9
|
Сасқан үйрек артымен сүңгиді. | Когда утка теряется, задом наперед ныряет. |
Sasqan üirek artymen süñgidı.
| |
Су басынан бұзылады, балық басынан шіриді. | Вода от истока портится, а рыба пропадает с головы. |
Su basynan būzylady, balyq basynan şıridı.
| |
Біреу байыса, қырық адамның басы ауырады. | Видя, как один богатство получает, сорок человек голову теряет. |
Bıreu baiysa, qyryq adamnyñ basy auyrady.
| |
Ай - ортақ, күн - ортақ, жақсы - ортақ. | Луна - общая, солнце - общее, и всё хорошее - общее. |
Ai - ortaq, kün - ortaq, jaqsy - ortaq.
| |
Сырқат - тән жарасы, қайғы - жан жарасы. | Болезнь - телесная рана, печаль - душевная рана. |
Syrqat - tän jarasy, qaiğy - jan jarasy.
| |
Жау жоқта - қару көп, жау келсе - таяқ та жоқ. | Когда нет врага - оружия много тогда, враг появляется - и палка теряется. |
Jau joqta - qaru köp, jau kelse - taiaq ta joq.
| |
Әлсіз айыпты. | Кто слаб, тот всегда виноват. |
Älsız aiypty.
| |
Ерінбеген етікші болады. | Ремеслом сапожника овладевает настойчивый. |
Erınbegen etıkşı bolady.
| |
Жақсы жүрген жеріне кент салады, жаман жүрген жеріне өрт салады. | Хорошие люди после себя города оставляют, после подлецов пожарища пылают. |
Jaqsy jürgen jerıne kent salady, jaman jürgen jerıne ört salady.
| |
Сәуір болса, күн күркірер, күн күркіресе, көк дүркірер. | Придет апрель, и гром загромыхает, гром загромыхает - зелень вырастает. |
Säuır bolsa, kün kürkırer, kün kürkırese, kök dürkırer.
|
10
|
Құтты қонаққа - тәтті тамақ. | Почетному гостю - почетное угощение. |
Qūtty qonaqqa - tättı tamaq.
| |
Арымақ, семірмек - көңілден. | Худеть или толстеть - от настроения зависит. |
Arymaq, semırmek - köñılden.
| |
Аштың ақылы астан әрі аспайды. | Все мысли голодного вокруг еды вращаются. |
Aştyñ aqyly astan ärı aspaidy.
| |
Бір түлікке бай болғанша, әр түлікке сай бол. | Чем быть одним скотом богатым, лучше скот иметь разнообразный. |
Bır tülıkke bai bolğanşa, är tülıkke sai bol.
| |
Біреудің қайғысына күлгенің - өзіңді мазақ еткенің. | Смеяться над чужой бедой - насмехаться над собой. |
Bıreudıñ qaiğysyna külgenıñ - özıñdı mazaq etketıñ.
| |
Шашу оңай, жинау қиын. | Легко разбросать, да трудно собирать. |
Şaşu oñai, jinau qiyn.
| |
Оңай олжа пайда бермес, желмен кіріп, желмен кетер. | Лёгкая добыча пользу не приносит, что ветром приносит, ветром же уносит. |
Oñai olja paida bermes, jelmen kırıp, jelmen keter.
| |
Сағадағы су ішеді, аяқтағы у ішеді. | Те, кто у истока реки живут, воду чистую пьют, те, кто в конце реки живут, яд пьют. |
Sağadağy su ışedı, aiaqtağy u ışedı.
| |
Көп қараса, жоқ табылар. | Что всеми ищется, вмиг отыщется. |
Köp qarasa, joq tabylar.
| |
Ет - етке, сорпа - бетке. | От мяса тело наливается, от бульона щёки румянятся. |
Et - etke, sorpa - betke.
|
11
|
Ат жақсысы енеден, зат жақсысы шеберден. | Хороший конь от кобылы, хорошая вещь от мастера. |
At jaqsysy eneden, zat jaqsysy şeberden.
| |
Жорға мінген жолдасына қарамас. | Кто коня хорошего седлает, тот о друге своём забывает. |
Jorğa mıngen joldasyna qaramas.
| |
У ішкен бір рет өледі, ант бұзған мың рет өледі. | Тот, кто яд выпивает, один раз умирает, тот, кто клятву нарушает - тысячу раз погибает. |
U ışken bır ret öledı, ant būzğan myñ ret öledı.
| |
Ананың көңілі балада, баланың көңілі далада. | Все мысли матери о детях, все мысли детей об играх. |
Ananyñ köñılі balada, balanyñ köñılı dalada.
| |
Жетектеген ит ауға жарамас. | Приученная к поводку собака для охоты не годна. |
Jetektegen it auğa jaramas.
| |
Ит ашуын мысықтан алады. | Злая собака на кошку свой гнев обращает. |
İt aşuyn mysyqtan alady.
| |
Арыстан асқынса, айға шабар, ақымақ асқынса, анасын сабар. | Возгордится лев - на луну кидается, возгордится дурень - на мать свою задирается. |
Arystan asqynsa, aiğa şabar, aqymaq asqynsa, anasyn sabar.
| |
Ат аунаған жерде түк қалады. | Где конь поваляется, хоть клок шерсти останется. |
At aunağan jerde tük qalady.
| |
Бес саусақтың біреуін тістесең, бәрі ауырады. | Палец поранишь любой – испытаешь общую боль. |
Bes sausaqtyñ bıreuın tısteseñ, bärı auyrady.
| |
Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақтан. | Бойся весело входящего и хмуро уходящего. |
Küle kırıp, küñırene şyqqannan saqtan.
|
12
|
Күшенген жеңбейді, күші басым жеңеді. | Не тот, кто силится побеждает, а тот, кто силой обладает. |
Küşengen jeñbeidı, küşı basym jeñedı.
| |
Білмейтін жердің ой-шұңқыры көп. | В незнакомом краю дорога - ухабов на ней много. |
Bılmeitın jerdıñ oi-şūñqyry köp.
| |
Үйдің суық-жылысын қыс түскенде білерсің, кімнің жақын-алысын басыңа іс түскенде білерсің. | Холодный или тёплый дом - узнаешь во время зимы, кто близок тебе, кто далёк - узнаешь во время беды. |
Üidıñ suyq-jylysyn qys tüskende bılersıñ, kımnıñ jaqyn-alysyn basyña ıs tüskende bılersıñ.
| |
Бір құмалақ бір қарын майды шірітеді. | Один катышек портит целый бурдюк масла. (Рус. Ложка дёгтя в бочке мёда) |
Bır qūmalaq bır qaryn maidy şırıtedı.
| |
Диқан жерін анасындай сүйеді, жер диқанын баласындай сүйеді. | Пахарь любит землю, словно это мать его, пахаря любит земля, словно сына своего. |
Diqan jerın anasyndai süiedı, jer diqanyn balasyndai süiedı.
| |
Екі жүзді адам екі жүзді пышақтан жаман. | Берегись не ножа с лезвием двойным, берегись человека с лицом двойным. |
Ekı jüzdı adam ekı jüzdı pyşaqtan jaman.
| |
Сырын білмейтін аттың сыртынан жүрме. | Не подходи близко к лошади, норова которой не знаешь. |
Syryn bılmeitın attyñ syrtynan jürme.
| |
Аш кезіңде берген күлше тоқ кезіңде берген түйеден артық. | Лепешка, которую тебе дали, когда ты голодным был, лучше верблюда, что подали, когда ты сытый был. |
Aş kezıñde bergen külşe toq kezıñde bergen tüieden artyq.
| |
Сабағы жаман жемістің дәні де жаман. | На плохой ветке плохие плоды растут. |
Sabağy jaman jemıstıñ dänı de jaman.
| |
Біреудің үйін жығу оңай, құру қиын. | Чужую юрту легко валить, да трудно восстановить. |
Bıreudıñ üiın jyğu oñai, qūru qiyn.
|
13
|
Еңбексіз тапқан мал есепсіз кетер. | Что легко наживается, то быстро проживается. |
Eñbeksız tapqan мal esepsız keter.
| |
Жаманатты жасыра алмайсың. | Дурную новость не утаишь. |
Jamanatty jasyra almaisyñ.
| |
Екпесең жер қысырайды, күтпесең, көл қысырайды. | Если не сеешь, земля одичает, если не чистишь, озеро зарастает. |
Ekpeseñ jer qysyraidy, kütpeseñ, köl qysyraidy.
| |
Жапалақты тасқа ұрсаң да, жапалақ өледі, жапалақпен тасты ұрсаң да, жапалақ өледі. | Камнем в сову попадешь - дохнет сова, сову об камень стукнешь - снова дохнет сова. |
Japalaqty tasqa ūrsañ da, japalaq öledı, japalaqpen tasty ūrsañ da, japalaq öledı.
| |
Жау жағадан алғанда, бөрі етектен алады. | Когда за ворот враг хватает, волк за полу тянуть начинает. |
Jau jağadan alğanda, börı etekten alady.
| |
Бірін жасырып алады, бірін басынып алады. | Первый раз незаметно берёт, а второй раз нагло возьмёт. |
Bırın jasyryp alady, bırın basynyp alady.
| |
Семіздікті қой ғана көтереді. | Лишний жир не в тягость только барану. |
Semızdıktı qoi ğana köteredı.
| |
Судың басы бұлақ. | Начинается река с небольшого родника. |
Sudyñ basy būlaq.
| |
Би екеу болса, дау төртеу болады. | Если судей двое, то спора бывает четыре. |
Bi ekeu bolsa, dau törteu bolady.
| |
Диқаншы жерін мақтайды, балықшы көлін мақтайды, кәсіпқор кенін мақтайды. | Земледелец зерно хвалит, рыбак озеро хвалит, шахтёр - свой рудник. |
Diqanşy jerın maqtaidy, balyqşy kölın maqtaidy, käsıpqor kenın maqtaidy.
|
14
|
Досыңның асын қасыңдай іш. | Если подана другом еда, накинься на неё, как на врага. |
Dosyñnyñ asyn qasyñdai ış.
| |
Егінші жылда арманда, балықшы күнде арманда. | Земледелец раз в год мечтает, рыбак - каждый день. |
Egınşı jylda armanda, balyqşy künde armanda.
| |
Екі қоян қусаң біреуін де тұта алмассың. | За двумя зайцами погонишься, ни одного не поймаешь. |
Ekı qoian qusañ bıreuın de tūta almassyñ.
| |
Ексең егін, ішерсің тегін. | Если посеешь, бесплатно поешь. |
Ekseñ egın, ışерsıñ tegın.
| |
Әйел жерден шыққан жоқ, ол да еркектің баласы, ерлер көктен түскен жоқ, әйел оның анасы. | Женщина из земли не выросла сама - дитя мужчины она, мужчина с неба не спускается - женщина матерью ему является. |
Äiel jerden şyqqan joq, ol da erkektıñ balasy, erler kökten tüsken joq, äiel onyñ anasy.
| |
Жұтаған ауылдың жұртынан байымассың. | На поживе из разоренного аула не разбогатеешь. |
Jūtağan auyldyñ jūrtynan baiymassyñ.
| |
Жылтырағанның бәрі алтын емес. | Не всё то золото, что блестит. |
Jyltyrağannyñ bärı altyn emes.
| |
Қиқымға қиқым қосып, бай болмассың. | Если к крошке крошку добавишь, богатым не станешь. |
Qiqymğa qiqym qosyp, bai bolmassyñ.
| |
Атыңнан айрылсаң да, ер-тоқымыңнан айрылма. | Коня лишился, седло не выбрасывай. |
Atyñnan airylsañ da, er-toqymyñnan airylma.
| |
Тауықтың түсіне тары кіреді. | Курица пшено видит во сне. |
Tauyqtyñ tüsıne tary kıredı.
|
15
|
Балық жоқта бақа да балық. | Если рыбы нет, и лягушка — рыба. |
Balyq joqta baqa da balyq.
| |
Жан ауырса - тән азады, қайғы басса - жан азады. | Душа болит - тело худеет, печаль навалится - душа худеет. |
Jan auyrsa - tän azady, qaiğy bassa - jan azady.
| |
Бұрын келген қонақ, кейін келген қонаққа орын берер. | Раньше пришедший гость место позже пришедшему гостю уступает. |
Būryn kelgen qonaq, keiın kelgen qonaqqa oryn berer.
| |
Сыйлы қонағың келсе, итіне сүйек таста. | Если пришел уважаемый гость, и собаке его кинь кость. |
Syily qonağyñ kelse, itıne süiek tasta.
| |
Диқаншылықтың түбі - кеңес, саудагершіліктің түбі - борыш. | Советом жатву завершают, в долгах купец пропадает. |
Diqanşylyqtyñ tübı - keñes, saudagerşılıktıñ tübı - boryş.
| |
Екі әйел алғанның құлағы тынбас, есекке мінгеннің аяғы тынбас. | Сел на ишака - покоя не будет ногам, взял двух жен - покоя не будет ушам. |
Ekı äiel alğannyñ qūlağy tynbas, esekke mıngennıñ aiağy tynbas.
| |
Екі кеменің басын ұстаған суға кетеді. | Кто за две лодки схватился, утонет. |
Ekı kemenıñ basyn ūstağan suğa ketedı.
| |
Ер жаңылып қолға түсер, құс жаңылып, торға түсер. | Птица неосторожная в сети залетит, человек неосторожный в плен угодит. |
Er jañylyp qolğa tüser, qūs jañylyp, torğa tüser.
| |
Жаманнан жарты қасық ас қалады. | От плохого человека пол ложки еды остаётся. |
Jamannan jarty qasyq as qalady.
| |
Сыйларға асың болмаса, сипарға тілің болсын. | Если нечем гостя угостить, найди доброе слово для него. |
Syilarğa asyñ bolmasa, siparğa tılıñ bolsyn.
|
16
|
Сыпырғы келсе шаң қашар. | Завидев метлу, пыль сама убегает. |
Sypyrğy kelse şañ qaşar.
| |
Тамырыңнан түйе сұрасаң, қорыққаннан бие берер. | Если попросишь верблюда у родни, с перепугу дадут кобылицу они. |
Tamyryñnan tüie sūrasañ, qoryqqannan bie berer.
| |
Атты қамшымен айдама, жеммен айда. | Не гони коня кнутом, завлекай его зерном. |
Atty qamşymen aidama, jemmen aida.
| |
Білген кісі ұрыны пақыр дейді, білмеген кісі ұрыны батыр дейді. | Кто вора знает - бедным называет, а тот, кто не знает - героем считает. |
Bılgen kısı ūryny paqyr deidı, bılmegen kısı ūryny batyr deidı.
| |
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді. | Из вырытого одним человеком колодца тысячи людей воду пьют. |
Bır kısı qazğan qūdyqtan myñ kısı su ışedı.
| |
Бұзау ұрлаған өгізді де ұрлайды. | Кто украл телёнка, украдёт и быка. |
Būzau ūrlağan ögızdı de ūrlaidy.
| |
Есеп білген ұтылмас. | Кто счет ведёт, тот не проиграет. |
Esep bılgen ūtylmas.
| |
Әркім жолдас болады амандықта, жаман тастап кетеді жамандықта. | Когда тебе хорошо - все тебя товарищем считают, а когда тебе плохо - плохие люди тебя оставляют. |
Ärkım joldas bolady amandyqta, jaman tastap ketedı jamandyqta.
| |
Жаз жыланнан қорыққан, қыс ала жіпті аттамайды. | Кого испугала змея, тот и пестрой верёвки не перешагивает. |
Jaz jylannan qoryqқан, qys ala jıptı attamaidy.
| |
Жақсы ат жанға серік. | Конь хороший - друг душевный. |
Jaqsy at janğa serık.
|
© Татьяна Валяева, 2007–2025
|
