал, пошёл умываться.


📅 146-КҮН / 146-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🖥 КЕҢСЕДЕ ЖАҢА КОМПЬЮТЕРДІ БАПТАУ
НАСТРОЙКА НОВОГО КОМПЬЮТЕРА В ОФИСЕ

📌 Глагол дня: баптау – настраивать

Жуырда менің ескі компьютерім нашар жұмыс істей бастады және жиі тұрып қалатын болды, бұл көп уақытымды алып, жұмысқа кедергі келтірді.
Недавно мой старый компьютер стал плохо работать и часто тормозил, это стало отнимать много времени и мешать работе.

Сондықтан мен Kaspi арқылы өзіме кеңсеге жаңа компьютерге тапсырыс бердім.
Поэтому я через Kaspi заказал себе новый компьютер в офис.

Бірақ жаңа компьютерге көшу үшін алдымен оны баптап, жұмысқа дайындау керек.
Но, чтобы пересесть на новый компьютер, его нужно настроить и подготовить к работе.

Сондай-ақ мен өзіме екінші монитор мен сымсыз пернетақта сатып алдым, өйткені солай жұмыс істеу әлдеқайда қолайлы.
Также я купил себе второй монитор и беспроводную клавиатуру, потому что так работать гораздо удобнее.

Мен оларды жаңа компьютерге қосып, өзіме қолайлы болатындай етіп баптадым.
Я подключил их к новому компьютеру и настроил так, чтобы мне было удобно пользоваться.

Содан кейін мен жұмысқа қажетті бағдарламаларды орнатып, оларды да баптадым.
Потом я установил программы для работы и тоже настроил их.

Соңында барлық жұмыс құжаттарымды жаңа компьютерге көшірдім.
И в конце я перенёс все свои рабочие документы на новый компьютер.

Енді жұмыс істеу әлдеқайда ыңғайлы болды, себебі жаңа компьютер қатып қалмайды және өте жылдам жұмыс істейді.
Теперь работать стало гораздо удобнее, так как новый компьютер не зависает и работает очень быстро.

Жаңа пернетақта өте ыңғайлы, ал экран анық әрі жарық, көзіме де әлдеқайда жайлы болды.
Новая клавиатура очень удобная, а экран чёткий и яркий, глазам тоже стало гораздо комфортнее.

📘 ГРАММАТИКА: КЕҢСЕ ЗАТТАРЫ МЕН ЖИҺАЗ

🧐 Друзья, раз мы затронули офисную тематику, давайте разберем офисные слова и попробуем с ними составлять сегодня предложения:

📎 ІС ҚАҒАЗДАРЫНА АРНАЛҒАН / КАНЦЕЛЯРСКИЕ ПРИНАДЛЕЖНОСТИ
қыстырғыш — скрепка
степлер (қапсырма машинасы) — степлер
қапсырмалар — скобы
тескіш — дырокол
кескіш — резак, нож для бумаги
желім — клей
жабысқақ таспа (скотч) — скотч
қалам салғыш — подставка для ручек
қағаз салғыш — лоток для бумаг
қоқыс жәшігі / қоқыс себеті — мусорная корзина
қалам — ручка
қарындаш — карандаш
бояу қалам — маркер
өшіргіш — ластик
сызғыш — линейка
түзеткіш сұйықтық — корректор
фломастер — фломастер
механикалық қарындаш — механический карандаш
сия — чернила
бояу — краска

📄 ҚАҒАЗ ЖӘНЕ ҚҰЖАТ / БУМАГА И ДОКУМЕНТЫ
қағаз — бумага
дәптер — тетрадь
дәптерше — блокнот
өзі жабысатын қағаз (стикер) — стикер, самоклеящаяся бумага
құжат — документ
қаптама — упаковка, обложка
мұқаба — папка
файл (мөлдір файл) — файл-вкладыш, прозрачный конверт
хатқалта — конверт
көшірме қағаз — копировальная бумага

💻 КОМПЬЮТЕР ЖӘНЕ ТЕХНИКА / КОМПЬЮТЕР И ТЕХНИКА
компьютер — компьютер
монитор — монитор
пернетақта — клавиатура
тінтуір — мышь
принтер — принтер
сканер — сканер
жарық шамы — настольная лампа
ұзартқыш — удлинитель
резеткі — розетка
құлаққап — наушники
ауа баптағыш — кондиционер

🪑 ЖИҺАЗ / МЕБЕЛЬ
үстел — стол
жазу үстелі / жұмыс үстелі — письменный стол
орындық — стул
кеңсе креслосы — офисное кресло
диван — диван
кітап сөресі — книжная полка
шкаф — шкаф
жағдан — сейф
ілгіш — вешалка
гүл — цветок, растение

🗂 ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ КӨМЕКШІ / ОРГАНИЗАЦИЯ И АКСЕССУАРЫ
күнтізбе — календарь
сағат — часы
қаламсап ұстағыш — подставка для ручек
кнопкалар жиынтығы — набор канцелярских кнопок
папка архиві — архивная папка
құжат қорабы — короб для документов
сөре — полка
күлсалғыш — пепельница
кілемше (тінтуірге арналған) — коврик (для мыши)
жастық — подушка (для кресла)


📅 147-КҮН / 147-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤗 МЕЙІРІМДІ АДАМНЫҢ ҚАСИЕТІ
СПОСОБНОСТЬ ДОБРОГО ЧЕЛОВЕКА

📌 Глагол дня: бөлісу – делиться

Мейірімді адам өзінде барды әрқашан басқа адамдармен бөліседі.
Добрый человек всегда делится тем, что у него есть с другими людьми.

Ол үнемі жақсы сөздерімен, ақылымен, ойларымен, ақшасымен, сыйлықтарымен және қолында барымен бөліседі.
Он постоянно делится хорошими словами, советами, мыслями, деньгами, подарками и всем, что у него есть.

Ал сараң адам ешнәрсесін бөліспейді.
А жадный человек ничем не делится.

Біз бөліскенде, біреуге жақсылық жасағанымызға қуанып, өзімізді жақсы сезінеміз.
Когда мы делимся, нам становится приятно, что мы сделали кому-то добро.

Бұл энергия бізге ұзақ уақытқа жағымды күш береді.
И эта энергия даёт нам позитивный заряд на долгое время.

Ата-аналар балаларына кішкентай кезінен бастап бөлісуді үйретеді.
Родители ещё с раннего детства учат своих детей делиться.

Біз мұны қалай жасаймыз? Шоколад береміз де, баланың не істейтінін күтеміз.
Как мы это делаем? Даём шоколадку и ждём, что сделает ребёнок.

Егер ол бізбен бөліссе, біз оны мақтап, кейде тағы бір нәрсе береміз.
Если он поделился с нами, мы начинаем хвалить его и иногда даём ещё что-то.

Ал егер ол бөліспесе, не үшін бөлісу керек екенін түсіндіре бастаймыз.
А если не поделился, начинаем объяснять, почему это нужно делать.

Жақсылықпен бөлісу – бұл тек мұқтаж адамдарға ғана емес, өзімізге де көмектесетін маңызды қасиет.
Делиться добром — это важная способность, которая помогает не только нуждающимся людям, но и нам самим.

Бұл қасиет бізге басқалармен қарым-қатынасты нығайтуға, мінезімізді жақсартуға және мейірімді адам болуға көмектеседі.
Это помогает нам укреплять отношения с другими людьми, улучшать свой характер и становиться добрее.

📘 ГРАММАТИКА: КӨМЕКТЕС СЕПТІК

📑 Пример из текста:
Ол үнемі жақсы сөздерімен, ақылымен, ойларымен, ақшасымен, сыйлықтарымен және қолында барымен бөліседі.
Он постоянно делится хорошими словами, советами, мыслями, деньгами, подарками и всем, что у него есть.

👉 Разбираем: сөздерімен, ақылымен, ойларымен, ақшасымен, сыйлықтарымен — все эти слова стоят в көмектес септік (творительном падеже).

📝 Көмектес септік — это падеж, который отвечает на вопросы:
кіммен? немен? → с кем? с чем?

🔹 Указывает на совместное действие (с кем совершается действие)
🔹 Или на орудие действия (с помощью чего совершается действие)
🛠 Негізгі сөз + -мен / -бен / -пен
Суффикс подбирается по последнему звуку слова:

После гласных и звуков й, л, м, н, р, у, ң → -мен
👉 бала → баламен
После глухих согласных қ, к, п, с, т, ш, ф, х, ц, ч → -пен
👉 дос → доспен
После звонких согласных б, в, г, ғ, д, ж, з → -бен
👉 жолдас → жолдаспен

📎 Если есть притяжательное окончание, суффикс добавляется после него:
ақылы + мен → ақылымен
сыйлықтары + мен → сыйлықтарымен

🧩 Примеры в предложениях:
Мен досыммен сөйлестім.
Я поговорил со своим другом.

Ол қаламмен жазып отыр.
Он пишет ручкой.

Біз ата-анамызбен бірге тұрамыз.
Мы живём вместе с родителями.

Мұғалім ақылымен бөлісті.
Учитель поделился своим советом.

Ол жақсы сөздерімен адамдардың көңілін көтереді.
Он поднимает настроение добрыми словами.

📌 Однако применить это правило нельзя ко всем существительным и самостоятельно построить новые слова. Можно только пользоваться теми, которые есть в словаре.


📅 148-КҮН / 148-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤝 БАСҚА АДАМДЫ ҚАЛАЙ ҚОЛДАУҒА БОЛАДЫ
КАК МОЖНО ПОДДЕРЖАТЬ ДРУГОГО ЧЕЛОВЕКА

📌 Глагол дня: қолдау – поддерживать

Жаныңда әрдайым сені қолдай алатын адамдардың болғаны қандай жақсы.
Хорошо, когда рядом с тобой есть люди, которые могут всегда тебя поддержать.

Өйткені ең мықты әрі тәуелсіз адамның өзі де кейде өзгелердің қолдауына мұқтаж болады.
Даже сильный и независимый человек иногда может попадать в ситуации, когда ему нужна поддержка других.

Сондықтан біз де бір-бірімізді дер кезінде қолдай білуді үйренуіміз керек.
А если так, значит мы должны научиться поддерживать друг друга в нужный момент.

Адамды қолдаудың түрі көп. Кейде ештеңе істемей-ақ, жай ғана жанында болып, оның ойын тыңдау жеткілікті. Адам қасында шын досының бар екенін сезінуі тиіс.
Поддержать человека можно по-разному. Иногда достаточно просто быть рядом или дать человеку высказаться, ничего не делая. Человек должен понимать, что рядом есть настоящий друг.

Бірақ кейде үнсіз қалуға болмайды, адамды жылы сөздермен жігерлендіру қажет. Оның көңіл күйін жағымсыздан жағымды күйге өзгертуге тырысу керек.
Но бывает, что молчать нельзя и нужно воодушевить человека тёплыми словами. Сделать так, чтобы его настроение изменилось с негативного на позитивное.

Кейбір жағдайларда адамның барлық қиындықтарын бірге еңсеріп, тіпті өз қолыңмен не қаржыңмен көмектесуге тура келеді.
Бывают ситуации, когда требуется пройти все трудности вместе с человеком и даже поддержать своими руками или деньгами.

Егер біз адамдардың мұқтаждығын байқап, оларға шын ниетпен қолдау көрсете білсек, ертең дәл сол адамдар бізге де сүйеніш болады.
Если мы будем чуткими к человеческим нуждам, то эти люди станут опорой для нас и поддержат нас, когда нам будет трудно.

📘 ГРАММАТИКА: ВЫРАЖЕНИЯ, ОБОЗНАЧАЮЩИЕ ВРЕМЯ И СИТУАЦИЮ

📑 Пример из текста:
Кейде ештеңе істемей-ақ, жай ғана жанында болып, оның ойын тыңдау жеткілікті.
Иногда

Бірақ кейде үнсіз қалуға болмайды, адамды жылы сөздермен жігерлендіру қажет.
Но бывает

Кейбір жағдайларда адамның барлық қиындықтарын бірге еңсеріп...
В некоторых ситуациях

Ертең дәл сол адамдар бізге де сүйеніш болады.
Завтра

📝 Эти выражения помогают обозначить время или ситуацию, в которой происходит действие.
Они показывают, когда или в каких обстоятельствах совершается поступок, а также могут придавать оттенок частоты (иногда, часто, редко).

👉 Чаще всего такие слова и выражения стоят в начале или в середине предложения и создают временной или условный контекст.

📃 Примеры выражений:
кейде — иногда
кейбір жағдайларда — в некоторых ситуациях
жағдайда / жағдайда — в ситуации, в случае
бір жағдайда — в одном случае
кезде — когда (во время, в момент)
ертең — завтра
бүгін — сегодня
кешке — вечером
таңертең — утром
осы кезде — в этот момент
сондай сәтте — в такой момент
болады — бывает
болған кезде — когда произошло
болған жағдайда — в случае, если произошло
болған сәтте — в тот момент, когда случилось

🧩 Примеры в предложениях:
Кейбір жағдайларда тез шешім қабылдау қажет.
В некоторых ситуациях нужно принимать быстрое решение.

Ол келген кезде мен үйде болмадым.
Когда он пришёл, меня не было дома.

Егер осындай жағдай тағы болса, біз дайын болуымыз керек.
Если такая ситуация повторится, мы должны быть готовы.

Ертең ауа райы жылы болса, серуенге шығайық.
Если завтра будет тепло, пойдём на прогулку.

Бүгін ерекше күн — жаңа істің басталуы.
Сегодня особенный день — начало нового дела.

Сондай сәтте адамның қасында досының болуы маңызды.
В такой момент важно, чтобы рядом был друг.


📅 149-КҮН / 149-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

💭 ЕГЕР ДАМЫҒЫҢ КЕЛСЕ, СЫНДЫ ЖАҚСЫ КӨР
ЕСЛИ ХОЧЕШЬ НАЧАТЬ РАЗВИВАТЬСЯ, ПОЛЮБИ КРИТИКУ

📌 Глагол дня: сынау – критиковать

Сын – бұл біреудің іс-әрекеті туралы шынайы пікір айту, сол іс-әрекеттің нақты мәселелерін көрсетіп, оларды шешуге көмектесу.
Критика — это правдивое высказывание о чьей-либо деятельности, направленное на то, чтобы показать реальные проблемы и помочь их решить.

Көп адамдар сынды ұнатпайды, өйткені ол сені аспаннан жерге түсіріп, бәрі мінсіз емес екенін көрсетеді. Ал кейбіреулер сын айтуды да дұрыс білмейді.
Многие не любят критику, потому что она спускает тебя с небес на землю и показывает, что у тебя не всё идеально. А ещё некоторые не умеют критиковать.

Шын мәнінде, сын айту адам оған дайын болған кезде ғана орынды. Мұны сабырмен, байыпты және жағымсыз эмоциясыз жасау керек. Сыннан кейін мәселені шешудің нақты жолдарын ұсынған дұрыс — сонда сын шын мәнінде нәтиже береді.
Ведь критиковать можно только тогда, когда человек к этому готов. Также делать это нужно спокойно, конструктивно и без негативных эмоций. Желательно после критики давать конкретные пути решения проблем. Тогда критика будет работать.

Ал енді өзіңді сынаған кезде не істеу керек?
А что по поводу того, когда тебя критикуют?

Егер дамығың келсе, сынға, ол дұрыс айтылмаса да, сүйіспеншілікпен қарауды үйрен.
Если ты хочешь в своём развитии сдвинуться с места, тебе нужно полюбить критику, даже если она выражена не совсем аккуратно.

Әр сынның ішінде жақсара түсуге арналған бір кеңес бар. Егер оны байқап үйренсең, дамуың тез әрі шексіз болады.
В каждой критике есть совет, который помогает стать лучше. Если ты научишься замечать его, твоё развитие будет быстрым и безграничным.

📘 ГРАММАТИКА: –СА ДА / –СЕ ДЕ — ДАЖЕ ЕСЛИ…

📑 Пример из текста:
Ол дұрыс айтылмаса да, сүйіспеншілікпен қарауды үйрен.
Даже если это сказано неправильно, научись относиться с любовью.

📝 Окончание –са / –се — это форма условного наклонения (шартты рай).
Если к ней добавить частицу да / де / та / те, получается уступительная конструкция, выражающая идею:
👉 действие совершается, несмотря на то, что другое условие не выполняется.
👉 Переводится как «даже если», «пусть даже», «хотя бы».

🛠 [основа глагола] + (–са / –се) + да / де / та / те → главное действие

айтылса да — даже если сказано
айтылмаса да — даже если не сказано
жасалса да — даже если сделано
болмаса да — даже если нет

🧩 Примеры в предложениях:
Жаңбыр жауса да, біз серуенге шығамыз.
Даже если пойдёт дождь, мы всё равно выйдем на прогулку.

Ол шаршаса да, жұмысын аяқтады.
Хотя он устал, он закончил работу.

Түсінбесем де, тыңдауға тырысамын.
Даже если не понимаю, стараюсь слушать.

Кейде қателессең де, тоқтама.
Даже если ошибёшься, не останавливайся.

Кітап қысқа болса да, мағынасы терең.
Хотя книга короткая, смысл глубокий.


📅 150-КҮН / 150-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

📰 ЖАҢАЛЫҚ МӘТІНДЕРІНДЕ «АНЫҚТАУ» ЕТІСТІГІНІҢ ҚОЛДАНЫЛУЫ
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ГЛАГОЛА «ВЫЯСНЯТЬ» В НОВОСТНЫХ ТЕКСТАХ

📌 Глагол дня: анықтау – выяснять

Бұл етістік жаңалық сайттарында, әсіресе түрлі оқиғалар мен қылмыстар туралы мақалаларда жиі қолданылады.
Этот глагол часто используется на новостных сайтах при публикации статей о происшествиях и преступлениях.

Қандай да бір оқиға немесе қылмыс болған жағдайда көптеген бұқаралық ақпарат құралдары бұл туралы бірден хабарлай бастайды.
Когда происходит какое-то происшествие или преступление, многие СМИ об этом сразу начинают рассказывать.

Алайда сол уақытта оқиғаның көптеген егжей-тегжейі белгісіз болғандықтан, жаңалық басылымы әдетте былай деп жазады:
Но из-за того, что в тот момент пока неизвестны многие детали происходящего, новостное издание обычно пишет так:

«Оқиғаның себептері анықталуда», «Оқиғаның мән-жайы тексерілуде» немесе «Зардап шеккендердің бар-жоғы анықталуда» және т.б.
«Причины произошедшего выясняются», «Обстоятельства инцидента устанавливаются» или «Выясняется, были ли пострадавшие» и т.д.

«Анықтау» сөзі белгілі бір мәселенің не оқиғаның шынайы себептері мен мәнін анықтау үшін жүргізілетін мұқият зерттеу, тексеру мағынасында қолданылады.
Под «выяснением» мы обычно подразумеваем более тщательное изучение вопроса с целью установления истины или причины.

Сондай-ақ мұндай тіркестер әдетте жақын арада осы оқиға туралы жаңа деректер мен қосымша ақпарат жарияланатынын білдіреді.
Также подобные фразы подразумевают, что вскоре будут опубликованы дополнительные материалы, которые дадут ещё информацию по данному вопросу или проблеме.

📘 ГРАММАТИКА: Тура сөз (прямая речь) с частицей “деп”

📑 Пример из текста:
Жаңалық басылымы әдетте былай деп жазады: «Оқиғаның себептері анықталуда.»
Новостное издание обычно пишет так: «Причины происшествия выясняются.»

📝 В казахском языке тура сөз (прямая речь) передаётся с помощью частицы деп,
которая соединяет слова автора и цитату.

👉 Частица деп указывает, что далее приводятся чьи-то слова, мысль, вопрос, обещание, сообщение и т.д.
Она может сочетаться с разными глаголами речи, мысли и передачи информации:
айту, сұрау, ойлау, жазу, хабарлау, уәде беру, жауап беру, мәлімдеу, айту т.б.

🛠 Схема построения:
1️⃣ [Цитата] + деп + [етістік (глагол речи/мысли)]
👉 «Мен келемін», – деп айтты.
«Я приду», — сказал он.

2️⃣ [деп + глагол] : [Цитата]
👉 Ол былай деп жазды: «Мен Алматыдамын».
Он написал так: «Я в Алматы».

🧩 Примеры в предложениях:
«Аяна үстелде тұрған балды “мынау не?” – деп сұрады.»
Аяна, увидев на столе мёд, спросила: «Что это?»

«Мен мұны дұрыс емес деп ойлаймын», – деді ол.
Он сказал: «Я думаю, что это неправильно.»

«Президентікке кандидаттарды ұсыну ертең 18:00-де аяқталады», – деп хабарлады BAQ.KZ.
«Выдвижение кандидатов завершится завтра в 18:00», — сообщил BAQ.KZ.

«Қазақстанда ресми түрде үш жаңа облыс пайда болды», – деп хабарлайды “Хабар 24”.
«В Казахстане официально появились три новые области», — сообщает “Хабар 24”.

«Жаңалық басылымы былай деп жазады: “Оқиғаның себептері анықталуда.”»
Новостное издание пишет так: «Причины происшествия выясняются.»


📅 151-КҮН / 151-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🎓 ЕМТИХАНДАР УНИВЕРСИТЕТТЕН КЕЙІН ДЕ АЯҚТАЛМАЙДЫ
ЭКЗАМЕНЫ НЕ ЗАКАНЧИВАЮТСЯ ПОСЛЕ УНИВЕРСИТЕТА

📌 Глагол дня: тапсыру – сдавать, поручать

Біз мектепте оқыған кезде, білім деңгейімізді тексеру үшін әр түрлі пәндерден емтихан тапсырдық.
Когда мы учились в школе, мы сдавали экзамены по разным предметам, чтобы проверить уровень наших знаний.

Университетте де біз емтихан тапсырдық. Бұл әрдайым алаңдататын сәт болатын. Біз түнге дейін билет сұрақтарын жаттап, шпаргалка дайындайтынбыз.
В университете мы тоже сдавали экзамены. Это всегда было очень волнительное событие. Приходилось зубрить допоздна билеты, готовить шпаргалки.

Бір қарағанда, емтихандар осымен аяқталуы керек сияқты. Бірақ шын мәнінде, бұл бүгін де жалғасып келеді.
Вроде бы на этом экзамены должны закончиться. Но на самом деле это продолжается и сегодня.

Университетті бітіріп, сүйікті жұмысымды тапқаннан кейін мені енді клиенттерім тексереді.
После того, как я закончил университет и нашёл любимую работу, теперь меня проверяют мои клиенты.

IT маманы ретінде мен ай сайын клиенттеріме атқарған жұмысым туралы есеп тапсырамын.
Работая айти-специалистом, я каждый месяц сдаю отчёт своим клиентам о проделанной работе.

Егер олар есептерге риза болса, менімен әрі қарай жұмыс істейді, ал егер риза болмаса, ынтымақтастық тоқтайды.
Если отчёты их устраивают, они продолжают сотрудничество со мной, а если нет — сотрудничество прекращается.

Бұл да бір түрдегі емтихан. Бірақ мұнда тек білім емес, менің дағдыларым сыналады.
Это тоже своего рода экзамен. Только здесь проверяются не мои знания, а мои навыки.

Сондықтан клиенттерді жоғалтпау үшін мен өз жұмысымды сапалы орындауға тиіспін.
Поэтому, чтобы не потерять клиентов, я должен качественно выполнять свою работу.

📘 ГРАММАТИКА: ОПРЕДЕЛИТЕЛЬНЫЕ КОНСТРУКЦИИ С ПРИЧАСТИЕМ –АТЫН

📑 Пример из текста:
Университетте де біз емтихан тапсырдық. Бұл әрдайым алаңдататын сәт болатын.
В университете мы тоже сдавали экзамены. Это всегда бывало волнительным моментом.

👉 алаңдататын сәт — «момент, который волнует / волнительный момент»

📝 Форма –атын / –етін / –йтын образует есімше (причастие), которое ставится перед существительным и показывает признак предмета через действие.
В русском переводе чаще всего соответствует прилагательному:
👉 алаңдататын сәт — волнительный момент
👉 есте қалатын күн — незабываемый (запомнившийся) день
👉 қызықтыратын фильм — увлекательный фильм

🛠 етістік (основа) + –атын / –етін / –йтын + зат есім

алаңдату (волновать) → алаңдататын сәт — волнующий момент
таң қалдыру (удивлять) → таң қалдыратын оқиға — удивительное событие
есте қалу (запомниться) → есте қалатын сапар — запоминающееся путешествие
шабыттандыру (вдохновлять) → шабыттандыратын кездесу — вдохновляющая встреча
қуанту (радовать) → қуантатын жаңалық — радостная новость
қызықтыру (заинтересовать) → қызықтыратын фильм — увлекательный фильм
ойланту (заставлять думать) → ойлантатын сұрақ — заставляющий задуматься вопрос

🧩 Примеры в предложениях:
Бұл таң қалдыратын оқиға болды.
Это было удивительное приключение.

Бұл есте қалатын сапар еді.
Это было запоминающееся путешествие.

Бұл қуантатын жаңалық болды.
Это была радостная новость.

Бұл шабыттандыратын кездесу еді.
Это была вдохновляющая встреча.

Бұл әрдайым алаңдататын сәт болатын.
Это всегда бывало волнительным моментом.

Балалық шағымда біз үшін бұл қызықтыратын ойын болатын.
В детстве это была игра, которая всегда увлекала.

Әкем кейде маған ойлантатын сұрақтар қоятын болатын.
Отец иногда задавал мне вопросы, заставлявшие задуматься.

Университет кезінде осындай алаңдататын күндер жиі болатын.
Во время учёбы часто бывали волнительные дни.

📌 Формы прошедшего времени различаются по смыслу:
болды — конкретное завершённое действие (один случай)

еді — мягкий, эмоциональный оттенок (воспоминание)
болатын — повторяющееся или привычное действие (бывало, происходило регулярно)


📅 152-КҮН / 152-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🌆 ҮЛКЕН ҚАЛАНЫҢ ҚАРБАЛАСЫ МЕН АСЫҒЫСТЫҒЫ
СУЕТА И СПЕШКА БОЛЬШОГО ГОРОДА

📌 Глагол дня: асығу – спешить

Үлкен қаладағы өмір үнемі асығыспен өтеді — адамдар бір жаққа жүгіріп, бір нәрсеге үлгеруге тырысады.
Жизнь в большом городе проходит в спешке — люди постоянно куда-то бегут и стараются всё успеть.

Түнде де үлкен қалаларда қозғалыс тоқтамайды, кейде тіпті кептелістер де болады.
Даже ночью в больших городах движение не останавливается, иногда бывают пробки.

Адамдар жұмыстан қайтады, біреулер әуежайға асығады, біреулер түнгі ауысымға барады, ал кейбіреулер соңғы киносеансқа үлгергісі немесе достарымен кездескісі келеді.
Люди возвращаются с работы, кто-то спешит в аэропорт, кто-то идёт в ночную смену, а кто-то просто хочет попасть на последний сеанс кино или встретиться с друзьями.

Таң атқанға дейін шамдардың жарығы сөнбейді, көшелерде көліктердің, автобустар мен мотоциклдердің дауысы үзілмей естіледі.
Свет фар не гаснет до самого утра, улицы гудят от звуков машин, автобусов и мотоциклов.

Қала ұйықтап жатқанда да өмір тоқтамайды — бірі жұмыс істейді, бірі көшелерді тазалайды, ал бірі басқалардың тыныштығын күзетеді.
Даже когда город спит, жизнь не останавливается — кто-то работает, кто-то убирает улицы, а кто-то охраняет покой других.

Ал таңертең бәрі қайтадан басталады: кептелістер, қоңыраулар, кофе және бітпейтін қарбалас.
А утром всё начинается снова: пробки, звонки, кофе и бесконечная суета.

Үлкен қалада өмір сүру кезінде баяулайтын сәттер аз, сондықтан айналадағы шуға қарамастан, сабыр сақтап, ішкі тыныштық таба білу маңызды.
Жизнь в большом городе редко даёт возможность замедлиться, поэтому важно уметь находить внутреннее спокойствие, несмотря на шум вокруг.

📘 ГРАММАТИКА: ҚАРАМАСТАН — «НЕСМОТРЯ НА»

📑 Пример из текста:
Айналадағы шуға қарамастан, сабыр сақтап, ішкі тыныштық таба білу маңызды.
Несмотря на шум вокруг, важно сохранять спокойствие и уметь находить внутреннюю гармонию.

🔍 Разбираем слово қарамастан — оно образует устойчивую конструкцию –ға қарамастан, которая означает «несмотря на».

📝 Қарамастан — постпозиция, выражающая уступительное значение (вопреки чему-либо, несмотря на что-либо).
В сочетании с существительным или глагольной формой показывает, что действие совершается вопреки обстоятельствам.

🛠 [Сөз / Етістік] + -ға / -ге / -қа / -ке + қарамастан
→ несмотря на … / вопреки …

📌 Если перед конструкцией стоит глагол, он обычно берётся в форме –ғанға / –генге / –қанға / –кенге:
еткенге қарамастан — несмотря на то, что сделал

🧩 Примеры в предложениях:
Жауынға қарамастан, балалар далада ойнап жүр.
Несмотря на дождь, дети играют на улице.

Шаршағанына қарамастан, ол жұмысын аяқтады.
Несмотря на усталость, он закончил работу.

Суық ауа райына қарамастан, ол жүгіріп шықты.
Несмотря на холодную погоду, он вышел на пробежку.

Мұғалімнің ескертуіне қарамастан, ол сөйлесіп отырды.
Несмотря на замечание учителя, он продолжал разговаривать.

Қиындықтарға қарамастан, олар өз мақсаттарына жетті.
Несмотря на трудности, они достигли своих целей.

Қаланының у-шуы мен қарбаласына қарамастан, кей адамдар тыныштық таба алады.
Несмотря на шум и суету города, некоторые люди находят покой.


📅 153-КҮН / 153-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🚧 ҚАЛАНЫҢ ШЕКАРАСЫНДАҒЫ ТОСҚАУЫЛ
ПРЕГРАДА НА ГРАНИЦЕ ГОРОДА

📌 Глагол дня: тосу – ожидать, встречать

Бұл 2020 (екі мың жиырмасыншы) жылдың наурызының соңы болатын.
Это был конец марта 2020 года.

Сол кезде қайын енем бізде қонақта болған, ал коронавирусқа байланысты жағдайлар жаңа өршіп келе жатқан.
Тогда тёща была у нас в гостях, и как раз начали развиваться события, связанные с коронавирусом.

Біз жұбайыммен енемді үйіне апарып тастайық деп шештік, өйткені оны үйде тосып отырған әжемізге көмек керек болатын.
Мы с супругой решили отвезти её домой, потому что бабушка ждала тёщу дома и нуждалась в помощи.

Сол уақытта аулаларда адамдар жүріп, үйлерден шықпауды өтінетін.
В то время по дворам уже ходили люди и просили не выходить из домов.

Сол күндер есіңізде ме?
Помните те события?

Қайын енем мен әжем қала сыртындағы ГРЭС ауданында тұрады.
Тёща с бабушкой живут за городом, в районе ГРЭС.

Дәл сол кезде әскерилер мен полиция жолды жауып, қаладан шығатын және қалаға кіретін жолды бекітіп тастаған еді.
И как раз тогда военные и полиция перекрыли дороги, закрыв въезд и выезд из города.

Біз қаланың шекарасына жақындағанда, тосқауылға тап болдық — ол жерде бізді полицейлер тосып тұр екен.
Когда мы подъехали к границе города, наткнулись на ограждение — там нас поджидали полицейские.

Олар көлікке жақындап, қайда бара жатқанымызды сұрады.
Они подошли к машине и спросили, куда мы едем.

Мен өтірік айтып, «ГРЭС-тегі үйге бара жатырмыз» дедім.
Я соврал и сказал, что едем домой на ГРЭС.

Олар бізді өткізіп жіберді, сөйтіп енемді оны тосып отырған әжесіне аман-есен жеткіздік.
Они нас пропустили, и мы благополучно довезли тёщу домой, где её ждала бабушка.

Сәті түсіп — кері қайтқанда ешкім тоқтатпады.
А на обратной дороге нас никто не остановил — повезло.

📘 ГРАММАТИКА: –ып / –іп / –п + отырған — продолжающееся действие

📑 Пример из текста:
Оны үйде тосып отырған әжемізге көмек керек болатын.
Бабушка, которая ждала её дома, нуждалась в помощи.

🔍 разбираем: тосып отырған әжеміз — наша бабушка, которая ждала (и продолжала ждать в тот момент)
📝 Форма етістік + –ып / –іп / –п + отырған образует отглагольное определение, выражающее действие, которое продолжается в определённый момент.
📌 Она показывает, что действие ещё не завершено и происходит в момент речи или происходило в определённый момент прошлого.

🛠 етістік (негізгі форма) + –ып / –іп / –п + отырған
тосу (ждать) → тосып отырған — ждущий (продолжающий ждать)
оқу (читать) → оқып отырған — читающий (продолжающий читать)
жазу (писать) → жазып отырған — пишущий (пишет в данный момент)
тыңдау (слушать) → тыңдап отырған — слушающий (в процессе слушания)

🧩 Примеры в предложениях:
Кітап оқып отырған бала тыныштықты ұнатады.
Мальчик, который читает книгу, любит тишину.
(оқу → оқып отырған — читающий, продолжающий читать)

Асүйде тамақ пісіріп отырған анасы ән айтып отыр.
Мама, готовящая на кухне, поёт песню.
(пісіру → пісіріп отырған — готовящая (в процессе))

Терезеден қарап отырған қыз жаңбырды тамашалап отыр.
Девушка, смотрящая в окно, любуется дождём.
(қарау → қарап отырған — смотрящая (продолжает смотреть))

Телефонмен сөйлесіп отырған адам менің ағам.
Человек, разговаривающий по телефону, — мой брат.
(сөйлесу → сөйлесіп отырған — разговаривающий)

Сабақ тыңдап отырған студенттер жазба жазып отыр.
Студенты, слушающие урок, делают записи.
(тыңдау → тыңдап отырған — слушающие в данный момент)


📅 154-КҮН / 154-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤔 ӨЗ ҚАТЕЛІГІҢДІ МОЙЫНДАУ — БҰЛ БАТЫЛДЫҚТЫҢ БЕЛГІСІ
ПРИЗНАТЬ СВОИ ОШИБКИ — ЭТО СМЕЛЫЙ ПОСТУПОК

📌 Глагол дня: мойындау – признавать

Неліктен біз өз қателіктерімізді мойындауды ұнатпаймыз?
Почему мы не любим признаваться в своих ошибках?

Мүмкін, біз жазадан немесе салдарынан қорқамыз. Өйткені жаман іс үшін ешкім мақтамайды ғой.
Наверное, мы боимся наказания или последствий. За плохое ведь никто не похвалит.

Сондықтан біз өз қателіктеріміз бен жаман істерімізді ешкім байқамас үшін жасыруға тырысамыз.
Поэтому мы всегда стараемся скрыть свои ошибки и плохие поступки, чтобы никто не заметил.

Бірақ «Psychology Today» журналы жазғандай (https://www.psychologytoday.com/us/blog/mind-the-manager/202204/why-admitting-youre-wrong-can-be-the-right-move): «Адам өз қателігін мойындамаса, ол сенімнен, құрметтен және беделден айырылады. Адамдар оның адалдығына күмәндана бастайды және оның сөзіне сенуден қалады.»
Но, как пишет журнал «Psychology Today»: «Когда человек не признаёт ошибку, он теряет доверие, уважение и авторитет. Люди начинают сомневаться в его честности и перестают верить словам.»

Сонымен қатар, жасыруды жалғастыра берсең, өтірік айтып, өз-өзіңді алдай бастайсың.
К тому же, продолжая скрывать, ты начинаешь лгать и жить в самообмане.

Қателікті мойындау адамды сенімді етеді және құрмет тудырады. Бұл абыройды арттырады, қарым-қатынасты жақсартады және алға жылжуға көмектеседі.
Признание ошибки делает человека надёжным и вызывает уважение. Это укрепляет репутацию, улучшает отношения и помогает расти.

«Иә, мен қателестім» деп ашық айта алатын адам әлсіз емес, керісінше — мықты, өйткені тек батыл адам ғана ыңғайсыз шындықты айтып, жауапкершілік алып, өзгеріске қадам жасай алады.
Тот, кто открыто говорит: «Да, я был неправ», выглядит не слабым, а сильным — потому что только смелый человек способен сказать неудобную правду, взять ответственность и сделать шаг к изменению.

📘 ГРАММАТИКА: ҚАЛУ — значение «лишиться чего-либо»

📑 Пример из текста:
Адамдар оның адалдығына күмәндана бастайды және оның сөзіне сенуден қалады.
Люди начинают сомневаться в его честности и лишаются доверия к его словам.

🔍 Разбираем:
сенуден қалады — лишается доверия (буквально: «остаётся без веры»).

📝 Глагол қалу в сочетании с формой –удан / –уден (исходный падеж действия) выражает значение утраты способности, чувства, привычки или доверия.

🛠 етістік + –удан / –уден + қалу
→ лишиться чего-либо / потерять способность или чувство.

сенуден қалу — лишиться доверия
сөйлеуден қалу — потерять способность говорить
күлуден қалу — перестать смеяться, потерять радость
естуден қалу — потерять слух
көруден қалу — потерять зрение
жүруден қалу — потерять способность ходить
жұмыс істеуден қалу — лишиться работы, трудоспособности
ұйықтаудан қалу — лишиться сна, не высыпаться
қуануан қалу — лишиться радости
үміттен қалу — потерять надежду

🧩 Примеры в предложениях:
Ол адамдарға сенуден қалған.
Он лишился доверия к людям.

Кәрі атам естуден қалыпты.
Мой дедушка потерял слух.

Балалар күлуден қалып, мұңайып қалды.
Дети перестали смеяться и загрустили.

Мен соңғы уақытта ұйықтаудан қалып жүрмін.
В последнее время я плохо сплю (букв. лишился сна).

Ол үміттен қалмады, соңына дейін күресті.
Он не потерял надежду и боролся до конца.

Қария көруден қалып, таяқпен жүреді.
Старик потерял зрение и ходит с палкой.


📅 155-КҮН / 155-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

📸 БҰРЫН ҚАЛАЙ СУРЕТКЕ ТҮСТІК ЖӘНЕ ҚАЗІР ҚАЛАЙ ТҮСІРЕМІЗ
КАК МЫ ФОТОГРАФИРОВАЛИСЬ РАНЬШЕ И КАК ДЕЛАЕМ ЭТО СЕЙЧАС

📌 Глагол дня: суретке түсіру – фотографировать

Бүгінде біз бәрін телефонға суретке түсіріп, фотоларды интернетке жүктейміз.
Сегодня мы фотографируем всё на телефон и загружаем снимки в интернет.

Бірақ бәрі неден басталды?
Но с чего всё начиналось?

1826 (Бір мың сегіз жүз жиырма алтыншы) жылы француз Жозеф Ньепс алғашқы фотоаппаратты жасап, «Терезеден көрініс» суретін түсірді.
В 1826 году француз Жозеф Ньепс создал первый фотоаппарат и сделал снимок «Вид из окна».

Бұл қара жәшікке ұқсас құрылғы болатын: ішінде жарық түсетін тесігі мен металл табақша болған.
Это было устройство вроде чёрного ящика: внутри находились отверстие для света и металлическая пластина.

Күн сәулесі сол тесіктен өтіп, бірнеше сағатта бейнені түсіретін.
Солнечный луч проходил через отверстие и за несколько часов оставлял изображение.

1888 (Бір мың сегіз жүз сексен сегізінші) жылы «Kodak» компаниясының негізін қалаушы Джордж Истмен рулонды плёнкасы бар фотоаппарат жасап, оны жаппай өндіріске шығарды.
В 1888 году основатель компании «Kodak» Джордж Истмен создал фотоаппарат с рулонной плёнкой и запустил его массовое производство.

Біз суретті плёнкаға түсіріп, кейін бейнені су мен арнайы ерітінділердің көмегімен қағазға шығаратынбыз.
Мы фотографировали на пленку, а затем переносили изображение на бумагу в воде и специальных растворах.

1994 (Бір мың тоғыз жүз тоқсан төртінші) жылы «Apple» алғашқы түрлі-түсті сандық камера — QuickTake 100 моделін шығарды, бірақ фотосуреттер әлі де қағазға басылып шығатын.
В 1994 году компания «Apple» выпустила первую массовую цветную цифровую камеру — QuickTake 100, но фотографии всё ещё печатали на бумаге.

2005 (Екі мың бесінші) жылдан бастап адамдар телефонмен суретке түсіп, фотоларды интернетте бөлісе бастады.
С 2005 года люди стали фотографироваться на телефоны и делиться снимками в интернете.

📘 ГРАММАТИКА: –дан бастап / –ден бастап — начало действия или времени

📑 Пример из текста:
2005 жылдан бастап адамдар телефонмен суретке түсіп, фотоларды интернетте бөлісе бастады.
С 2005 года люди стали фотографироваться на телефоны и делиться снимками в интернете.

🔍 Разбираем:
жылдан бастап — начиная с такого-то года.

📝 –дан бастап / –ден бастап / –тан бастап / –тен бастап — это шылау (послелог), который указывает начало времени или места действия.
Переводится как «с…», «начиная с…», «от…».
Ставится после слова в шығыс септік (исходном падеже).

🛠 [Существительное + –дан / –ден / –тан / –тен] + бастап

🧩 Примеры в предложениях:
Осы жылдан бастап мен қазақ тілін үйренемін.
С этого года я начинаю изучать казахский язык.

Мектептен бастап ол сурет салуды ұнатады.
Он любит рисовать ещё со школы.

Көктемнен бастап күн жылынып кетті.
С весны стало теплее.

Сол күннен бастап бәрі өзгерді.
С того дня всё изменилось.

Бүгіннен бастап жаңа өмір басталады.
С сегодняшнего дня начинается новая жизнь.


📅 156-КҮН / 156-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🎬 ҚАЗАҚ ТІЛІН ҮЙРЕНУДЕ ФИЛЬМ ҚАРАУДЫҢ ПАЙДАСЫ
ПОЛЬЗА ОТ ПРОСМОТРА ФИЛЬМОВ ПРИ ИЗУЧЕНИИ КАЗАХСКОГО ЯЗЫКА

📌 Глагол дня: қарау – смотреть

Тамыз айының ортасында мен қазақ тіліндегі фильмдерді қарай бастадым.
В середине августа я начал смотреть фильмы на казахском языке.

Бүгінгі күнге дейін алпыс фильм қарап үлгердім — міне, олардың тізімі (https://t.me/soileu_kz/39/10845) 👉.
На сегодня я уже посмотрел 60 фильмов — вот их список.

Менің ойымша, тілді үйрену кезінде фильм қарау — өте маңызды.
Я считаю, что при изучении языка просмотр фильмов очень важен.

Оның бірнеше маңызды себебі бар.
И у этого есть несколько веских причин.

✅ Актерлердің дикциясы анық, мәтіндері алдын ала дайындалады.
У актеров правильная дикция, а тексты заранее подготовлены.

Сондықтан олардың айтылуын қайталау дұрыс сөйлеудің мықты негізін қалыптастырады.
Поэтому повторение их произношения закладывает прочный фундамент правильного звучания.

✅ Әр фильмді көру айтылғанды түсіну қабілетін дамытады, яғни тыңдау дағдысын жақсартады.
Каждый просмотр фильма тренирует способность понимать сказанное, то есть улучшает навык восприятия.

✅ Фильмдер — тілдік ортаға енуге өте ыңғайлы тәсіл: экраннан болып жатқан оқиғаларды, декорацияларды және сөздердің қолданылатын жағдайларын көресіз.
Фильмы — это удобный способ погрузиться в языковую среду: вы видите происходящее, декорации и ситуации, в которых употребляются слова.

✅ Сонымен қатар кез келген фильмді тоқтатып, артқа айналдырып, бірнеше рет қайта тыңдауға болады.
Кроме того, любой фильм можно остановить, перемотать назад и прослушать несколько раз.

Бұл тіркестерді қайталап, жаттап алуға өте ыңғайлы.
Это очень удобно для повторения и запоминания выражений.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ҚАРАУ» по временам и лицам

📝 Глагол қарау означает «смотреть» (фильм, на человека, в окно, на небо и др.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен қараймын (Я смотрю / буду смотреть) / қарамаймын / қараймын ба?
Сен қарайсың / қарамайсың / қарайсың ба?
Сіз қарайсыз / қарамайсыз / қарайсыз ба?
Біз қараймыз / қарамаймыз / қараймыз ба?
Сендер қарайсыңдар / қарамайсыңдар / қарайсыңдар ма?
Сіздер қарайсыздар / қарамайсыздар / қарайсыздар ма?
Ол қарайды / қарамайды / қарай ма?
Олар қарайды / қарамайды / қарай ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен қарап жатырмын (Я сейчас смотрю) / қарап жатқан жоқпын / қарап жатырмын ба?
Сен қарап жатырсың / қарап жатқан жоқсың / қарап жатырсың ба?
Сіз қарап жатырсыз / қарап жатқан жоқсыз / қарап жатырсыз ба?
Біз қарап жатырмыз / қарап жатқан жоқпыз / қарап жатырмыз ба?
Сендер қарап жатырсыңдар / қарап жатқан жоқсыңдар / қарап жатырсыңдар ма?
Сіздер қарап жатырсыздар / қарап жатқан жоқсыздар / қарап жатырсыздар ма?
Ол қарап жатыр / қарап жатқан жоқ / қарап жатыр ма?
Олар қарап жатыр / қарап жатқан жоқ / қарап жатыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен қарадым (Я смотрел) / қараған жоқпын / қарадым ба?
Сен қарадың / қараған жоқсың / қарадың ба?
Сіз қарадыңыз / қараған жоқсыз / қарадыңыз ба?
Біз қарадық / қараған жоқпыз / қарадық па?
Сендер қарадыңдар / қараған жоқсыңдар / қарадыңдар ма?
Сіздер қарадыңыздар / қараған жоқсыздар / қарадыңыздар ма?
Ол қарады / қараған жоқ / қарады ма?
Олар қарады / қараған жоқ / қарады ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА

📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
қаралу — быть просмотренным, рассматриваться
Мысалы: Бала дәрігерге қаралды — Ребёнок был осмотрен врачом.

📄 Возвратный залог (өздік етіс)
Суффиксы: –н, –ын, –ін
қарану — оглядываться, осматриваться, озираться
Мысалы: Қараңғыда жүрген адам жиі қаранып қояды.
Человек, идущий в темноте, часто оглядывается.

📄 Взаимный залог (ортақ етіс)
Суффиксы: –ыс, –іс, –с
қарасу — смотреть друг на друга, переглядываться
Мысалы: Балалар қарасып күлді — Дети переглянулись и рассмеялись.

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –т, –қыз, –кіз, –ғыз, –гіз
қаратқызу — заставить смотреть, показать, отправить на осмотр
Мысалы: Әке баласын дәрігерге қаратқызды — Отец показал сына врачу.


📅 157-КҮН / 157-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🚌 ТЕЛЕФОН АЛМАСТЫРҒАН ТАҒЫ БІР ӘДЕТ
ЕЩЕ ОДНА ПРИВЫЧКА, КОТОРУЮ ЗАМЕНИЛ ТЕЛЕФОН

📌 Глагол дня: жету – достигать, добираться

Бұрын адамдар бір-бірінен қай жерге қай автобуспен баруға болатынын жиі сұрайтын.
Раньше люди часто спрашивали друг у друга, на каком автобусе можно доехать до какого-то места.

Жалпы, бұрын адамдар қазіргіден әлдеқайда көп сөйлесетін.
И вообще, раньше люди общались гораздо больше, чем сейчас.

Қазір ешкім ешкімнен ештеңе сұрамайды, өйткені телефонда “2ГИС” немесе “Яндекс Навигатор” сияқты ыңғайлы қосымшалар бар.
Теперь никто ни у кого ничего не спрашивает, потому что в телефоне есть удобные приложения, такие как “2ГИС” или “Яндекс Навигатор”.

Бұл қосымшалар сізге қажетті жерге қандай көлікпен жетуге болатынын, аялдаманың қай жерде орналасқанын және жолдың қанша уақыт алатынын оңай айтып бере алады.
Эти приложения быстро подскажут, на каком транспорте можно добраться до нужного места, где находится остановка и сколько времени займет поездка.

Егер тікелей бағыт болмаса, бағдарлама қай жерде түсу және қай автобусқа ауысу керегін де көрсетеді.
А если нет прямого рейса, программа подскажет, где нужно выйти и на какой автобус пересесть.

Мен Астанаға келген кезде “2ГИС” енді ғана шыққан еді, және оны ешкім білмейтін.
Когда я приехал в Астану, “2ГИС” только появился, и никто о нем не знал.

Сөйтіп, қалаға жаңадан келген мен адамдарға өздеріне қажет жерге қалай жетуге болатынын жиі айтып жүретінмін.
Так получилось, что я, приезжий человек, часто подсказывал людям, как добраться до нужного им места.

Кейде бір адам келіп, қалай баруға болатынын сұрайтын. Мен қосымшаны ашып, қарап, оған айтып беретінмін.
Подходил человек, спрашивал как доехать куда-то. Я открывал приложение и подсказывал.

📘 ГРАММАТИКА: Форма повторяющегося действия в прошедшем времени — «–атын / –етін / –йтын»

📑 Примеры из текста:
Сөйтіп, қалаға жаңадан келген мен адамдарға өздеріне қажет жерге қалай жетуге болатынын жиі айтып жүретінмін.
Так получилось, что я, приезжий человек, часто подсказывал людям, как добраться до нужного им места.

Кейде бір адам келіп, қалай баруға болатынын сұрайтын.
Иногда подходил человек и спрашивал, как доехать куда-то.

Мен қосымшаны ашып, қарап, оған айтып беретінмін.
Я открывал приложение и подсказывал ему.

🔍 Что разбираем:
айтып жүретінмін — я часто говорил / подсказывал
сұрайтын — обычно спрашивал
айтып беретінмін — я объяснял, подсказывал

📝 –атын / –етін / –йтын — это суффиксы причастной формы прошедшего времени, которые выражают действие, часто происходившее в прошлом или ставшее привычным.
🗣 Переводится как: «часто делал», «бывало делал», «обычно делал».
🛠 Основа глагола + –атын / –етін / –йтын + личное окончание

айт → айтатынмын (я говорил, обычно говорил)
жаз → жазатынмын (я писал, бывало писал)
көр → көретінмін (я смотрел, обычно смотрел)
оқы → оқитынмын (я читал, имел привычку читать)

🧩 Примеры в предложениях: Мен ерте тұратынмын. — Я обычно вставал рано.
Ол көп оқитын. — Он много читал.
Біз анда-санда кездесетінбіз. — Мы иногда встречались.
Сен осылай айтатынсың. — Ты так говорил.
Мен оған жиі көмектесетінмін. — Я часто помогал ему.
Балалар кешке ойнайтын. — Дети по вечерам играли.
Мұғалім бізге үнемі түсіндіретін. — Учитель всегда объяснял нам.
Ата-анам демалыста ауылға баратын. — Родители по выходным ездили в деревню.
Мен кітап оқуды жақсы көретінмін. — Я любил читать книги.
Қыста біз шанамен сырғанайтынбыз. — Зимой мы катались на санках.

📌 Суффиксы –атын / –етін / –йтын образуют форму, обозначающую повторяющееся, привычное или постоянное действие в прошедшем времени.

Часто употребляются с наречиями: жиі (часто), кейде (иногда), бұрын (раньше), үнемі (всегда).


📅 158-КҮН / 158-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤝 БІЗДІҢ ӨМІРІМІЗ ӨТІНІШТЕР МЕН ҰСЫНЫСТАРДАН ТҰРАДЫ
НАША ЖИЗНЬ СОСТОИТ ИЗ ПРОСЬБ И ПРЕДЛОЖЕНИЙ

📌 Глагол дня: ұсыну – предлагать

Бір адамдарға бір нәрсе қажет, ал басқалары бір нәрсе ұсынады.
Одним людям что-то нужно, другие что-то предлагают.

Осылайша біздің қарым-қатынасымыз да, бүкіл өміріміз де қалыптасады.
Так строятся наши взаимоотношения и вся наша жизнь.

Өткен аптада менің клиентімнің сайтында мәселе туындады.
На прошлой неделе у моего клиента возникла проблема с его сайтом.

Мен оған бірнеше шешім нұсқасын ұсындым, ол біреуін таңдады және мәселе шешілді.
Я предложил ему несколько вариантов решений, он выбрал один, и проблема была решена.

Жұмысымды аяқтаған соң мен қазақ тілі чатына кіріп, Ренаттың суреттер бойынша қазақша сөйлемдер құрайық деген ұсынысын көрдім.
Выполнив работу, я зашел в чат казахского языка и увидел предложение Рената (https://t.me/soileu_kz/14884) начать составлять предложения на казахском по картинкам.

Маған оның ұсынысы ұнады, енді біз оны күн сайын орындаймыз.
Мне понравилось его предложение, и теперь мы делаем это каждый день.

Сондай-ақ өткен аптада маған досым қоңырау шалып, кездесуді ұсынды.
А еще на прошлой неделе мне позвонил друг и предложил встретиться.

Мен келістім, ол маған жұмыс орныма келді.
Я согласился, и он приехал ко мне на работу.

Содан кейін ол “Кесе самса” кафесіне барып, жаңа тағамның дәмін татып көруді ұсынды.
Потом он предложил сходить в кафе “Кесе самса” попробовать новое блюдо.

Мен келістім, тағам өте дәмді болып шықты, әрі біз жақсы әңгімелестік.
Я согласился, оно оказалось очень вкусным, и мы хорошо пообщались.

Бұл әңгімені шексіз жалғастыруға болады, өйткені біздің өміріміз біреудің өтініштері мен ұсыныстарынан тұрады.
Этот рассказ можно продолжать бесконечно, потому что вся наша жизнь состоит из чьих-то просьб и предложений.

📘 ГРАММАТИКА: Спряжение глагола «ҰСЫНУ» по временам и лицам

📝 Глагол ұсыну означает «предлагать, вручать, подавать» (варианты: предлагать помощь, еду, идею, документ и т.д.).
Формы образуются с помощью личных окончаний (–мын, –сың, –сыз...) и вспомогательных слов (жатыр, жоқ и др.).

🔷 БУДУЩЕЕ / НЕОПРЕДЕЛЁННОЕ ВРЕМЯ
Мен ұсынамын (Я предлагаю / буду предлагать) / ұсынбаймын (Не предлагаю) / ұсынамын ба? (Предлагаю)
Сен ұсынасың / ұсынбайсың / ұсынасың ба?
Сіз ұсынасыз / ұсынбайсыз / ұсынасыз ба?
Біз ұсына­мыз / ұсынбаймыз / ұсына­мыз ба?
Сендер ұсынасыңдар / ұсынбайсыңдар / ұсынасыңдар ма?
Сіздер ұсынасыздар / ұсынбайсыздар / ұсынасыздар ма?
Ол ұсынады / ұсынбайды / ұсына ма?
Олар ұсынады / ұсынбайды / ұсына ма?

🔸 НАСТОЯЩЕЕ ВРЕМЯ
Мен ұсынып отырмын (Я сейчас предлагаю) / ұсынып отырған жоқпын / ұсынып отырмын ба?
Сен ұсынып отырсың / ұсынып отырған жоқсың / ұсынып отырсың ба?
Сіз ұсынып отырсыз / ұсынып отырған жоқсыз / ұсынып отырсыз ба?
Біз ұсынып отырмыз / ұсынып отырған жоқпыз / ұсынып отырмыз ба?
Сендер ұсынып отырсыңдар / ұсынып отырған жоқсыңдар / ұсынып отырсыңдар ма?
Сіздер ұсынып отырсыздар / ұсынып отырған жоқсыздар / ұсынып отырсыздар ма?
Ол ұсынып отыр / ұсынып отырған жоқ / ұсынып отыр ма?
Олар ұсынып отыр / ұсынып отырған жоқ / ұсынып отыр ма?

▪️ ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ
Мен ұсындым (Я предложил) / ұсынған жоқпын / ұсындым ба?
Сен ұсындың / ұсынған жоқсың / ұсындың ба?
Сіз ұсындыңыз / ұсынған жоқсыз / ұсындыңыз ба?
Біз ұсындық / ұсынған жоқпыз / ұсындық па?
Сендер ұсындыңдар / ұсынған жоқсыңдар / ұсындыңдар ма?
Сіздер ұсындыңыздар / ұсынған жоқсыздар / ұсындыңыздар ма?
Ол ұсынды / ұсынған жоқ / ұсынды ма?
Олар ұсынды / ұсынған жоқ / ұсынды ма?

📌 ДРУГИЕ ФОРМЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЛАГОЛА

📄 Страдательный залог (ырықсыз етіс)
Суффиксы: –л, –ыл, –іл, –ын, –ін, –н
ұсынылу — быть предложенным, предлагаться
Мысалы: Жоба жиналыста ұсынылды — Проект был предложен на собрании.

📄 Взаимный залог (ортақ етіс)
Суффиксы: –ыс, –іс, –с
ұсынысу — предлагать друг другу, советоваться
Мысалы: Олар өзара ұсынысты талқыласып, келісімге келді — Они обсудили предложения друг друга и пришли к согласию.

📄 Каузатив (себептес етіс)
Суффиксы: –т, –қыз, –кіз, –ғыз, –гіз
ұсындыру — заставить предложить, поручить подать предложение, выдвинуть, рекомендовать
Мысалы: Директор хатшысына өтінішті ұсындыруды тапсырды — Директор поручил секретарю подать заявление.


📅 159-КҮН / 159-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🧘‍♀️ ҚИЫН ЖАҒДАЙЛАРДА ҚАЛАЙ САБЫР САҚТАУҒА БОЛАДЫ?
КАК СОХРАНЯТЬ СПОКОЙСТВИЕ В ТРУДНЫХ СИТУАЦИЯХ

📌 Глагол дня: сабыр сақтау – сохранять спокойствие

Біз өз-өзімізді ұстай алмай қалған сәттерде үлкен қателікке жол беруіміз мүмкін, сондықтан кез келген жағдайда сабыр сақтау өте маңызды. Бірақ қалай?
Когда мы выходим из себя, можем совершить серьёзные ошибки, поэтому в любой ситуации очень важно сохранять спокойствие. Но как?

Күйзеліс кезінде алдымен тынысыңызды қалыпқа келтіріп, ойыңызды реттеуге тырысыңыз.
В стрессовой ситуации сначала восстановите дыхание и постарайтесь упорядочить мысли.

Ең бастысы — эмоцияңыз, тынысыңыз және сабырлы ойыңыз қалыпқа келгенше ештеңе айтып, ештеңе істемеңіз.
Самое главное — ничего не говорите и не делайте, пока ваши эмоции, дыхание и спокойное рассуждение не придут в норму.

Ол үшін су ішуге, серуендеп келуге немесе жай ғана тыныш отырып демалуға болады — бұл мидың тынығуына көмектеседі.
Для этого можно выпить воды, пройтись или просто посидеть спокойно — это помогает мозгу отдохнуть.

Одан кейін жағдайды бағалап, не нәрсе сізге ашу мен мазасыздық тудырып тұрғанын анықтаңыз және оған басқа қырынан қарап көріңіз.
Затем нужно оценить ситуацию, определить, что вызывает раздражение, и попробовать взглянуть на неё под другим углом.

Мәселелерді анықтаған соң, оларды біртіндеп шешуге кірісіңіз, оң көзқарасыңызды жоғалтпаңыз.
Определив проблемы, начинайте их решать постепенно, не теряя позитивный настрой.

Егер өз бетіңізше күресу қиын болса, жақыныңыздан көмек сұраңыз.
Если трудно справиться самому, попросите помощи у близкого человека.

Көбінесе ашушаңдық ұйқының жетіспеуінен болады. Егер солай болса, жақсылап демалыңыз.
Часто раздражительность является следствием недосыпания. Если это так, тогда отдохните.

Есіңізде болсын: сабыр сақтау — туа біткен қасиет емес, оны күн сайын дамытуға болатын дағды.
И помните, сохранять спокойствие — не врождённое качество, а навык, который можно развить ежедневной практикой.

📘 ГРАММАТИКА: Конструкция –ғанша / –генше / –қанша / –кенше — значение «пока не…», «до тех пор, пока…»

📑 Пример из текста:
Ең бастысы — эмоцияңыз, тынысыңыз және сабырлы ойыңыз қалыпқа келгенше ештеңе айтып, ештеңе істемеңіз.
Главное — ничего не говорите и не делайте, пока ваши эмоции не придут в норму.

🔍 Что разбираем:
Қалыпқа келгенше — образовано от глагола қалыпқа келу — «прийти в норму» и означает «пока не придёт в норму».

📝 Аффиксы –ғанша / –генше / –қанша / –кенше образуют временную конструкцию, которая указывает, до какого момента совершается действие.

👉 Она выражает значение «пока не…» или «до тех пор, пока не произойдёт другое действие».
Такая форма соединяет два действия: первое продолжается до того момента, как наступит второе.

👉 В действительности эта форма состоит из двух частей:
–ған / –ген / –қан / –кен — это суффикс причастия прошедшего времени, обозначающий завершённое действие,
а –ша / –ше добавляет значение временной границы, то есть «до тех пор, пока».

👉 Соединяясь, они образуют устойчивую конструкцию –ғанша / –генше / –қанша / –кенше.

🛠 Берём основу глагола и добавляем суффиксы –ған / –ген / –қан / –кен, затем прибавляем –ша / –ше.
келу → келген → келгенше — пока не пришёл
бару → барған → барғанша — пока не пошёл
шығу → шыққан → шыққанша — пока не вышел

🧩 Примеры в предложениях:
Ол келгенше, біз күтеміз.
Пока он не придёт, мы подождём.

Күн шыққанша ұйықтай берді.
Он спал, пока не взошло солнце.

Жаңбыр басылғанша далаға шықпаңыз.
Не выходите на улицу, пока дождь не прекратится.

Бала тынышталғанша бәрі үнсіз отырды.
Все молчали, пока ребёнок не успокоился.

Эмоцияңыз қалыпқа келгенше ештеңе істемеңіз.
Ничего не делайте, пока ваши эмоции не придут в норму.


📅 160-КҮН / 160-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

МЕНІ ТАҢДАНДЫРАТЫН НӘРСЕЛЕР
ТО, ЧТО МЕНЯ УДИВЛЯЕТ

📌 Глагол дня: таңдану, таң қалу, таңғалу – удивляться

Қазіргі заманда адамды таңдандыру өте қиын.
Современного человека очень сложно удивить.

Неліктен? Себебі біз бәрін естідік, бәрін көрдік және бәрін білеміз.
Почему? Потому что мы всё слышали, всё видели и всё знаем.

Бүгінде кез келген ақпарат санаулы минуттарда бүкіл әлемге тарайды.
Сегодня любая информация распространяется по всему миру за считанные минуты.

Бізді ешқашан таңдандырудан тынбайтын нәрсе — ол табиғаттың сұлулығы.
То, что нас никогда не перестанет удивлять — это красота природы.

Биыл мен Алматы тауларына бардым, олар мені ешқашан таңдандырудан тынбайды.
В этом году я ходил в Алматинские горы, и они меня никогда не перестают удивлять.

Осы сұлулыққа қарасаң — тынысың тарылып, таңғажайып әсерге бөленесің.
Смотришь на эту красоту — и дух захватывает.

Заманауи технологиялар мен олардың тез дамуы да қатты таңқалдырады.
Современные технологии и то, как быстро они развиваются, тоже сильно удивляют.

Міне, биыл мені таңғалдырған нәрселердің тізімі:
Вот список того, что меня удивило в этом году:

— Дүние жүзінде тапсырысты жеткізетін дрондардың дамуы.
Развитие дронов, доставляющих заказы по всему миру.

— Үй шаруасына көмектесетін және сөйлесуге арналған роботтарды сатып алу.
Покупка роботов для общения и помощи по хозяйству.

— Мен дауысыммен қазақ тілінде ChatGPT-мен сөйлескен сәтім.
Когда я голосом поговорил с чатом GPT на казахском языке.

— Әуе такси қызметінің іске қосылуы.
Запуск воздушного сервиса такси.

— Қытайда жүзетін және билейтін автомобильдердің пайда болуы.
Плавающие и танцующие автомобили в Китае.

Ал сіз биыл неге таңдандыңыз?
А чему вы удивились в этом году?

📘 ГРАММАТИКА: Другие слова, образованные от слова «таң» — «удивление»

🔹 таңдану — «удивляться»
📝 Образование: таң + –дан (возвратно-субъектный суффикс) + –у

Ал сіз биыл неге таңдандыңыз?
А чему вы удивились в этом году?

Мен жаңа деректі фильмге қатты таңдандым.
Я сильно удивился новому документальному фильму.

🔹 таңдандыру — «удивлять (кого-то)»
📝 Образовано от: таңдану + –дыр (каузатив) + –у

Адамды таңдандыру өте қиын.
Удивить человека очень сложно.

Бұл көрініс бәрін таңдандырды.
Это зрелище всех удивило.

🔹 таңғалу — изумляться, поражаться
📝 Образовано от: таң + –ғ + алу

Мен оның дарынына таңғалдым.
Я поразился его таланту.

🔹 таңғалдыру — изумлять, поражать
📝 Образовано от: таңғалу + –дыр (каузатив) + –у

Олар мені ешқашан таңғалдырудан тынбайды.
Они никогда не перестают меня удивлять.

Оның батылдығы бәрін таңғалдырды.
Его смелость всех поразила.

🔹таңқалдыру — ошеломить, шокировать
📝 Образовано от словосочетания таң қалу → сращённая форма таңқал- + –дыр + –у

Заманауи технологиялар мен олардың тез дамуы да қатты таңқалдырады.
Современные технологии и то, как быстро они развиваются, тоже поражают.

Бұл жаңалық жұртты таңқалдырды.
Эта новость поразила всех.

🔹 таңғажайып — удивительный, чудесный
📝 Образовано от: таң + ғажайып (чудо)

Тынысың тарылып, таңғажайып әсерге бөленесің.
Дух захватывает, и ты наполняешься удивительным ощущением.

Бұл жер таңғажайып әдемі.
Это место удивительно красиво.

🧩 Образовано от: таң + ғажайып (дивный, прекрасный)
📃 Дополнительные родственные формы (в тексте не использованы):

таң — «удивление / рассвет» (древний корень с двумя гнёздами значений)
таңданарлық — «удивительный, достойный удивления, удивление, восхищение» (таңдан- + –арлық)
таңдантатын — «удивляющий, удивительный» (прич. наст. времени от таңдандыру)
таңғалдырарлық — «поразительный, ошеломительный, умопомрачи́тельный» (усиленная книжная форма)
таңырқау / таңырқату — «дивиться / приводить в изумление» (книжн., близко по смыслу)
таңдану сезімі — «чувство удивления» (сочетание)
таңдану сәті — «момент удивления»




 <<  Марафон, стр.7 Наверх ↑ Марафон, стр.9  >> 

Казахский язык. Просто о сложном © Татьяна Валяева,  2007–2026
Главная
Цвета текста на сайте
Поиск по сайту
Гид по изучению
грамматики
Грамматика детям
Существительные
Послелоги
Прилагательные
Числительные
Глаголы
Личные окончания
Причастия
Местоимения
Наречия
Проверь себя!
Упражнения
Тесты
Словарь
Разговорник
Практика
Песни
Сказки
Пословицы
Гостевая книга
Автор
kaz-tili@yandex.kz
Телеграм-канал
Канал в MAX
WhatsApp-группы