Онлайн-Марафон, стр.16

🏃 ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ САБАҒЫНДАҒЫ БИІКТІККЕ СЕКІРУ
ПРЫЖКИ В ВЫСОТУ НА УРОКАХ ФИЗКУЛЬТУРЫ

📌 Глагол дня: секіру - прыгать, перепрыгивать

Мектеп кезінде дене шынықтыру сабақтарында біз кейде биіктікке секіруден жаттығатынбыз.
В школьные годы на уроках физкультуры мы иногда тренировались в прыжках в высоту.

Бұл менің ең сүйікті сабақтарымның бірі болатын.
Это был один из моих самых любимых уроков.

Спорт залында еденге жұмсақ маттар төселетін.
В спортивном зале на пол клали мягкие маты.

Оң және сол жаққа тіректер қойып, сол тіректерге көлденең таяқ орнатылатын.
Справа и слева ставили стойки, на которые устанавливали перекладину.

Алдымен оны ең төменгі биіктікке қоятын.
Сначала её поднимали на минимальную высоту.

Содан кейін біз кезек-кезек жүгіріп келіп, оның үстінен секіретінбіз.
Затем мы по очереди разбегались и перепрыгивали через неё.

Қыздардың өз биіктігі, ал ұлдардың өз биіктігі болатын.
У девчонок была своя высота, у мальчишек — своя.

Кейін мұғалім таяқты тағы да жоғары көтеріп, біз қайтадан кезекпен секіріп көретінбіз.
Потом учитель поднимал перекладину выше, и мы снова по очереди пытались её преодолеть.

Секіре алмағандарға үш мүмкіндік берілетін.
Тем, кто не мог перепрыгнуть, давали три попытки.

Егер үш ретте де өте алмаса, олар жарыстан шығатын.
Если не получалось — они выходили из соревнования.

Бұл секірулерде маған секірудің өзі, қалықтау сезімі, сондай-ақ жұмсақ матқа құлау ұнайтын.
В этих прыжках мне нравилось само ощущение прыжка, полета, а также падения на мягкий мат.

Мен әр биіктікті бағындыруға бар күшімді салатынмын.
Я изо всех сил пытался взять каждую высоту.

Финалға дейін, әрине, жете алмайтынмын, бірақ бәрібір қатысқаныма қуанышты болатынмын.
До финала я конечно не доходил, но все равно было приятно поучаствовать.

Соңында тек ең мықты секірушілер қалып, сыныптың рекордын орнататын.
В конце оставались только самые сильные прыгуны, которые и устанавливали рекорд нашего класса.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «СЕКІРУ» 🔽
(прыгать, вскакивать, перепрыгивать)

Спряжение глагола «секіру» во всех временах и наклонениях казахского языка

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)
мен секіремін
біз секіреміз
сен секіресің
сендер секіресіңдер
Сіз секіресіз
Сіздер секіресіздер
ол секіреді
олар секіреді

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен секіріп жатырмын
біз секіріп жатырмыз
сен секіріп жатырсың
сендер секіріп жатырсыңдар
Сіз секіріп жатырсыз
Сіздер секіріп жатырсыздар
ол секіріп жатыр
олар секіріп жатыр
🧠 Формула: секір + іп + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен секірдім
біз секірдік
сен секірдің
сендер секірдіңдер
Сіз секірдіңіз
Сіздер секірдіңіздер
ол секірді
олар секірді
🧠 Формула: секір + ді + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)

мен секіргенмін
біз секіргенбіз
сен секіргенсің
сендер секіргенсіңдер
Сіз секіргенсіз
Сіздер секіргенсіздер
ол секірген
олар секірген
🧠 Формула: секір + ген + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен секіріппін
біз секіріппіз
сен секіріпсің
сендер секіріпсіңдер
Сіз секіріпсіз
Сіздер секіріпсіздер
ол секіріпті
олар секіріпті
🧠 Формула: секір + іп + пын/ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен секіретінмін
біз секіретінбіз
сен секіретінсің
сендер секіретінсіңдер
Сіз секіретінсіз
Сіздер секіретінсіздер
ол секіретін
олар секіретін

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен секірермін
біз секірерміз
сен секірерсің
сендер секірерсіңдер
Сіз секірерсіз
Сіздер секірерсіздер
ол секірер
олар секірер

мен секірмекпін
біз секірмекпіз
сен секірмексің
сендер секірмексіңдер
Сіз секірмексіз
Сіздер секірмексіздер
ол секірмек
олар секірмек

мен секірсем
біз секірсек
сен секірсең
сендер секірсеңдер
Сіз секірсеңіз
Сіздер секірсеңіздер
ол секірсе
олар секірсе

мен секірейін
біз секірейік
сен секір
сендер секіріңдер
Сіз секіріңіз
Сіздер секіріңіздер
ол секірсін
олар секірсін

менің секіргім келеді
біздің секіргіміз келеді
сенің секіргің келеді
сендердің секіргілерің келеді
Сіздің секіргіңіз келеді
Сіздердің секіргілеріңіз келеді
оның секіргісі келеді
олардың секіргілері келеді

секірген — прыгавший / тот, кто прыгнул
секіретін — прыгающий / который обычно прыгает
секірер — который прыгнет / собирающийся прыгнуть

секіріп — прыгнув / прыгая
секіре — прыгая
секіргелі — собираясь прыгнуть / с тех пор как собрался прыгнуть

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
дене шынықтыру — физкультура
сабағындағы — на уроке
(сабақ — урок, -ы — притяж., -нда — мест. п., -ғы — определительная форма)
биіктікке — на высоту
(биіктік — высота, -ке — дат. п.)
секіру — прыжок, прыгать
мектеп — школа
кезінде — во время
(кез — время, -інде — мест. п.)
сабақтарында — на уроках
біз — мы
кейде — иногда
биіктікке — на высоту
секіруден — через прыжки
жаттығатынбыз — тренировались
бұл — это
менің — мой
ең — самый
сүйікті — любимый
сабақтарымның — моих уроков
(сабақ — урок, -тар — мн. ч., -ым — мои, -ның — род. п.)
бірі — один из
(бір — один, -і — притяж.)
болатын — был
залында — в зале
(зал — зал, -ы — притяж., -нда — мест. п.)
еденге — на пол
(еден — пол, -ге — дат. п.)
жұмсақ — мягкий
маттар — маты
(мат — мат, -тар — мн. ч.)
төселетін — стелили
(төсеу — стелить, -летін — страд. форма)
оң — правый
және — и
сол — левый
жаққа — в сторону
(жақ — сторона, -қа — дат. п.)
тіректер — стойки
(тірек — опора, -тер — мн. ч.)
қойып — поставив
(қою — ставить, -ып — деепр.)
сол — тот
тіректерге — на стойки
(тірек — опора, -тер — мн. ч., -ге — дат. п.)
көлденең — горизонтальный
таяқ — перекладина, палка
орнатылатын — устанавливался
(орнату — устанавливать, -ылатын — страд. форма)
алдымен — сначала
оны — её
(ол — он/она, -ны — вин. п.)
ең — самый
төменгі — нижний
биіктікке — на высоту
қоятын — ставили
(қою — ставить, -атын — прош. вр.)
содан — после этого
кейін — потом
кезек-кезек — по очереди
жүгіріп — разбежавшись
(жүгіру — бегать, -іп — деепр.)
келіп — подбежав
(келу — приходить, -іп — деепр.)
оның — её
(ол — он/она, -ның — род. п.)
үстінен — через
(үст — верх, -і — притяж., -нен — исх. п.)
секіретінбіз — прыгали
(секіру — прыгать, -етінбіз — прош. вр., мы)
қыздардың — девочек
(қыз — девочка, -дар — мн. ч., -дың — род. п.)
өз — свой
биіктігі — высота
(биіктік — высота, -і — притяж.)
ұлдардың — мальчиков
(ұл — мальчик, -дар — мн. ч., -дың — род. п.)
кейін — потом
мұғалім — учитель
таяқты — перекладину
(таяқ — палка, -ты — вин. п.)
тағы — ещё
да — тоже
жоғары — выше
көтеріп — подняв
(көтеру — поднимать, -іп — деепр.)
қайтадан — снова
кезекпен — по очереди
(кезек — очередь, -пен — твор. п.)
секіріп — прыгая
көретінбіз — пытались
(көру — пробовать, -етінбіз — прош. вр., мы)
секіре — прыгая
(секіру — прыгать)
алмағандарға — тем, кто не смог
(алу — мочь, -маған — отриц. прич., -дар — мн. ч., -ға — дат. п.)
үш — три
мүмкіндік — попытка
берілетін — давали
егер — если
ретте — раз
(рет — раз, -те — мест. п.)
өте — преодолеть
алмаса — если не сможет
(алу — мочь, -маса — отриц. условная форма)
олар — они
жарыстан — из соревнования
(жарыс — соревнование, -тан — исх. п.)
шығатын — выходили
секірулерде — в прыжках
(секіру — прыжок, -лер — мн. ч., -де — мест. п.)
маған — мне
(мен — я, -ға — дат. п.)
секірудің — прыжка
(секіру — прыжок, -дің — род. п.)
өзі — сам
қалықтау — парение
сезімі — ощущение
(сезім — чувство, -і — притяж.)
сондай-ақ — также
жұмсақ — мягкий
матқа — на мат
құлау — падение
ұнайтын — нравилось
(ұнау — нравиться, -йтын — прош. вр.)
әр — каждый
биіктікті — высоту
(биіктік — высота, -ті — вин. п.)
бағындыруға — покорить
(бағындыру — покорять, -ға — дат. п.)
бар — весь
күшімді — свои силы
(күш — сила, -ім — мой, -ді — вин. п.)
салатынмын — прикладывал
(салу — вкладывать, -атынмын — прош. вр., я)
күш салу — прилагать усилия
финалға — к финалу
дейін — до
әрине — конечно
жете — дойти
(жету — достигать)
алмайтынмын — не доходил
(алу — мочь, -майтынмын — отриц. прош. вр., я)
бірақ — но
бәрібір — всё равно
қатысқаныма — что участвовал
(қатысу — участвовать, -қан — прич., -ыма — дат. п.)
қуанышты — рад
болатынмын — был
соңында — в конце
(соң — конец, -ы — притяж., -нда — мест. п.)
тек — только
ең — самый
мықты — сильный
секірушілер — прыгуны
қалып — оставшись
(қалу — оставаться, -ып → қалып)
сыныптың — класса
(сынып — класс, -тың — род. п.)
рекордын — рекорд
(рекорд — рекорд, -ы — притяж., -н — вин. п.)
орнататын — устанавливали
(орнату — устанавливать, -атын — прош. вр.)
Скрыть словарь

💬 БІЗГЕ КЕРЕГІ — ҚЫЗЫҚТЫ ӘҢГІМЕЛЕСУ ЖӘНЕ ДӘМДІ ТАМАҚ ІШУ
ВСЕ ЧТО НАМ НУЖНО — ЭТО ИНТЕРЕСНО ПОБЕСЕДОВАТЬ И ПОКУШАТЬ

Барлық адамдар тікелей қарым-қатынасты жақсы көреді, бізге үнемі біреумен сөйлесіп, әңгімелесіп, қызықты оқиғаларды тыңдау қажет.
Все люди любят живое общение, нам нужно постоянно с кем-то поговорить, побеседовать и послушать увлекательные истории.

Біздің асқазанымыз қалай тамаққа мұқтаж болса, дәл солай миымыз да қарым-қатынас пен жаңа ақпаратқа мұқтаж.
Точно так же, как наш желудок нуждается в еде, нашему мозгу необходимо общение и новая информация.

Сондықтан адамдар кафе мен мейрамханаға барады: тек дәмді тамақ ішу үшін ғана емес, сонымен қатар достыққа толы ортада қызықты әңгіме тыңдап, өз ойларын бөлісу үшін.
Именно для этого люди ходят в кафе и рестораны, не только для того, чтобы вкусно поесть, но еще и послушать вкусную историю в дружеской обстановке, рассказать свою.

Бірақ бұл мұнымен бітпейді.
Но на этом всё не заканчивается.

Кейде біздің миымыздың «тәбеті» асқазанымыздан да артық болады.
Иногда “аппетит” нашего мозга даже больше, чем у желудка.

Жаңа әсерлерді іздеп, біз кинотеатрларға, театрларға барамыз, кітап оқимыз, әлеуметтік желілер мен YouTube-тегі арналарға жазыламыз, компьютерлік ойындар ойнаймыз, сериалдар көреміз, подкасттар тыңдаймыз.
В поисках новых впечатлений мы идём в кинотеатры, театры, читаем книги, подписываемся на каналы в социальных сетях и на YouTube, играем в компьютерные игры, смотрим сериалы, слушаем подкасты.

Мұнда біз ақпаратпен бөліспей, тек оны қабылдаймыз, бірақ бұл да бізге өте ұнайды.
И хотя здесь мы не делимся, а только поглощаем информацию, однако нам это очень нравится.

Ал шынайы әңгімелесіп, өзімізді қызықтыратын тақырыптарды талқылау үшін біз түрлі чаттарға, қауымдастықтар мен клубтарға қосыламыз.
А чтобы душевно побеседовать и обсудить интересующие нас темы, мы вступаем в различные чаты сообщества, клубы.

Сол жерде біз таңертеңнен кешке дейін сөйлесіп, бір-бірімізбен пікір алмасамыз.
И там мы общаемся с утра до вечера.

📘 ГРАММАТИКА: «ӘҢГІМЕ → ӘҢГІМЕЛЕУ → ӘҢГІМЕЛЕСУ»

📑 Пример из текста:
Біз біреумен сөйлесіп, әңгімелесіп, қызықты оқиғаларды тыңдау қажет.
Нам нужно разговаривать с кем-то, беседовать и слушать интересные истории.

🔍 Разбираем «әңгімелесу»
әңгіме — рассказ, разговор
әңгімелеу — рассказывать (кому-то)
әңгімелесу — беседовать (друг с другом)

🛠 Схема образования:
әңгіме (существительное)
→ әңгіме + леу → әңгімелеу (делать действие: рассказывать)
→ әңгімеле + су → әңгімелесу (совместное действие)

👉 Что означает –с?
Это аффикс совместного действия.

📌 Он показывает, что действие происходит между людьми:
друг с другом
взаимно
вместе

🧠 Перевод:
әңгімелеу → рассказывать (односторонне)
әңгімелесу → беседовать, разговаривать (взаимно)

🧩 Примеры в предложениях:
Біз ұзақ әңгімелестік.
Мы долго беседовали.

Олар телефонмен әңгімелесіп отыр.
Они разговаривают по телефону.

Мен онымен жиі әңгімелесемін.
Я часто с ним беседую.

Достар кешке дейін әңгімелесті.
Друзья беседовали до вечера.

📌 Сравни:
Мен оған әңгімеледім.
Я ему рассказывал. (он слушал)

Біз әңгімелестік.
Мы беседовали. (оба участвовали)

📌 Похожие глаголы:
сөйлесу — разговаривать друг с другом
көрісу — увидеться
кездесу — встретиться
жазысу — переписываться
ұрысу — ругаться друг с другом

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
бізге — нам
керегі — нужно
(керек — нужно, -і — притяж.)
қызықты — интересный
әңгімелесу — беседовать
дәмді — вкусный
тамақ — еда
ішу — есть, кушать
барлық — все
адамдар — люди
тікелей — напрямую, непосредственно, прямо
қарым-қатынасты — общение
(қарым-қатынас — общение, -ты — вин. п.)
жақсы көреді — любят
бізге — нам
үнемі — постоянно
біреумен — с кем-то
(біреу — кто-то, -мен — твор. п.)
сөйлесіп — разговаривая
әңгімелесіп — беседуя
қызықты — интересные
оқиғаларды — события
(оқиға — событие, -лар — мн. ч., -ды — вин. п.)
тыңдау — слушать
қажет — нужно
біздің — наш
асқазанымыз — наш желудок
(асқазан — желудок, -ымыз — наш)
қалай — как
тамаққа — к еде
(тамақ — еда, -қа — дат. п.)
мұқтаж — нуждается
болса — если есть
(болу — быть, -са — условная форма)
дәл — точно
солай — так
миымыз — наш мозг
(ми — мозг, -ымыз — наш)
да — тоже
қарым-қатынасқа — к общению
(қарым-қатынас — общение, -қа — дат. п.)
жаңа — новая
ақпаратқа — к информации
(ақпарат — информация, -қа — дат. п.)
мұқтаж — нуждается
сондықтан — поэтому
адамдар — люди
мейрамханаларға — в рестораны
(мейрамхана — ресторан, -лар — мн. ч., -ға — дат. п.)
барады — ходят
тек — только
дәмді — вкусно
тамақ — еда
ішу — есть
үшін — для
ғана — только
емес — не
сонымен — вместе с этим
қатар — также
достыққа — к дружбе
(достық — дружба, -қа — дат. п.)
толы — полный
ортада — в среде
(орта — среда, -да — мест. п.)
әңгіме — разговор
тыңдап — слушая
(тыңдау — слушать, -п — деепр.)
өз — свой
ойларын — мысли
(ой — мысль, -лар — мн. ч., -ы — притяж., -н — вин. п.)
бөлісу — делиться
бірақ — но
бұл — это
мұнымен — этим
(бұл — это, -мен — твор. п.)
бітпейді — не заканчивается
(біту — заканчиваться, -мейді — отриц. наст. вр.)
кейде — иногда
миымыздың — нашего мозга
(ми — мозг, -ымыз — наш, -дың — род. п.)
тәбеті — аппетит
(тәбет — аппетит, -і — притяж.)
асқазанымыздан — от нашего желудка
(асқазан — желудок, -ымыз — наш, -дан — исх. п.)
артық — больше
жаңа — новые
әсерлерді — впечатления
(әсер — впечатление, -лер — мн. ч., -ді — вин. п.)
іздеп — ища
(іздеу — искать, -п — деепр.)
біз — мы
кинотеатрларға — в кинотеатры
театрларға — в театры
барамыз — идём
кітап — книга
оқимыз — читаем
әлеуметтік — социальный
желілер — сети
youtube-тегі — на YouTube
арналарға — на каналы
(арна — канал, -лар — мн. ч., -ға — дат. п.)
жазыламыз — подписываемся
(жазылу — подписываться, -амыз — наст. вр., мы)
компьютерлік — компьютерный
ойындар — игры
(ойын — игра, -дар — мн. ч.)
ойнаймыз — играем
(ойнау — играть, -аймыз — наст. вр., мы)
сериалдар — сериалы
көреміз — смотрим
(көру — смотреть, -еміз — наст. вр., мы)
подкасттар — подкасты
тыңдаймыз — слушаем
(тыңдау — слушать, -аймыз — наст. вр., мы)
мұнда — здесь
ақпаратпен — информацией
(ақпарат — информация, -пен — твор. п.)
бөліспей — не делясь
(бөлісу — делиться, -пей — отриц. деепр.)
тек — только
оны — её
(ол — он/она, -ны — вин. п.)
қабылдаймыз — воспринимаем
(қабылдау — принимать, -аймыз — наст. вр., мы)
бірақ — но
бұл — это
да — тоже
өте — очень
ұнайды — нравится
(ұнау — нравиться, -ады — наст. вр.)
ал — а
шынайы — настоящий
әңгімелесіп — беседуя
(әңгімелесу — беседовать, -іп — деепр.)
өзімізді — себя
(өз — сам, -іміз — наш, -ді — вин. п.)
қызықтыратын — интересующие
(қызықтыру — заинтересовывать, -атын — прич.)
тақырыптарды — темы
(тақырып — тема, -тар — мн. ч., -ды — вин. п.)
талқылау — обсуждать
түрлі — различные
чаттарға — в чаты
қауымдастықтар — сообщества
(қауымдастық — сообщество, -тар — мн. ч.)
клубтарға — в клубы
қосыламыз — присоединяемся
(қосылу — присоединяться, -амыз — наст. вр., мы)
сол — тот
жерде — там
(жер — место, -де — мест. п.)
біз — мы
таңертеңнен — с утра
(таңертең — утро, -нен — исх. п.)
кешке — до вечера
(кеш — вечер, -ке — дат. п.)
дейін — до
сөйлесіп — общаясь
(сөйлесу — разговаривать, -іп — деепр.)
бір-бірімізбен — друг с другом
(бір-бірі — друг друга, -міз — мы, -бен — твор. п.)
пікір — мнение
алмасамыз — обмениваемся
(алмасу — обмениваться, -амыз — наст. вр., мы)
Скрыть словарь

🌸 НАУРЫЗ — КӨКТЕМ МЕН ЖАҢАРУ МЕРЕКЕСІ
НАУРЫЗ — ПРАЗДНИК ВЕСНЫ И ОБНОВЛЕНИЯ

Наурыз — Орталық Азия халықтарының көктем мен жаңа жылды қарсы алатын көне мерекесі.
Наурыз — древний праздник весны и нового года у народов Центральной Азии.

Ол табиғаттың оянуын және жаңа өмірлік кезеңнің басталуын білдіреді.
Он символизирует пробуждение природы и начало нового жизненного цикла.

Атауы парсы тілінен шыққан: «нав» — жаңа, «руз» — күн («жаңа күн»).
Название происходит из персидского языка: «нав» — новый, «руз» — день («новый день»).

Мереке 21–22 (жиырма бірінші – жиырма екінші) наурызда, күн мен түн теңелетін көктемгі күн мен түн теңелуі кезеңінде атап өтіледі.
Праздник отмечают 21–22 марта, в период весеннего равноденствия, когда день и ночь становятся равными.

Бұл мерекенің тарихы 3000 жылдан асады.
Празднику более 3000 лет.

Ежелден адамдар бұл кезеңді әлемнің жаңаруымен байланыстырған: қар ериді, алғашқы шөп шығады, табиғаттың жаңа циклі басталады.
С древности люди связывали этот период с обновлением мира: тает снег, появляется первая трава, начинается новый природный цикл.

Негізгі идеялары — жаңару, бірлік және қарым-қатынас, кешірім, сондай-ақ береке мен молшылық.
Главные идеи — обновление, единство и общение, прощение и благополучие и изобилие.

Мереке алдында адамдар тазалық жасап, үйін ретке келтіреді, қонақ күтеді, бір-бірімен араласып, жаңа жылда береке мен молшылық тілейді.
Перед праздником наводят порядок в знак обновления, принимают гостей, общаются, желают друг другу благополучия и изобилия в новом году.

Негізгі тағам — жеті түрлі дәмнен тұратын Наурыз көже, ол молшылықтың белгісі болып саналады.
Главное блюдо — Наурыз коже, состоящее из семи ингредиентов, символизирующих достаток.

Мереке ұлттық ойындармен, әндермен және түрлі дәстүрлермен бірге өтеді.
Праздник сопровождается различными национальными играми, песнями и традициями.

📘 ГРАММАТИКА: Падежи на примерах из текста про "Наурыз"

🧐 Повторим 7 падежей казахского языка и посмотрим, как они работают в тексте о празднике Наурыз.

📄 Примеры из текста:
Наурыз (Наурыз) — Орталық Азия халықтарының көне мерекесі (праздник).
— Наурыз — древний праздник народов Центральной Азии.

Ол (он) табиғаттың оянуын білдіреді.
— Он символизирует пробуждение природы.

Бұл мерекенің тарихы (история праздника) 3000 жылдан асады.
— История этого праздника насчитывает более 3000 лет.

📝 Что обозначает: подлежащее, основа высказывания.
Форма: без окончания.

🟩 2. Ілік септік
Вопросы: кімнің? ненің? — чей? чего?

📄 Примеры из текста:
табиғаттың (природы) оянуы
— пробуждение природы

мерекенің (праздника) тарихы
— история праздника

📝 Что обозначает: принадлежность, часть целого.
Окончания: –ның / –нің / –дың / –дің / –тың / –тің

🟩 3. Барыс септік
Вопросы: кімге? неге? қайда? — кому? чему? куда?

📄 Пример из текста:
ретке (в порядок) келтіреді
— приводят в порядок

📝 Что обозначает: направление, цель или состояние, к которому приводят.
Окончания: –ға / –ге / –қа / –ке / –на / –не

🟩 4. Табыс септік
Вопросы: кімді? нені? — кого? что?

📄 Примеры из текста:
жаңа жылды (новый год) қарсы алады
— встречают новый год

бұл кезеңді (этот период) байланыстырған
— связывали этот период

үйін (дом) ретке келтіреді
— приводит дом в порядок

📝 Что обозначает: объект действия.
Окончания: –ны / –ні / –ды / –ді / –ты / –ті

🟩 5. Жатыс септік
Вопросы: кімде? неде? қайда? қашан? — где? когда?

📄 Примеры из текста:
наурызда (в марте / на Наурыз) атап өтіледі
— отмечают в марте

кезеңінде (в период) атап өтіледі
— отмечают в период

мереке алдында (перед праздником)
— перед праздником

📝 Что обозначает: место или время действия.
Окончания: –да / –де / –та / –те

🟩 6. Шығыс септік
Вопросы: кімнен? неден? қайдан? — откуда? из чего?

📄 Примеры из текста:
парсы тілінен (из персидского языка) шыққан
— происходит из персидского языка

3000 жылдан (с 3000 лет) асады
— насчитывает более 3000 лет

📝 Что обозначает: источник или начальную точку.
Окончания: –дан / –ден / –тан / –тен / –нан / –нен

🟩 7. Көмектес септік
Вопросы: кіммен? немен? — с кем? с чем?

📄 Примеры из текста:
ойындармен (с играми), әндермен (с песнями), дәстүрлермен (с традициями) өтеді
— проходит с играми, песнями и традициями

📝 Что обозначает: совместность или способ действия. Окончания: –мен / –бен / –пен

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
көктем — весна
мен — и
жаңару — обновление
мерекесі — праздник
(мереке — праздник, -сі — притяж.)
орталық — центральный
азия — Азия
халықтарының — народов
(халық — народ, -тар — мн. ч., -ы — притяж., -ның — род. п.)
көктем — весна
мен — и
жаңа — новый
жылды — год
(жыл — год, -ды — вин. п.)
қарсы — навстречу
алатын — встречающий
(алу — брать, -атын — прич.)
көне — древний
мерекесі — праздник
(мереке — праздник, -сі — притяж.)
ол — он
табиғаттың — природы
(табиғат — природа, -тың — род. п.)
оянуын — пробуждение
(ояну — просыпаться, -ы — притяж., -н — вин. п.)
және — и
жаңа — новый
өмірлік — жизненный
кезеңнің — периода
(кезең — период, -нің — род. п.)
басталуын — начало
(басталу — начинаться, -ы — притяж., -н — вин. п.)
білдіреді — означает
(білдіру — означать, -еді — наст. вр.)
атауы — название
(атау — название, -ы — притяж.)
парсы — персидский
тілінен — из языка
(тіл — язык, -інен — исх. п.)
шыққан — произошёл
(шығу — выходить, -қан — прич.)
нав — нав
жаңа — новый
руз — руз
күн — день
мереке — праздник
наурызда — в марте
(наурыз — март, -да — мест. п.)
күн — день
мен — и
түн — ночь
теңелетін — уравнивающийся
(теңелу — уравниваться, -етін — прич.)
көктемгі — весенний
(көктем — весна, -гі — признак)
кезеңінде — в период
(кезең — период, -і — притяж., -нде — мест. п.)
атап — отмечая
(атап өту — отмечать, -п — деепр.)
өтіледі — проводится
(өту — проходить, -іледі — страд. форма)
бұл — это
мерекенің — праздника
(мереке — праздник, -нің — род. п.)
тарихы — история
(тарих — история, -ы — притяж.)
жылдан — лет
(жыл — год, -дан — исх. п.)
асады — превышает
(асу — превышать, -ады — наст. вр.)
ежелден — с древности
(ежел — древность, -ден — исх. п.)
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. ч.)
кезеңді — период
(кезең — период, -ді — вин. п.)
әлемнің — мира
(әлем — мир, -нің — род. п.)
жаңаруымен — с обновлением
(жаңару — обновление, -ы — притяж., -мен — твор. п.)
байланыстырған — связывали
(байланыстыру — связывать, -ған — прич.)
қар — снег
ериді — тает
(еру — таять, -иді — наст. вр.)
алғашқы — первый
шөп — трава
шығады — появляется
(шығу — выходить, -ады — наст. вр.)
табиғаттың — природы
(табиғат — природа, -тың — род. п.)
жаңа — новый
циклі — цикл
(цикл — цикл, -і — притяж.)
басталады — начинается
(басталу — начинаться, -ады — наст. вр.)
негізгі — основной
идеялары — идеи
(идея — идея, -лар — мн. ч., -ы — притяж.)
бірлік — единство
қарым-қатынас — общение
кешірім — прощение
сондай-ақ — также
береке — благополучие
мен — и
молшылық — изобилие
мереке — праздник
алдында — перед
(алд — перед, -ы — притяж., -нда — мест. п.)
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. ч.)
тазалық — чистота
жасап — делая
(жасау — делать, -п — деепр.)
үйін — дом
(үй — дом, -і — притяж., -н — вин. п.)
ретке — в порядок (рет — порядок, -ке — дат. п.)
келтіреді — приводит
(келтіру — приводить, -еді — наст. вр.)
қонақ — гость
күтеді — принимают
(күту — ждать/принимать, -еді — наст. вр.)
бір-бірімен — друг с другом
(бір-бірі — друг друга, -мен — твор. п.)
араласып — общаясь
(араласу — общаться, -ып — деепр.)
жылда — в году
(жыл — год, -да — мест. п.)
тілейді — желают
(тілеу — желать, -ейді — наст. вр.)
негізгі — основной
тағам — блюдо
жеті — семь
түрлі — разные
дәмнен — из ингредиентов
(дәм — вкус, ингредиент, -нен — исх. п.)
тұратын — состоящий
(тұру — состоять, -атын — прич.)
наурыз көже — наурыз коже
ол — он
молшылықтың — изобилия
(молшылық — изобилие, -тың — род. п.)
белгісі — признак
(белгі — знак, -сі — притяж.)
болып — являясь
(болу — быть, -ып — деепр.)
саналады — считается
(санау — считать, -лады — страд. форма)
мереке — праздник
ұлттық — национальный
ойындармен — с играми
(ойын — игра, -дар — мн. ч., -мен — твор. п.)
әндермен — с песнями
(ән — песня, -дер — мн. ч., -мен — твор. п.)
және — и
түрлі — различные
дәстүрлермен — с традициями
(дәстүр — традиция, -лер — мн. ч., -мен — твор. п.)
бірге — вместе
өтеді — проходит
(өту — проходить, -еді — наст. вр.)
Скрыть словарь

🏊 АУЫЛДА ӨСКЕНДЕР ЖҮЗУДІ БІЛЕДІ
ДЕРЕВЕНСКИЕ УМЕЮТ ПЛАВАТЬ

Менің әкем жақсы жүзеді, ал анам жүзуді білмейді.
Мой папа хорошо умеет плавать, а вот мама нет.

Әкем ауылда өскен, мықты, күшті, күнге күйген.
Папа вырос в деревне крепким, сильным, загорелым.

Ол балық аулағанды жақсы көреді және, әрине, ерте жастан жүзуді үйренген.
Он любит рыбалку и конечно же научился плавать в раннем возрасте.

Ал анам Алматы қаласында өскен.
А вот мама выросла в городе Алматы.

Ол жүзуге бармаған, сондықтан жүзуді үйренбеген.
На плавание она не ходила и так сложилось, что плавать она не научилась.

Ал мен әр жаз сайын ауылда болатынмын және екінші сыныпта бір жыл бойы ауылда тұрдым.
Ну а я каждое лето проводил в деревне и еще во втором классе целый год жил в деревне.

Сондықтан мен өзенде көп уақыт өткіздім.
Поэтому я на речке проводил очень много времени.

Сол жерде ауылдың балаларымен дос болдым.
Там я дружил с деревенскими мальчишками.

Ал егер сен жүзуді білмесең, олар сені мазақ қылып, келеке етеді.
А если ты не умеешь плавать, то они тебя засмеют и будут дразнить и обзывать.

Сондықтан мен олар маған күлмес үшін жүзуді үйренуге мәжбүр болдым.
Поэтому мне пришлось научиться плавать, чтобы они надо мной не смеялись.

Менің балаларым жазда ауылға бармады.
Мои дети в деревню не ездили летом.

Олар туған кезде ата-әжелері ауылдағы үйін сатып, қалаға көшіп келген еді.
Когда они родились, бабушка и дедушка уже продали свой дом в деревне и переехали в город к родителям.

Бірақ мен ұлым мен қызымды кішкентай кезінен бастап бассейнге жүзуге бердім.
Но я сына и дочь с раннего возраста записал на плавание в бассейн.

Сондықтан олар өте жақсы жүзеді.
Поэтому они очень хорошо умеют плавать.

📘 ГРАММАТИКА: «ЕТІСТІК + –УДЫ / –УДІ + БІЛУ» — УМЕТЬ ЧТО-ТО ДЕЛАТЬ 🔽

📑 Пример из текста:
Менің әкем жақсы жүзеді, ал анам жүзуді білмейді.
Мой папа хорошо плавает, а мама не умеет плавать.

🔍 Разбираем «жүзуді біледі» — умеет плавать
жүзу — плавать
жүзу — қимыл атауы (глагол в форме действия / инфинитив)
-жүзу + -ды → жүзуді (табыс септік)
білу — знать / уметь

📌 Конструкция «етістік + –уды/–уді + білу» означает:
👉 уметь что-то делать (навык)
👉 жүзуді біледі
= умеет плавать
👉 жүзуді білмейді
= не умеет плавать

📃 Схема образования:
глагол (–у форма) + табыс септік (–ды/–ді/–ты/–ті) + білу

🔹 жүзу → жүзуді білу — уметь плавать
🔹 оқу → оқуды білу — уметь читать
🔹 жазу → жазуды білу — уметь писать
🔹 сөйлеу → сөйлеуді білу — уметь говорить

📌 Важно:
🔹 «білу» = не просто «знать», а именно иметь навык
Сравни:
мен оны білемін — я это знаю
мен жүзуді білемін — я умею плавать

🧩 Примеры в предложениях:
Мен жүзуді жақсы білемін.
Я хорошо умею плавать.

Ол қазақша сөйлеуді біледі.
Он умеет говорить по-казахски.

Бала жазуды әлі білмейді.
Ребёнок ещё не умеет писать.

Сен көлік жүргізуді білесің бе?
Ты умеешь водить машину?

Олар ағылшынша оқуды біледі.
Они умеют читать по-английски.

💡 Нюанс:
В разговорной речи чаще используют просто:
👉 жүзеді — плавает / умеет плавать

Но если хочешь подчеркнуть именно навык, используют:
👉 жүзуді біледі — умеет плавать (как умение)

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
ауылда — в деревне
өскендер — выросшие
(өсу — расти, -кен — прич., -дер — мн. ч.)
жүзуді — плавание
(жүзу — плавать, -ді — вин. п.)
біледі — умеют
(білу — знать, уметь, -еді — наст. вр.)
менің — мой
әкем — мой отец
(әке — отец, -м — мой)
жақсы — хорошо
жүзеді — плавает
(жүзу — плавать, -еді — наст. вр.)
ал — а
анам — моя мама
(ана — мама, -м — моя)
жүзуді — плавание
(жүзу — плавать, -ді — вин. п.)
білмейді — не умеет
(білу — знать, -мейді — отриц. наст. вр.)
неге — почему
әкем — мой отец
ауылда — в деревне
(ауыл — деревня, -да — мест. п.)
өскен — выросший
(өсу — расти, -кен — прич.)
мықты — крепкий
күшті — сильный
күнге күю — загорать
(күн — солнце, -ге — дат. п., күю — обжигаться, -ген — прич.)
ол — он
балық — рыба
аулағанды — ловлю
(аулау — ловить, -ған — прич., -ды — вин. п.)
жақсы көреді — любит
әрине — конечно
ерте — рано
жастан — возраста
(жас — возраст, -тан — исх. п.)
жүзуді — плавание
үйренген — научился
(үйрену — учиться, -ген — прич.)
ал — а
анам — моя мама
қаласында — в городе
(қала — город, -сы — притяж., -нда — мест. п.)
өскен — выросла
жүзуге — на плавание
(жүзу — плавать, -ге — дат. п.)
бармаған — не ходила
(бару — идти, -маған — отриц. прич.)
сондықтан — поэтому
жүзуді — плавание
(жүзу — плавать, -ді — вин. п.)
үйренбеген — не научилась
(үйрену — учиться, -беген — отриц. прич.)
мен — я
әр жаз сайын — каждое лето
ауылда — в деревне
(ауыл — деревня, -да — мест. п.)
болатынмын — бывал
(болу — быть, -атынмын — прош. вр., я)
екінші — второй
сыныпта — в классе
(сынып — класс, -та — мест. п.)
бір — один
жыл — год
бойы — в течение
(бой — продолжительность, -ы — притяж.)
ауылда — в деревне
тұрдым — жил
(тұру — жить, -дым — прош. вр., я)
сондықтан — поэтому
өзенде — на реке
(өзен — река, -де — мест. п.)
көп — много
уақыт — время
өткіздім — проводил
(өткізу — проводить, -дім — прош. вр., я)
сол — тот
жерде — там
(жер — место, -де — мест. п.)
ауылдың — деревни
(ауыл — деревня, -дың — род. п.)
балаларымен — с детьми
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч., -ы — притяж., -мен — твор. п.)
дос — друг
болдым — стал
(болу — быть, -дым — прош. вр., я)
ал — а
егер — если
сен — ты
жүзуді — плавание
(жүзу — плавать, -ді — вин. п.)
білмесең — если не умеешь
(білу — знать, -месең — отриц. условная форма)
олар — они
сені — тебя
(сен — ты, -і — вин. п.)
мазақ қылу — издеваться, насмехаться
келеке ету — издеваться, глумиться, насмехаться
сондықтан — поэтому
олар — они
маған — мне
(мен — я, -ға — дат. п.)
күлмес — не будут смеяться
(күлу — смеяться, -мес — отриц. будущ. форма)
үшін — чтобы
жүзуді — плавание
(жүзу — плавать, -ді — вин. п.)
үйренуге — учиться
(үйрену — учиться, -ге — дат. п.)
мәжбүр — вынужден
болдым — был
(болу — быть, -дым — прош. вр., я)
менің — мой
(мен — я, -ің — род. п.)
балаларым — мои дети
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч., -ым — мои)
жазда — летом
(жаз — лето, -да — мест. п.)
ауылға — в деревню
(ауыл — деревня, -ға — дат. п.)
бармады — не ездили
(бару — идти, -мады — отриц. прош. вр.)
олар — они
туған — родились
(туу — рождаться, -ған — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
ата-әжелері — их дедушка и бабушка
(ата — дед, әже — бабушка, -лері — притяж., мн. ч.)
ауылдағы — в деревне
(ауыл — деревня, -дағы — мест. форма)
үйін — дом
(үй — дом, -і — притяж., -н — вин. п.)
сатып — продав
(сату — продавать, -ып — деепр.)
қалаға — в город
(қала — город, -ға — дат. п.)
көшіп — переехав
(көшу — переезжать, -іп — деепр.)
келген — приехали
(келу — приходить, -ген — прич.)
еді — были
бірақ — но
мен — я
ұлым — мой сын
(ұл — сын, -ым — мой)
мен — и
қызымды — мою дочь
(қыз — дочь, -ым — моя, -ды — вин. п.)
кішкентай — маленький
кезінен — с возраста
(кез — время, -інен — исх. п.)
бастап — начиная с
бассейнге — в бассейн
жүзуге — на плавание
(жүзу — плавать, -ге — дат. п.)
бердім — отдал
(беру — давать, -дім — прош. вр., я)
сондықтан — поэтому
олар — они
өте — очень
жақсы — хорошо
жүзеді — плавают
(жүзу — плавать, -еді — наст. вр.)
Скрыть словарь

🌳 НЕГЕ БАЛАЛАР АҒАШҚА ӨРМЕЛЕУДІ ЖАҚСЫ КӨРЕДІ?
ПОЧЕМУ ДЕТИ ЛЮБЯТ КАРАБКАТЬСЯ НА ДЕРЕВЬЯ?

📌 Глагол дня: өрмелеу - взбираться, карабкаться, лазать

Мен кішкентай кезімде үнемі ағашқа өрмелейтінмін, әрі өте биікке дейін шығатынмын.
Когда я был маленьким, я постоянно лазил по деревьям, причём очень высоко.

Ағашқа өрмелеу әрекетінің өзі — діңімен әрең жоғары көтерілу, аяғыңды қай жерге қоюды, қай бұтақтан ұстауды іздеу, біртіндеп жоғары жылжу — осының бәрі ерекше әсер беріп, тынысыңды тарылтатын.
Сам процесс, когда ты карабкаешься по дереву, взбираешься с трудом по его стволу, ищешь, куда поставить ногу, за какую ветку ухватиться и, постепенно перемещаясь вверх, — всё это просто захватывало дух.

Бізде тіпті бір ағаш болды, оны «Маймылдар ағашы» деп атайтынбыз.
У нас даже было одно дерево, которое мы назвали «Дерево обезьян».

Оның бұтақтары өте көп, өзі кең әрі аласа еді.
На нём было очень много веток, оно было очень широким и низким.

Ол африкалық ағашқа ұқсайтын, ал үстінде маймыл сияқты балалар өрмелеп жүретін.
Оно было похоже на африканское, и там лазило много детей, похожих на обезьянок.

Бұтақтарының көптігінің арқасында бір бұтақтан екіншісіне бірнеше жолмен өтуге болатын: тікелей, оң жақтан, сол жақтан, жоғарыдан, төменнен.
Из-за его ветвистости можно было с одной ветки на другую перемещаться несколькими путями: прямо, через правую ветку, через левую, через верх, через низ.

Алдымен 3–7 бала болып ағашқа өрмелеп шығатынбыз, сосын қуаласпақ ойнайтынбыз.
Сначала мы карабкались на это дерево — 3–7 мальчиков, — а потом играли в догонялки.

Біреуі қуады, қалғандары қашады.
Один догоняет, а остальные убегают.

Кімді ұстаса — сол енді бәрін қуа бастайды.
Кого догнал — тот начинает всех догонять.

Неге балаларды кез келген ағашқа өрмелеу соншалықты тартады?
Почему детей так тянет вскарабкаться на любое дерево?

Өйткені бұл қызық, бұл — сынақ, бұл — ерекше әрі қайталанбас сезімдер.
Это увлекательно, это вызов, это невероятные и неповторимые ощущения.

📘 ГРАММАТИКА: «ЕТІСТІК + –УҒА / –УГЕ + БОЛАДЫ» — МОЖНО СДЕЛАТЬ 🔽

📑 Пример из текста:
Бұтақтарының көптігінің арқасында бір бұтақтан екіншісіне бірнеше жолмен өтуге болатын.
Из-за его ветвистости можно было с одной ветки на другую переходить несколькими способами.

🔍 Разбираем «өтуге болатын» — можно было переходить
өту — переходить
өту — тұйық рай (қимыл атауы)
өту + -ге → өтуге (барыс септік)
болу — быть
болатын — форма өткен шақ (ауыспалы өткен шақ) глагола «болу»

📌 Конструкция «етістік + –уға/–уге + болады» означает:
👉 можно что-то сделать / есть возможность сделать
👉 өтуге болады
= можно перейти
👉 өтуге болатын
= можно было перейти

📃 Схема образования:
етістік (тұйық рай, –у) + барыс септік (–ға/–ге/–қа/–ке) + көмекші етістік «болу»
🔹 бару → баруға болады — можно пойти
🔹 көру → көруге болады — можно посмотреть
🔹 айту → айтуға болады — можно сказать
🔹 жасау → жасауға болады — можно сделать

📌 Важно:
🔹 «–уға болады» — выражает возможность или разрешение
🔹 «–уға болмайды» — нельзя
👉 кіруге болады — можно войти
👉 кіруге болмайды — нельзя входить

🧩 Примеры в предложениях:
Бұл жерден өтуге болады.
Здесь можно пройти.

Мұны айтуға болады деп ойлайсың ба?
Ты думаешь, это можно сказать?

Бұл кітапты бір күнде оқуға болады.
Эту книгу можно прочитать за один день.

Мұнда суретке түсіруге болмайды.
Здесь нельзя фотографировать.

Бұл тапсырманы тез жасауға болады.
Это задание можно сделать быстро.

💡 Нюанс:
🔹 «–уға болады» — возможность в настоящем или общем значении
🔹 «–уға болатын» — возможность в прошедшем или в описании ситуации

Сравни:
қазір өтуге болады — сейчас можно пройти
бұрын өтуге болатын — раньше можно было пройти

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
неге — почему
балалар — дети
ағашқа — на дерево
(ағаш — дерево, -қа — дат. п.)
өрмелеуді — лазание
(өрмелеу — карабкаться, -ді — вин. п.)
жақсы көреді — любят
(жақсы көру — любить, -еді — наст. вр.)
кішкентай кезімде — в детстве
(кез — время, -ім — мой, -де — мест. п.)
үнемі — постоянно
өрмелейтінмін — лазил
(өрмелеу — карабкаться, -йтынмын — прош. вр., я)
әрі — и
өте — очень
биікке — на высоту
(биік — высокий, -ке — дат. п.)
дейін — до
шығатынмын — поднимался
(шығу — выходить, подниматься, -атынмын — прош. вр., я)
әрекетінің — процесса
(әрекет — действие, -і — притяж., -нің — род. п.)
өзі — сам
діңімен — по стволу
(дің — ствол, -і — притяж., -мен — твор. п.)
әрең — с трудом
жоғары — вверх
көтерілу — подниматься
аяғыңды — ногу
(аяқ — нога, -ың — твоя, -ды — вин. п.)
қай — какой
жерге — место
(жер — место, -ге — дат. п.)
қоюды — поставить
(қою — ставить, -ды — вин. п.)
қай — какой
бұтақтан — ветки
(бұтақ — ветка, -тан — исх. п.)
ұстауды — держаться
(ұстау — держать, -ды — вин. п.)
іздеу — искать
біртіндеп — постепенно
жылжу — двигаться
осының — этого
(осы — этот, -ның — род. п.)
бәрі — всё
ерекше — особенный
әсер — впечатление
беріп — давая
(беру — давать, -іп — деепр.)
тынысыңды — дыхание
(тыныс — дыхание, -ың — твоё, -ды — вин. п.)
тарылтатын — перехватывало
(тарылту — сужать, -атын — прич.)
бізде — у нас
тіпті — даже
ағаш — дерево
болды — было
оны — его
маймылдар — обезьяны
(маймыл — обезьяна, -дар — мн. ч.)
деп — называя
атайтынбыз — называли
(атау — называть, -йтынбыз — прош. вр., мы)
оның — его
бұтақтары — ветки
(бұтақ — ветка, -тар — мн. ч., -ы — притяж.)
өте — очень
көп — много
өзі — сам
кең — широкий
аласа — низкий
еді — был
ағашқа — на дерево
ұқсайтын — похожий
(ұқсау — быть похожим, -йтын — прич.)
үстінде — на
(үст — верх, -і — притяж., -нде — мест. п.)
маймыл — обезьяна
сияқты — как
балалар — дети
өрмелеп — лазая
(өрмелеу — карабкаться, -п — деепр.)
жүретін — находились
(жүру — быть в процессе, -етін — прич.)
бұтақтарының — веток
көптігінің — из-за количества
(көп — много, -тік — сущ., -і — притяж., -нің — род. п.)
арқасында — благодаря
(арқа — опора, -сы — притяж., -нда — мест. п.)
бір — один
бұтақтан — с ветки
(бұтақ — ветка, -тан — исх. п.)
екіншісіне — на другую
(екінші — второй, -сі — притяж., -не — дат. п.)
бірнеше — несколько
жолмен — путями
(жол — путь, -мен — твор. п.)
өтуге — переходить
(өту — проходить, -ге — дат. п.)
болатын — можно было
(болу — быть, -атын — прош. вр.)
тікелей — прямо
оң — правый
жақтан — с стороны
(жақ — сторона, -тан — исх. п.)
сол — левый
жоғарыдан — сверху
(жоғары — вверх, -дан — исх. п.)
төменнен — снизу
(төмен — вниз, -нен — исх. п.)
біз — мы
онда — там
не — что
істейтінбіз — делали
(істеу — делать, -етінбіз — прош. вр., мы)
алдымен — сначала
бала — ребёнок
болып — будучи
(болу — быть, -ып — деепр.)
ағашқа — на дерево
(ағаш — дерево, -қа — дат. п.)
өрмелеп — залезая
(өрмелеу — карабкаться, -п — деепр.)
шығатынбыз — поднимались
(шығу — подниматься, -атынбыз — прош. вр., мы)
сосын — потом
қуаласпақ — догонялки
ойнайтынбыз — играли
(ойнау — играть, -йтынбыз — прош. вр., мы)
біреуі — один из
(бір — один, -еуі — форма)
қуады — догоняет
(қуу — гнаться, -ады — наст. вр.)
қалғандары — остальные
(қалған — оставшийся, -дар — мн. ч., -ы — притяж.)
қашады — убегают
(қашу — убегать, -ады — наст. вр.)
кімді — кого
(кім — кто, -ді — вин. п.)
ұстаса — если поймает
(ұстау — ловить, -са — условная форма)
сол — тот
енді — теперь
бәрін — всех
(бәрі — всё, -н — вин. п.)
қуа — догонять
(қуу — гнаться)
бастайды — начинает
(бастау — начинать, -айды — наст. вр.)
балаларды — детей
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч., -ды — вин. п.)
кез келген — любой
ағашқа — на дерево
(ағаш — дерево, -қа — дат. п.)
соншалықты — настолько
тартады — тянет
(тарту — тянуть, -ады — наст. вр.)
өйткені — потому что
қызық — интересно
сынақ — испытание
ерекше — особенный
әрі — и
қайталанбас — неповторимый
сезімдер — ощущения
(сезім — чувство, -дер — мн. ч.)
Скрыть словарь

😊 КҮЛІМСІРЕУ— ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС КІЛТІ
УЛЫБКА — КЛЮЧ К ОБЩЕНИЮ

Жақында менің YouTube арнама бір қазақ тілі мұғалімі пікір қалдырып, өз арнасына жазылуға шақырды.
Недавно на моем ютуб канале один учитель казахского языка оставил комментарий и пригласил подписаться на свой канал.

Мен оның арнасына кіріп, соңғы видеосын аштым.
Я перешел на ее канал и открыл последнее видео.

Мен бірден оның сабақ барысында күлімсіремейтінін байқадым.
Я сразу заметил, что она не улыбается во время занятий.

Маған оның қандай да бір мәселелері бар сияқты әсер қалды.
Такое ощущение, что у нее какие-то проблемы.

Қалай болғанда да, адамды өзіне тарта қоймайды.
Во всяком случае это не располагает к себе.

Бірақ мен кіммін, оны күлімсіреуге үйрететін?
Но кто я такой, чтобы учить её улыбаться?

Мен де бала кезімде онша көп күлімсірей бермейтінмін.
Я в детстве тоже не особо улыбался.

Фотограф біздің сыныпты суретке түсірген кезде, сурет әдемі шығу үшін маған күлімсіреуді айтатын.
Когда фотограф фотографировал наш класс, он говорил мне улыбаться, чтобы фотография была красивой.

Мен ол кезде мұны түсінбейтінмін.
Я тогда не понимал этого.

Бірақ бірде мен адамдармен қарым-қатынастағы жетістігіміз күлімсіреуге байланысты екені айтылған бір кітапты оқыдым.
Но однажды прочитал какую-то книгу, в которой говорилось, что наш успех во взаимоотношениях с людьми зависит от улыбки.

Егер біз күлімсіреп сөйлесетін болсақ, бұл табыстың жартысын қамтамасыз етеді.
И если мы будем общаться улыбаясь, это даст половину успеха.

Мен күлімсіреуге деген көзқарасымды өзгертуді шештім.
Я решил изменить отношение к улыбке.

Сондықтан мен камераға, кездескенде және тіпті телефонмен сөйлескенде де күлімсіреуге тырыстым.
И стал стараться улыбаться на камеру, при встрече и даже разговаривая по телефону.

Бұл шынымен де жұмыс істейді!
Это действительно работает!

Күлімсіреу арқылы кез келген адаммен байланыс орнату әлдеқайда оңай болды.
С улыбкой стало гораздо проще установить контакт с любым человеком.

📘 ГРАММАТИКА: «–ҒАН / –ГЕН ЕСІМШЕ (АНЫҚТАУЫШ)» —
«ОБЪЕКТ, В КОТОРОМ ЧТО-ТО СДЕЛАНО» 🔽

📑 Пример из текста:
Бірақ бірде мен адамдармен қарым-қатынастағы жетістігіміз күлімсіреуге байланысты екені айтылған бір кітапты оқыдым.
Но однажды прочитал какую-то книгу, в которой говорилось, что наш успех во взаимоотношениях с людьми зависит от улыбки.

🔍 Разбираем «айтылған бір кітапты оқыдым»
айту — говорить
айт- — основа глагола
-ыл — етіс жұрнағы (ырықсыз етіс — страдательный залог)
-ған — есімше жұрнағы
айтылған — сказанный / тот, в котором сказано
бір кітапты — одну книгу (табыс септік)
оқыдым — я прочитал

📌 Значение конструкции:
👉 айтылған кітап
= книга, в которой что-то сказано

📌 Это:
👉 есімше (–ған/–ген) в роли определения (анықтауыш)

📃 Схема образования:
етістік + етіс жұрнағы (–ыл / –іл / –л / –н / –ын / –ін) + –ған / –ген / –қан / –кен

🔹 айту → айтылған кітап — книга, в которой сказано
🔹 көрсету → көрсетілген фильм — фильм, в котором показано
🔹 түсіндіру → түсіндірілген сабақ — урок, в котором объяснено
🔹 үйрету → үйретілген курс — курс, в котором обучили / обучают

🧩 Примеры в предложениях:
Мен бір қызықты фильмді көрдім, онда өмірдің мәні көрсетілген.
Я посмотрел интересный фильм, в котором показали смысл жизни.

Мен кеше бір сабақ көрдім, онда бұл тақырып өте жақсы түсіндірілген.
Я вчера посмотрел урок, в котором очень хорошо объяснили эту тему.

Мен бір кітап оқыдым, онда табысқа жету жолдары айтылған.
Я прочитал книгу, в которой рассказали о способах достижения успеха.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
күлімсіреу — улыбаться
қарым-қатынас — общение
кілт — ключ
жақында — недавно
менің — мой
арнама — на мой канал
(арна — канал, -ма — мой, -ға — дат. п.)
қазақ — казахский
тілі — язык
мұғалімі — учитель
(мұғалім — учитель, -і — притяж.)
пікір — комментарий
қалдырып — оставив
(қалдыру — оставлять, -ып — деепр.)
өз — свой
арнасына — на канал
жазылуға — подписаться
(жазылу — подписываться, -уға — дат. п.)
шақырды — пригласил
(шақыру — приглашать, -ды — прош. вр.)
оның — его/её
кіріп — зайдя
соңғы — последний
аштым — открыл
(ашу — открывать, -тым — прош. вр., я)
бірден — сразу
сабақ — урок
барысында — во время
(барыс — ход, -ы — притяж., -нда — мест. п.)
күлімсіремейтінін — что не улыбается
(күлімсіреу — улыбаться, -мейтін — отриц. прич., -ін — вин. п.)
байқадым — заметил
(байқау — замечать, -дым — прош. вр., я)
маған — мне
қандай да бір — какой-то, некий
мәселелері — проблемы
(мәселе — проблема, -лер — мн. ч., -і — притяж.)
бар — есть
сияқты — как будто
әсер — впечатление
қалды — осталось
қалай болғанда да — так или иначе, как бы то ни было
адамды — человека
(адам — человек, -ды — вин. п.)
өзіне — к себе
(өзі — сам, -не — дат. п.)
тарта — привлекать
(тарту — тянуть)
қоймайды — не притягивает
(қою — ставить, здесь усиление, -майды — отриц. наст. вр.)
бірақ — но
мен — я
кіммін — кто я
(кім — кто, -мін — я)
оны — её
күлімсіреуге — улыбаться
(күлімсіреу — улыбаться, -ге — дат. п.)
үйрететін — учить
(үйрету — обучать, -етін — прич.)
де — тоже
бала кезімде — в детстве
(кез — время, -ім — мой, -де — мест. п.)
онша — не очень
көп — много
күлімсірей — улыбаясь
(күлімсіреу — улыбаться)
бермейтінмін — не делал
біздің — наш
сыныпты — класс
(сынып — класс, -ты — вин. п.)
суретке түсірген — сфотографировал
(суретке түсіру — снимать, -ген — прич.)
кезде — когда
сурет — фото
әдемі — красивый
шығу — получаться
үшін — чтобы
маған — мне
күлімсіреуді — улыбаться
(күлімсіреу — улыбаться, -ді — вин. п.)
айтатын — говорил
(айту — говорить, -атын — прош. вр.)
кезде — тогда
мұны — это
түсінбейтінмін — не понимал
(түсіну — понимать, -бейтінмін — отриц. прош. вр., я)
бірақ — но
бірде — однажды
адамдармен — с людьми
(адам — человек, -дар — мн. ч., -мен — твор. п.)
қарым-қатынастағы — в общении
(қарым-қатынас — общение, -тағы — мест. форма)
жетістігіміз — наш успех
(жетістік — успех, -іміз — наш)
күлімсіреуге — улыбке
байланысты — связан
екені — что является
(екен — модальное слово, -і — притяж.)
айтылған — сказано
(айту — говорить, -ылған — страд. форма)
кітапты — книгу
оқыдым — прочитал
(оқу — читать, -дым — прош. вр., я)
егер — если
біз — мы
күлімсіреп — улыбаясь
сөйлесетін — будем говорить
(сөйлесу — разговаривать, -етін — форма)
болсақ — если будем
(болу — быть, -сақ — условная форма)
табыстың — успеха
(табыс — успех, -тың — род. п.)
жартысын — половину
(жарты — половина, -сы — притяж., -н — вин. п.)
қамтамасыз ету — обеспечивать
күлімсіреуге — к улыбке
деген — к
(деу — говорить, -ген — прич.)
көзқарасымды — моё отношение
өзгертуді — изменить
(өзгерту — изменять, -ді — вин. п.)
шештім — решил
сондықтан — поэтому
кездескенде — при встрече
(кездесу — встречаться, -кенде — временная форма)
және — и
тіпті — даже
телефонмен — по телефону
сөйлескенде — при разговоре
(сөйлесу — разговаривать, -кенде — временная форма)
де — тоже
күлімсіреуге — улыбаться
(күлімсіреу — улыбаться, -ге — дат. п.)
тырыстым — старался
(тырысу — стараться, -тым — прош. вр., я)
және — и
білесіз — знаете
(білу — знать, -есіз — наст. вр., вы)
бе — ли
бұл — это
шынымен — действительно
де — же
жұмыс — работа
істейді — работает
(істеу — делать, -ейді — наст. вр.)
күлімсіреу — улыбка
арқылы — через
кез келген — любой
адаммен — с человеком
(адам — человек, -мен — твор. п.)
байланыс — контакт
орнату — установить
әлдеқайда — гораздо
оңай — легко
болды — стало
(болу — быть, -ды — прош. вр.)
Скрыть словарь

📸 НАЗАР АУДАРЫҢДАР, КӨЗДІ ЖЫПЫЛЫҚТАТПАЙМЫЗ!
ВНИМАНИЕ, НЕ МОРГАЕМ!

Мектептегі осы сәт кімнің есінде?
Кто помнит этот момент в школе?

Фотограф келеді, бүкіл сыныпты жарқылмен суретке түсіреді де: «Назар аударыңдар, күлімсірейміз және көзді жыпылықтатпаймыз!» — дейді.
Приходит фотограф, фотографирует весь класс со вспышкой, чтобы фотография была качественная и говорит: «Внимание, улыбаемся и не моргаем!»

Сен сонда тұрып, былай деп ойлайсың: «Біріншіден күлімсіреу керек, ал екіншіден көзді жыпылықтатпау керек…»
И ты стоишь такой и думаешь: «Во-первых нужно улыбаться, а во-вторых еще и не моргать.

Мұны қалай істеуге болады?»
Да, как же это сделать то?»

Көздерің тыңдамай, бәрібір автоматты түрде жыпылықтап қояды.
Глаза не слушаются и всё равно автоматически моргают.

Ал жарқыл кезінде мүлде жыпылықтамау мүмкін емес сияқты.
А при вспышке вообще невозможно не моргать.

Мен үшін бұл нағыз сынақ болатын!
Лично для меня это было настоящее испытание!

Ал сіз ойлап көрдіңіз бе, неге жарқыл кезінде көзді жыпылықтатпау өте қиын?
А вы задумывались, почему при вспышке очень трудно не моргать?

Жалпы, көзді жыпылықтату механизмі өте маңызды.
Вообще механизм моргания жизненно необходим.

Осы арқылы көздің қасаң қабығы үнемі ылғалданып тұрады, құрғап кетуден сақтайды, бактериялар мен бөгде ұсақ бөлшектерді шайып тастайды.
Через это постоянно увлажняется роговица глаза, предотвращая высыхание, смываются бактерии и инородные микрочастицы.

Сонымен қатар жыпылықтау көзден миға түсетін ақпаратты өңдеуге қысқа үзіліс береді.
Кроме того, моргание даёт короткую паузу для обработки информации, поступающей из глаза в мозг.

Ақырында — бұл көзді қатты жарықтан немесе қоқыстан қорғауға арналған қорғаныс реакциясы.
Ну и наконец это защитная реакция от попадания в глаза яркого света или мусора.

Фотоаппараттың жарқылын көз қауіп ретінде қабылдайды.
А вспышку фотоаппарата глаз воспринимает как угрозу.

Осындай кезде көзге «жыпылықтама» деп бұйрық беруге бола ма?
Разве можно в этот момент глазу приказать не моргать?

📑 Пример из текста:
Көзді жыпылықтатпаймыз!
Не моргаем

📖 Себептік етіс (каузатив) — это форма глагола, которая обозначает, что действие выполняется не самим субъектом, а по его побуждению или через него.

🧠 Разбор примера:
жыпылықтау — моргать
жыпылықтату — заставлять моргать / вызывать моргание

📌 В тексте:
көзді жыпылықтатпау
→ не давать глазам моргать
→ удерживать от моргания

⚙️ Образование
📌 Суффиксы:
–т / –ыт / –іт / –дыр / –дір / –ғыз / –гіз / –қыз / –кіз
📌 Схема:
етістік + себептік жұрнақ

🧩 Примеры:
жазу → жаздыру
писать → заставить писать

📌 Иногда себептік етіс используется не буквально «заставить», а:

👉 управлять действием
👉 не допускать действие

📌 Пример:
көзді жыпылықтатпау
→ не давать моргать

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
назар — внимание
аударыңдар — обратите
(аудару — обращать, -ыңдар — повел. форма, мн. ч.)
көзді — глаза
(көз — глаз, -ді — вин. п.)
жыпылықтатпаймыз — не моргаем
(жыпылықтату — моргать, -паймыз — отриц. наст. вр., мы)
мектептегі — в школе
(мектеп — школа, -тегі — мест. форма)
осы — этот
сәт — момент
кімнің — у кого
(кім — кто, -нің — род. п.)
есінде — в памяти
(ес — память, -і — притяж., -нде — мест. п.)
келеді — приходит
(келу — приходить, -еді — наст. вр.)
бүкіл — весь
сыныпты — класс
(сынып — класс, -ты — вин. п.)
жарқылмен — со вспышкой
(жарқыл — вспышка, -мен — твор. п.)
суретке түсіреді — фотографирует
күлімсірейміз — улыбаемся
(күлімсіреу — улыбаться, -ейміз — наст. вр., мы)
және — и
жыпылықтатпаймыз — не моргаем
(жыпылықтату — моргать, -паймыз — отриц. наст. вр., мы)
дейді — говорит
(деу — говорить, -еді — наст. вр.)
сен — ты
сонда — тогда
тұрып — стоя
(тұру — стоять, -ып — деепр.)
былай — так
деп — говоря
ойлайсың — думаешь
(ойлау — думать, -йсың — наст. вр., ты)
біріншіден — во-первых
күлімсіреу — улыбаться
керек — нужно
екіншіден — во-вторых
жыпылықтатпау — не моргать
(жыпылықтату — моргать, -пау — отриц. форма)
мұны — это
(бұл — это, -ны — вин. п.)
қалай — как
істеуге — сделать
(істеу — делать, -уге — дат. п.)
болады — можно
(болу — быть, -ады — наст. вр.)
көздерің — твои глаза
(көз — глаз, -дер — мн. ч., -ің — твои)
тыңдамай — не слушаясь
(тыңдау — слушать, -май — отриц. деепр.)
бәрібір — всё равно
автоматты — автоматически
түрде — образом
жыпылықтап — моргая
(жыпылықтау — моргать, -п — деепр.)
қояды — делает
(қою — ставить, здесь вспом., -ады — наст. вр.)
жарқыл — вспышка
кезінде — во время
(кез — время, -інде — мест. п.)
мүлде — совсем
жыпылықтамау — не моргать
(жыпылықтау — моргать, -мау — отриц. форма)
мүмкін — возможно
емес — не
сияқты — как будто
үшін — для
бұл — это
нағыз — настоящий
сынақ — испытание
болатын — был
(болу — быть, -атын — прош. вр.)
ал — а
сіз — вы
ойлап — подумав
(ойлау — думать, -п — деепр.)
көрдіңіз — пробовали
(көру — видеть/пробовать, -діңіз — прош. вр., вы)
бе — ли
неге — почему
жыпылықтату — моргание
өте — очень
маңызды — важный
осы — этот
арқылы — через
көздің қасаң қабығы — роговица
үнемі — постоянно
ылғалданып — увлажняясь
(ылғалдану — увлажняться, -ып — деепр.)
тұрады — находится
(тұру — стоять, -ады — наст. вр.)
құрғап — высыхая
(құрғау — высыхать, -п — деепр.)
кетуден — от
(кету — уходить, -ден — исх. п.)
сақтайды — защищает
(сақтау — защищать, -айды — наст. вр.)
бактериялар — бактерии
мен — и
бөгде — чужой, инородный
ұсақ — мелкий
бөлшектерді — частицы
(бөлшек — частица, -тер — мн. ч., -ді — вин. п.)
шайып — смывая
(шаю — смывать, -ып — деепр.)
тастайды — удаляет
(тастау — бросать, удалять, -айды — наст. вр.)
сонымен — кроме того
қатар — вместе
жыпылықтау — моргание
көзден — из глаза
(көз — глаз, -ден — исх. п.)
миға — в мозг
(ми — мозг, -ға — дат. п.)
түсетін — поступающий
(түсу — поступать, -етін — прич.)
ақпаратты — информацию
(ақпарат — информация, -ты — вин. п.)
өңдеуге — обрабатывать
(өңдеу — обрабатывать, -ге — дат. п.)
қысқа — короткий
үзіліс — пауза
береді — даёт
(беру — давать, -еді — наст. вр.)
Ақырында — в конце концов, наконец.
қатты — сильный
жарықтан — от света
(жарық — свет, -тан — исх. п.)
немесе — или
қоқыстан — от мусора
(қоқыс — мусор, -тан — исх. п.)
қорғауға — защищать
(қорғау — защищать, -ға — дат. п.)
арналған — предназначенный
(арнау — предназначать, -лған — страд. форма)
қорғаныс — защита
жарқылын — вспышку
(жарқыл — вспышка, -ы — притяж., -н — вин. п.)
көз — глаз
қауіп — опасность
ретінде — как
(рет — роль, -і — притяж., -нде — мест. п.)
қабылдайды — воспринимает
(қабылдау — принимать, -айды — наст. вр.)
осындай — такой
кезде — момент
(кез — время, -де — мест. п.)
көзге — глазу
(көз — глаз, -ге — дат. п.)
жыпылықтама — не моргай
(жыпылықтау — моргать, повел. отриц. форма)
деп — говоря
бұйрық — приказ
беруге — дать
бола — можно
(болу — быть)
Скрыть словарь

🤔 ИІСТЕРДІҢ ТҮРЛЕРІ ҚАНША?
СКОЛЬКО СУЩЕСТВУЕТ ЗАПАХОВ?

Кешке жұмыстан үйге келгенде, әйелім мені дәлізде қарсы алып: «Кешкі асқа не дайындағанымды тапшы?» — деп сұрайды.
Когда я прихожу вечером домой с работы, моя жена меня встречает в коридоре и спрашивает: «Угадай, что я приготовила на ужин?»

Мен иісті иіскеп, оның не екенін анықтауға тырысамын.
Я нюхаю и пытаюсь определить, что это.

Мен тек еттің түрін ғана емес, сонымен қатар тағамға қосылған дәмдеуіштердің түрлерін де ажыратуым керек.
И я должен угадать не только тип мяса, но еще и виды приправ, добавленных в блюдо.

Табиғатта қаншама иіс реңктері бар екені шынымен таңғалдырады.
Это просто удивительно, как много оттенков запахов существует в природе.

Мен интернеттен оқыдым, эксперименттер мен есептеулер негізінде Rockefeller University ғалымдары адам ең аз дегенде 1 триллион иісті ажырата алатынын анықтағанын жазған.
Я прочитал в интернете, что на основе экспериментов и расчётов учёные из Rockefeller University пришли к выводу о том, что человек может различать как минимум 1 триллион запахов.

Осындай санды елестете аласыз ба?
Вы можете себе представить такую цифру?

Мен тіпті бұл сан одан да көп болуы мүмкін деп ойлаймын.
И я даже допускаю, что эта цифра может быть больше.

Мен шай ішкенде, оның әртүрлі иістерін ажырата аламын.
Когда я пью чай, я могу по запаху отличить разные виды ароматов чая.

Кофенің де өзіне тән иісі бар.
Кофе имеет свой запах.

Әр тағамның өз иісі болады.
Каждое блюдо имеет свой запах.

Мен бұл қуырылған балық па, тауық па, сиыр еті ме, әлде басқа ет пе — оны иісінен-ақ айта аламын.
Я могу точно сказать, что это жареная рыба, курица, говядина или другое мясо.

Ал әтірлердің иістері қаншама? Ал гүлдердің иістері қаншама?
А сколько есть запахов духов? А у цветов сколько запахов?

Жемістер мен көкөністер ше?
А фрукты и овощи?

Олардың әрқайсысының өзіне тән ерекше әрі қайталанбас иісі бар.
У каждого из них также свой уникальный и неповторимый запах.

📘 ГРАММАТИКА: «ЕТІСТІК + –А / –Е / –Й + АЛУ» — МОГУ 🔽

📑 Пример из текста:
Мен иістерін ажырата аламын.
Я могу различать запахи.

Оны иісінен-ақ айта аламын.
Я могу определить это даже по запаху.

🔍 Разбираем:
1️⃣ «ажырата аламын» — могу различать
ажырату — различать
ажырат- + –а → ажырата
алу — вспомогательный глагол «брать»
аламын — я могу (1 лицо)

2️⃣ «айта аламын» — могу сказать
айту — говорить
айт- + –а → айта
алу → аламын

📌 Конструкция «етістік + –а/–е/–й + алу» означает:
👉 действие, которое человек может выполнить
= могу / умею / способен

📃 Схема образования:
етістік түбірі + –а / –е / –й (көсемше) + көмекші етістік «алу» (жіктеледі)
🔹 айту → айта аламын — могу сказать
🔹 көру → көре аламын — могу видеть
🔹 бару → бара аламын — могу пойти
🔹 түсіну → түсіне аламын — могу понять

📌 Важно:
🔹 «алу» — көмекші етістік (вспомогательный глагол)
🔹 именно он придаёт значение возможности / способности 🔹 спрягается как обычный глагол

🧩 Примеры в предложениях:
Мен қазақша сөйлей аламын.
Я могу говорить по-казахски.

Біз бұл тапсырманы орындай аламыз.
Мы можем выполнить это задание.

Сен оны таба аласың ба?
Ты сможешь это найти?

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
иістердің — запахов
(иіс — запах, -тер — мн. ч., -дің — род. п.)
түрлері — виды
(түр — вид, -лер — мн. ч., -і — притяж.)
қанша — сколько
кешке — вечером
(кеш — вечер, -ке — дат. п.)
жұмыстан — с работы
(жұмыс — работа, -тан — исх. п.)
үйге — домой
келгенде — когда прихожу
(келу — приходить, -генде — временная форма)
әйелім — моя жена
мені — меня
дәлізде — в коридоре
(дәліз — коридор, -де — мест. п.)
қарсы алып — встречая
(қарсы алу — встречать, -ып — деепр.)
кешкі асқа — на ужин
(ас — еда, -қа — дат. п.)
не — что
дайындағанымды — что приготовил
(дайындау — готовить, -ған — прич., -ым — мой, -ды — вин. п.)
тапшы — угадай
деп — говоря
сұрайды — спрашивает
(сұрау — спрашивать, -йды — наст. вр.)
иісті — запах
(иіс — запах, -ті — вин. п.)
иіскеп — нюхая
(иіскеу — нюхать, -п — деепр.)
оның — его
(ол — он/она, -ның — род. п.)
екенін — что является
(екен — модальное слово, -ін — вин. п.)
анықтауға — определить
(анықтау — определять, -ға — дат. п.)
тырысамын — пытаюсь
(тырысу — стараться, -амын — наст. вр., я)
тек — только
еттің — мяса
(ет — мясо, -тің — род. п.)
түрін — вид
(түр — вид, -і — притяж., -н — вин. п.)
ғана — только
емес — не
сонымен қатар — вместе с этим, кроме того
тағамға — к блюду
(тағам — блюдо, -ға — дат. п.)
қосылған — добавленные
(қосу — добавлять, -ылған — страд. форма)
дәмдеуіштердің — приправ
(дәмдеуіш — приправа, -тер — мн. ч., -дің — род. п.)
түрлерін — виды
(түр — вид, -лер — мн. ч., -і — притяж., -н — вин. п.)
де — тоже
ажыратуым — различать
(ажырату — различать, -ым — мой)
керек — нужно
табиғатта — в природе
(табиғат — природа, -та — мест. п.)
қаншама — сколько же
иіс — запах
реңктері — оттенки
(реңк — оттенок, -тер — мн. ч., -і — притяж.)
бар — есть
екені — что есть
шынымен — действительно
таңғалдырады — удивляет
(таңғалдыру — удивлять, -ады — наст. вр.)
оқыдым — прочитал
(оқу — читать, -дым — прош. вр., я)
есептеулер — расчёты
(есептеу — расчёт, -лер — мн. ч.)
негізінде — на основе
(негіз — основа, -і — притяж., -нде — мест. п.)
ғалымдары — учёные
(ғалым — учёный, -дар — мн. ч., -ы — притяж.)
адам — человек
ең аз дегенде — как минимум, самый минимум, по меньшей мере
иісті — запахов
ажырата — различать
(ажырату — различать)
алатынын — что может
(алу — мочь, -атынын — форма)
анықтағанын — что определили
(анықтау — определять, -ған — прич., -ын — вин. п.)
жазған — написано
осындай — такой
санды — число
(сан — число, -ды — вин. п.)
елестете — представить
(елестету — представлять)
аласыз — можете
(алу — мочь, -асыз — наст. вр., вы)
тіпті — даже
бұл — это
сан — число
одан — от этого
көп — больше
болуы — быть
(болу — быть, -уы — сущ.)
мүмкін — возможно
деп — думая, так
ойлаймын — думаю
(ойлау — думать, -ймын — наст. вр., я)
шай — чай
ішкенде — когда пью
(ішу — пить, -кенде — временная форма)
оның — его
әртүрлі — разные
иістерін — запахи
(иіс — запах, -тер — мн. ч., -і — притяж., -н — вин. п.)
ажырата — различать
аламын — могу
(алу — мочь, -амын — наст. вр., я)
өзіне — себе
(өзі — сам, -не — дат. п.)
тән — присущий
иісі — запах
бар — есть
әр — каждый
тағамның — блюда
(тағам — блюдо, -ның — род. п.)
өз — свой
болады — есть
(болу — быть, -ады — наст. вр.)
бұл — это
қуырылған — жареный
(қуыру — жарить, -ылған — страд. форма)
балық — рыба
тауық — курица
сиыр — корова
еті — мясо
(ет — мясо, -і — притяж.)
әлде — или
басқа — другой
оны — это
иісінен-ақ — по запаху
(иіс — запах, -інен — исх. п., -ақ — усиление, только, лишь)
айта — сказать
аламын — могу
әтірлердің — духов
(әтір — духи, -лер — мн. ч., -дің — род. п.)
иістері — запахи
(иіс — запах, -тер — мн. ч., -і — притяж.)
қаншама — сколько
гүлдердің — цветов
жемістер — фрукты
көкөністер — овощи
олардың — их
(олар — они, -дың — род. п.)
әрқайсысының — каждого
(әрқайсы — каждый, -сы — притяж., -ның — род. п.)
өзіне — свой
(өзі — сам, -не — дат. п.)
тән — присущий
ерекше — особенный
қайталанбас — неповторимый
иісі — запах
бар — есть
Скрыть словарь

⚽️ ФУТБОЛ ҚАЛАЙ ПАЙДА БОЛДЫ?
КАК ПОЯВИЛСЯ ФУТБОЛ?

📌 Глагол дня: тебу - пинать, лягать, брыкаться, кататься

Екі мың жылдан астам уақыт бұрын Цуцзюй деп аталатын ойын Қытайда ойналған.
Более 2000 лет назад в Китае также играли в игру под названием «Цуцзюй».

Ал Жапонияда біздің дәуіріміздің 600(алты жүзінші)-жылдарында Кэмари ойынын ойнаған.
В Японии в 600-х годах нашей эры играли в «Кэмари».

Ежелгі Римде Харпастум ойнаған, ал XIV(он төртінші) ғасырда итальяндар Кальчо ойынын ойлап тапқан.
В Древнем Риме играли в «Харпастум», а в XIV веке итальянцы изобрели игру «Кальчо».

Дәл солар бұл ойынды Британ аралдарына алып келген.
Именно они завезли эту игру на Британские острова.

Олар қолда бар затпен ойнаған: ол жүннен жасалған доп болуы мүмкін, не үрленген шошқаның қуық қабығы немесе жүнмен толтырылған былғары қап болған.
Играли чем придётся: это мог быть шарик из шерсти, надутый мочевой пузырь свиньи или кожаный мешок, набитый шерстью.

Нақты ережелер болмаған — әр жерде әртүрлі болған.
Правил как таковых не было — у всех они отличались.

Кейбір жерлерде ойыншылар саны 20 адам болса, басқа жерлерде бір уақытта 200 және одан да көп адам ойнаған.
Где-то количество игроков могло быть 20 человек, а где-то одновременно 200 и более.

Кей жерде допты арнайы сақинаға лақтыру керек болса, басқа жерде белгілі бір аймаққа жеткізу қажет болған.
Где-то нужно было забросить мяч в специальное кольцо, а где-то — попасть в определённую зону.

Біреулер допты қолмен лақтырып, аяқпен тепкен, ал басқалары тек аяқпен ойнаған.
Одни кидали мяч руками и пинали ногами, а другие — только пинали ногами.

1863(Мың сегіз жүз алпыс үшінші) жылы Лондонда бұл ойын өте танымал болды, және доп тебуді жақсы көретіндер тәртіп орнатып, бірыңғай ережелер енгізу үшін алғашқы Футбол қауымдастығын құрды.
В 1863 году в Лондоне игра стала очень популярна, и любители попинать мяч создали первую Футбольную ассоциацию, чтобы не было хаоса и появились единые правила.

Сол жылдың 8(сегізінші) желтоқсанында қауымдастық қазіргі футболдың ережелерін бекітті, және бұл күн футболдың туған күні болып саналады.
8 декабря этого же года ассоциация утвердила правила современного футбола, и этот день считается днём рождения футбола.

📘 ГРАММАТИКА: ВРЕМЕННЫЕ КОНСТРУКЦИИ С «БҰРЫН» — НАЗАД 🔽

📑 Пример из текста:
Екі мың жылдан астам бұрын
Более 2000 лет назад

🔍 Разбираем:
екі мың — две тысячи
жыл — год
жыл + -дан → жылдан (шығыс септік — указывает на исходную точку: «с / от»)
астам — более, свыше
бұрын — назад / раньше

📌 Значение конструкции:
👉 жылдан астам бұрын
= более … лет назад

📐 Схема образования:
👉 [число + время] + шығыс септік (-дан/-ден/-тан/-тен) + бұрын

📑 Варианты конструкций:
1️⃣ Просто «… назад»
👉 бір жыл бұрын — год назад
👉 екі күн бұрын — два дня назад
👉 бір апта бұрын — неделю назад 📌 Схема:
[число + время] + бұрын

2️⃣ «более … назад»
👉 бір жылдан астам бұрын — более года назад
👉 екі мың жылдан астам бұрын — более 2000 лет назад
📌 Схема:
[время + -дан/-ден] + астам + бұрын

3️⃣ «примерно / около»
👉 шамамен бір апта бұрын — примерно неделю назад
👉 бір аптадай бұрын — около недели назад
📌 Схемы:
шамамен + время + бұрын (нейтрально / книжно)
время + -дай/-дей + бұрын (разговорно, очень живо)

4️⃣ «около … лет назад»
👉 екі жылдай бұрын — около двух лет назад
👉 үш айдай бұрын — около трёх месяцев назад

5️⃣ «почти … назад»
👉 бір жылға жуық бұрын — почти год назад
📌 Схема:
[время + -ға/-ге] + жуық + бұрын

🧩 Примеры в предложениях:
Мен бұл фильмді бір апта бұрын көрдім.
Я посмотрел этот фильм неделю назад.

Ол екі жыл бұрын Алматыға көшіп келді.
Он переехал в Алматы два года назад.

Бұл оқиға үш күн бұрын болды.
Это событие произошло три дня назад.

Біз шамамен бір ай бұрын таныстық.
Мы познакомились примерно месяц назад.

Ол бұл жұмысты бір жылдан астам бұрын бастаған.
Он начал эту работу более года назад.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
қалай — как
пайда болды — произошёл, появился
екі — два
мың — тысяча
жылдан — лет
(жыл — год, -дан — исх. п.)
астам — более
уақыт — время
бұрын — назад
деп аталатын — так называющийся
(аталу — называться, -атын — прич.)
ойын — игра
ойналған — играли
(ойнау — играть, -лған — страд. форма)
ал — а
біздің — наш
(біз — мы, -дің — род. п.)
дәуіріміздің — нашей эры
(дәуір — эпоха, -іміз — наша, -дің — род. п.)
жылдарында — в годах
(жыл — год, -дар — мн. ч., -ында — мест. п.)
ойынын — игру
(ойын — игра, -ы — притяж., -н — вин. п.)
ойнаған — играли
(ойнау — играть, -ған — прич.)
ежелгі — древний
ал — а
ғасырда — веке
(ғасыр — век, -да — мест. п.)
ойлап — придумав
(ойлау — думать, -п — деепр.)
тапқан — изобрели
(табу — находить, -қан — прич.)
дәл — именно
солар — они
бұл — это
ойынды — игру
(ойын — игра, -ды — вин. п.)
аралдарына — на острова
(арал — остров, -дар — мн. ч., -ы — притяж., -на — дат. п.)
алып — взяв
(алу — брать, -ып — деепр.)
келген — привезли
(келу — приходить, -ген — прич.)
олар — они
қолда — под рукой
(қол — рука, -да — мест. п.)
бар — есть
затпен — предметом
(зат — вещь, -пен — твор. п.)
ойнаған — играли
(ойнау — играть, -ған — прич.)
жүннен — из шерсти
(жүн — шерсть, -нен — исх. п.)
жасалған — сделанный
(жасау — делать, -лған — страд. форма)
доп — мяч
болуы — быть
(болу — быть, -уы — сущ.)
мүмкін — возможно
не — или
үрленген — надутый
(үрлеу — надувать, -нген — страд. форма)
шошқаның — свиньи
(шошқа — свинья, -ның — род. п.)
қуық — мочевой пузырь
қабығы — оболочка
(қабық — оболочка, -ы — притяж.)
немесе — или
жүнмен — шерстью
(жүн — шерсть, -мен — твор. п.)
толтырылған — наполненный
(толтыру — наполнять, -ылған — страд. форма)
былғары — кожаный
қап — мешок
нақты — точный
ережелер — правила
(ереже — правило, -лер — мн. ч.)
болмаған — не было
(болу — быть, -маған — отриц. прич.)
әр — каждый
жерде — месте
(жер — место, -де — мест. п.)
әртүрлі — разные
кейбір — некоторые
жерлерде — местах
(жер — место, -лер — мн. ч., -де — мест. п.)
ойыншылар — игроки
(ойыншы — игрок, -лар — мн. ч.)
саны — количество
(сан — число, -ы — притяж.)
адам — человек
болса — если
(болу — быть, -са — условная форма)
басқа — другой
жерлерде — местах
(жер — место, -лер — мн. ч., -де — мест. п.)
бір — один
уақытта — одновременно
(уақыт — время, -та — мест. п.)
және — и
одан — от этого
да — ещё
көп — больше
ойнаған — играли
(ойнау — играть, -ған — прич.)
кей — некоторые
жерде — месте
(жер — место, -де — мест. п.)
допты — мяч
(доп — мяч, -ты — вин. п.)
арнайы — специальный
сақинаға — в кольцо
(сақина — кольцо, -ға — дат. п.)
лақтыру — бросать
керек — нужно
болса — если
(болу — быть, -са — условная форма)
белгілі — определённый
аймаққа — в зону
(аймақ — зона, -қа — дат. п.)
жеткізу — доставить
қажет — нужно
біреулер — одни
(біреу — кто-то, -лер — мн. ч.)
қолмен — руками
(қол — рука, -мен — твор. п.)
лақтырып — бросая
(лақтыру — бросать, -ып — деепр.)
аяқпен — ногами
(аяқ — нога, -пен — твор. п.)
тепкен — пинали
(тебу — пинать, -кен — прич.)
басқалары — другие
(басқа — другой, -лар — мн. ч., -ы — притяж.)
тек — только
ойнаған — играли
(ойнау — играть, -ған — прич.)
жылы — год
(жыл — год, -ы — притяж.)
өте — очень
танымал — популярный
болды — стал
(болу — быть, -ды — прош. вр.)
доп — мяч
тебуді — пинать
жақсы — хорошо
көретіндер — любящие
(көру — любить, -етін — прич., -дер — мн. ч.)
тәртіп — порядок
орнатып — установив
(орнату — устанавливать, -ып — деепр.)
бірыңғай — единый
ережелер — правила
енгізу — внедрить
үшін — чтобы
алғашқы — первый
қауымдастығын — ассоциацию
(қауымдастық — ассоциация, -ы — притяж., -н — вин. п.)
құрды — создали
(құру — создавать, -ды — прош. вр.)
сол — тот
жылдың — года
желтоқсанында — в декабре
(желтоқсан — декабрь, -ында — мест. п.)
қауымдастық — ассоциация
қазіргі — современный
футболдың — футбола
ережелерін — правила
бекітті — утвердила
(бекіту — утверждать, -ті — прош. вр.)
күн — день
туған күні — день рождения
болып — являясь
(болу — быть, -ып — деепр.)
саналады — считается
Скрыть словарь

🚌 АЛМАТЫДА АВТОБУСТАР РЕЗЕҢКЕ СИЯҚТЫ
В АЛМАТЫ АВТОБУСЫ “РЕЗИНОВЫЕ”

Менде көлік пайда болғанға дейін мен үнемі автобуспен жүретінмін.
До того как у меня появилась машина, я постоянно ездил на автобусе.

Ең қатты есімде қалғаны — таңертеңгі уақыт, бәрі жұмысқа және оқуға бара жатқан кез, және кешкі уақыт, бәрі үйге қайтатын кез.
Больше всего мне запомнилось утреннее время, когда все едут на работу и учёбу, и вечер, когда возвращаются домой.

Кейде автобусқа кіру мүмкін болмайтын, өйткені ол адамдарға толып кететін.
Иногда в автобус было невозможно зайти, настолько он был заполнен людьми.

Бірақ соған қарамастан, көп адам бәрібір кіріп үлгеретін.
Но многим всё равно удавалось это.

Кондуктор сыртқа шығып, бәрін ішке қарай итеріп: «Ішінде әлі орын бар, артқа қарай өтіңіздер», — дейтін.
Кондуктор выходил на улицу, толкал всех внутрь и говорил: «Там внутри ещё есть место, проходите назад».

Ал автобустың арт жағында тұрған бір әйел: «Мұнда ешқандай орын жоқ, автобус резеңке емес!», — деп айқайлайтын.
А какая-нибудь женщина из конца автобуса кричала: «Нет тут никаких мест уже, автобус не резиновый!».

Ал автобус қозғалған кезде, есік жақтағы адамдар сыртқа шығып кете жаздайтын.
И когда автобус трогался с места, люди возле двери чуть ли не свисали наружу.

Сосын мен ақыры бәрін итеріп автобуска кіргенде, ең қызығы сол сәтте басталды.
И вот когда я наконец смог, толкая всех, залезть в автобус, тут начинается самое интересное.

Барлығы жан-жақтан итеріседі, ауа жетпейді, кейде біреуден жағымсыз иіс шығып тұрады.
Все кругом толкаются, кислорода мало, бывает, кто-то пахнет не очень хорошо.

Сол кезде іш жақтан біреу: «Мен қазір түсемін, өткізіңіздерші», — дейді.
И человек из глубины говорит: «Я сейчас выхожу, пропустите меня».

Ал сен: «Қалай өткіземін?» — деп ойлайсың.
И ты думаешь: «А как я пропущу?»

Сосын оны өткізу үшін қатты сығылуға тура келеді немесе оны шығару үшін өзің сыртқа шығуға мәжбүр боласың.
И приходилось невероятно сжиматься, чтобы он протиснулся, или выходить на улицу, чтобы он вышел.

Қысқасы, қызық болатын.
В общем, было весело.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ИТЕРУ» 🔽
(толкать, передвигать, побуждать, содействовать)

Спряжение глагола «итеру» во всех временах и наклонениях казахского языка
🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен итеремін
біз итереміз
сен итересің
сендер итересіңдер
Сіз итересіз
Сіздер итересіздер
ол итереді
олар итереді

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен итеріп жатырмын
біз итеріп жатырмыз
сен итеріп жатырсың
сендер итеріп жатырсыңдар
Сіз итеріп жатырсыз
Сіздер итеріп жатырсыздар
ол итеріп жатыр
олар итеріп жатыр
🧠 Формула: итер + іп + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен итердім
біз итердік
сен итердің
сендер итердіңдер
Сіз итердіңіз
Сіздер итердіңіздер
ол итерді
олар итерді
🧠 Формула: итер + ді + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)

мен итергенмін
біз итергенбіз
сен итергенсің
сендер итергенсіңдер
Сіз итергенсіз
Сіздер итергенсіздер
ол итерген
олар итерген
🧠 Формула: итер + ген + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен итеріппін
біз итеріппіз
сен итеріпсің
сендер итеріпсіңдер
Сіз итеріпсіз
Сіздер итеріпсіздер
ол итеріпті
олар итеріпті
🧠 Формула: итер + іп + пын/ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен итеретінмін
біз итеретінбіз
сен итеретінсің
сендер итеретінсіңдер
Сіз итеретінсіз
Сіздер итеретінсіздер
ол итеретін
олар итеретін

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен итерермін
біз итерерміз
сен итерерсің
сендер итерерсіңдер
Сіз итерерсіз
Сіздер итерерсіздер
ол итерер
олар итерер

мен итермекпін
біз итермекпіз
сен итермексің
сендер итермексіңдер
Сіз итермексіз
Сіздер итермексіздер
ол итермек
олар итермек

мен итерсем
біз итерсек
сен итерсең
сендер итерсеңдер
Сіз итерсеңіз
Сіздер итерсеңіздер
ол итерсе
олар итерсе

мен итерейін
біз итерейік
сен итер
сендер итеріңдер
Сіз итеріңіз
Сіздер итеріңіздер
ол итерсін
олар итерсін

менің итергім келеді
біздің итергіміз келеді
сенің итергің келеді
сендердің итергілерің келеді
Сіздің итергіңіз келеді
Сіздердің итергілеріңіз келеді
оның итергісі келеді
олардың итергілері келеді

итерген — толкавший / тот, кто толкнул
итеретін — толкающий / который обычно толкает
итерер — который толкнёт / собирающийся толкнуть

итеріп — толкнув / толкая
итере — толкая
итергелі — собираясь толкнуть / с тех пор как собирался толкнуть

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
Алматыда — в Алматы
автобустар — автобусы
резеңке — резиновый
сияқты — как будто
менде — у меня
көлік — машина
пайда болғанға — когда появился
дейін — до
үнемі — постоянно
автобуспен — на автобусе
(автобус — автобус, -пен — твор. п.)
жүретінмін — ездил
(жүру — ходить/ездить, -етінмін — прош. вр., я)
ең — самый
қатты — сильно
есімде — в памяти
(ес — память, -ім — мой, -де — мест. п.)
қалғаны — запомнившееся
(қалу — оставаться, -ған — прич., -ы — притяж.)
таңертеңгі — утренний
уақыт — время
бәрі — все
жұмысқа — на работу
оқуға — на учёбу
(оқу — учёба, -ға — дат. п.)
бара — идя
(бару — идти)
жатқан — находящийся
(жату — процесс, -қан — прич.)
кез — момент
кешкі — вечерний
үйге — домой
қайтатын — возвращались
(қайту — возвращаться, -атын — прош. вр.)
кейде — иногда
автобусқа — в автобус
кіру — входить
мүмкін — возможно
болмайтын — невозможно
(болу — быть, -майтын — отриц. прич.)
өйткені — потому что
адамдарға — людям
(адам — человек, -дар — мн. ч., -ға — дат. п.)
толып — заполнившись
(толу — заполняться, -ып — деепр.)
кететін — становился
(кету — уходить, -етін — прош. вр.)
бірақ — но
соған — к этому
(сол — тот, -ған — дат. п.)
қарамастан — несмотря
көп — много
адам — человек
бәрібір — всё равно
кіріп — заходя
(кіру — входить, -іп — деепр.)
үлгеретін — успевали
(үлгеру — успевать, -етін — прош. вр.)
сыртқа — наружу
(сырт — наружу, -қа — дат. п.)
шығып — выйдя
(шығу — выходить, -ып — деепр.)
бәрін — всех
(бәрі — всё, -н — вин. п.)
ішке — внутрь
(іш — внутрь, -ке — дат. п.)
қарай — в сторону
итеріп — толкая
(итеру — толкать, -іп — деепр.)
ішінде — внутри
әлі — ещё
орын — место
бар — есть
артқа — назад
(арт — зад, -қа — дат. п.)
қарай — в сторону
өтіңіздер — проходите
(өту — проходить, -іңіздер — повел. форма, мн. ч.)
дейтін — говорил
(деу — говорить, -тін — прош. вр.)
ал — а
арт — зад
жағында — в части
(жақ — сторона, -ы — притяж., -нда — мест. п.)
тұрған — стоявший
(тұру — стоять, -ған — прич.)
әйел — женщина
мұнда — здесь
ешқандай — никакой
орын — место
жоқ — нет
деп — говоря
айқайлайтын — кричала
(айқайлау — кричать, -атын — прош. вр.)
қозғалған — тронулся
(қозғалу — двигаться, -ған — прич.)
кезде — когда
есік — дверь
жақтағы — возле
(жақ — сторона, -тағы — мест. форма)
адамдар — люди
сыртқа — наружу
(сырт — наружу, -қа — дат. п.)
шығып кете жаздайтын —чуть ли не выпадали/свисали
(шығу — выходить, -ып — деепр., кету — уйти, жаздау — почти, -йтын — форма)
сосын — потом
мен — я
ақыры — наконец
бәрін — всех
(бәрі — всё, -н — вин. п.)
итеріп — толкая
(итеру — толкать, -іп — деепр.)
автобусқа — в автобус
(автобус — автобус, -қа — дат. п.)
кіргенде — когда вошёл
(кіру — входить, -генде — временная форма)
ең — самый
қызығы — интересное
(қызық — интерес, -ы — притяж.)
сол — тот
сәтте — в момент
(сәт — момент, -те — мест. п.)
басталды — началось
барлығы — все
(бәрі — всё, -лығы — форма)
жан-жақтан — со всех сторон
(жақ — сторона, -тан — исх. п.)
итеріседі — толкаются
(итеру — толкаться, -іс — возврат, -еді — наст. вр.)
ауа — воздух
жетпейді — не хватает
(жету — хватать, -пейді — отриц. наст. вр.)
кейде — иногда
біреуден — от кого-то
(біреу — кто-то, -ден — исх. п.)
жағымсыз — неприятный
иіс — запах
шығып — выходя
тұрады — бывает
сол кезде — в тот момент
іш — внутри
жақтан — со стороны
(жақ — сторона, -тан — исх. п.)
біреу — кто-то
қазір — сейчас
түсемін — выхожу
(түсу — выходить, -емін — наст. вр., я)
өткізіңіздерші — пропустите, пожалуйста
(өткізу — пропускать, -іңіздер — повел., мн. ч., -ші — смягчение)
дейді — говорит
ал — а
қалай — как
өткіземін — пропущу
(өткізу — пропускать, -емін — наст. вр., я)
деп — говоря
ойлайсың — думаешь
оны — его
өткізу — пропустить
үшін — чтобы
қатты — сильно
сығылуға — сжиматься
(сығылу — сжиматься, -уға — дат. п.)
тура келеді — приходится
немесе — или
шығару — выпустить
үшін — чтобы
сыртқа — наружу
шығуға — выходить
мәжбүр — вынужден
боласың — становишься
қысқасы — короче
қызық — интересно
болатын — было
Скрыть словарь

📦 КЕҢСЕНІ КӨШІРУ — ЕҢ ҚЫЗЫҚ ІС ЕМЕС
ПЕРЕЕЗД ОФИСА — НЕ САМОЕ ИНТЕРЕСНОЕ ЗАНЯТИЕ

📌 Глагол дня: тасу - возить, носить, перевозить

Мен онша ұнатпайтын бір іс бар.
Есть одно дело, которое я не очень люблю.

Біріншіден, заттарды бір жерден екінші жерге тасу өздігінен ешқандай пайда әкелмейді.
Во-первых, сама по себе перевозка вещей из одного места в другое никакой пользы не даёт.

Мұны қызметкерлерге орын жетпей қалғандықтан, жалдау ақысы көтерілген кезде немесе бұрынғысынан жақсырақ офис табылғанда істеуге тура келеді.
Это приходится делать, потому что места стало не хватать всем сотрудникам, при повышении арендной платы или при нахождении места для офиса получше прежнего.

Жұмыс күндері мұны жасау кейде мүмкін болмайды, өйткені клиенттер күткісі келмейді және олардың бүгінгі күнге жоспарланған міндеттері бар.
В рабочие дни это делать бывает невозможно, так как клиенты не хотят ждать и у них есть задачи на сегодня.

Екіншіден, қызметкерлердің ешқайсысы демалысын көшуге жұмсағанды қаламайды.
Во-вторых, никто из сотрудников не рад тратить свои выходные на переезд.

Бірақ бәрібір оларды қатыстыруға тура келеді, өйткені олардың жұмысқа қажетті барлық құралдары да бірге көшеді.
Но их всё равно приходится привлекать, так как переезжают все их инструменты для работы.

Үшіншіден, барлық заттарды тасу — бұл қосымша шығын, өйткені жүк көлігін тапсырыс беру керек және жүк тасымалдаумен айналысатын компанияның қызметін төлеу қажет.
Ну и в третьих перевозка всех вещей — это дополнительные расходы, так как нужно заказывать грузовую машину и оплачивать услуги компании, которая занимается грузоперевозками.

Сондықтан мен бір жерден екінші жерге көшіп, жұмысқа арналған барлық заттарды тасуды ұнатпаймын: үстелдер, орындықтар, шкафтар, құжаттар, ілгіштер, компьютерлер, принтер, кеңсе тауарлары, офис өсімдіктері және тағы басқа.
Вот поэтому я не люблю переезжать с одного места в другое и перевозить все вещи для работы: столы, стулья, шкафы, документы, вешалки, компьютеры, принтер, канцелярские товары, офисные растения и прочее.

📘 ГРАММАТИКА: «ЕТІСТІК + –УҒА / –УГЕ ТУРА КЕЛЕДІ» — ПРИХОДИТСЯ СДЕЛАТЬ 🔽

📑 Пример из текста:
Бірақ бәрібір оларды қатыстыруға тура келеді.
Но их всё равно приходится привлекать.

🔍 Разбираем: қатыстыруға тура келеді — приходится привлекать
қатыстыру — привлекать, заставлять участвовать
қатыстыр- + –у → қатыстыру (тұйық етістік — неопределённая форма глагола)
–ға → қатыстыруға (барыс септік — дательный падеж)
тура келеді — приходится, вынужден

📌 Получается:
қатыстыруға тура келеді
приходится привлекать

📌 Конструкция «етістік + –уға / –уге тура келеді» означает:
👉 действие, которое человек вынужден выполнить
= приходится
= вынужден
= приходится делать

📐 Схема образования:
етістік түбірі + –у (тұйық етістік) + –ға / –ге (барыс септік) + тура келу
🔹 бару → баруға тура келеді — приходится идти
🔹 күту → күтуге тура келеді — приходится ждать
🔹 жұмыс істеу → жұмыс істеуге тура келеді — приходится работать
🔹 шешу → шешуге тура келеді — приходится решать

🧩 Примеры в предложениях:
Маған бүгін кешке дейін жұмыс істеуге тура келеді.
Мне сегодня приходится / придётся работать до вечера.

Кеше бізге ұзақ күтуге тура келді.
Вчера нам пришлось долго ждать.

Егер уақыт жетпесе, саған ертең ерте тұруға тура келеді.
Если не будет времени, тебе придётся завтра рано вставать.

Бізге бұл мәселені өзіміз шешуге тура келеді.
Нам придётся самим решить эту проблему.

Оларға басқа қалаға көшуге тура келді.
Им пришлось переехать в другой город.

Маған кеше таксиге мінуге тура келді.
Мне вчера пришлось ехать на такси.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
кеңсені — офис
(кеңсе — офис, -ні — вин. п.)
көшіру — переезд, перенос
ең — самый
қызық — интересный
іс — дело
емес — не
онша — не очень
ұнатпайтын — не любящий
(ұнату — любить, -пайтын — отриц. прич.)
бір — один
іс — дело
бар — есть
бұл — это
кеңсенің — офиса
(кеңсе — офис, -нің — род. п.)
көшуі — переезд
(көшу — переезжать, -і — притяж.)
Біріншіден — во-первых
заттарды — вещи
бір — один
жерден — места
(жер — место, -ден — исх. п.)
екінші — второй
жерге — в место
(жер — место, -ге — дат. п.)
тасу — перевозить
өздігінен — само по себе, самостоятельно
(өз — сам + -дік — сущ. + -і — притяж. форма + -нен — исходный падеж)
ешқандай — никакой
пайда — польза
әкелмейді — не приносит
(әкелу — приносить, -мейді — отриц. наст. вр.)
мұны — это
қызметкерлерге — сотрудникам
(қызметкер — сотрудник, -лер — мн. ч., -ге — дат. п.)
орын — место
жетпей қалғандықтан — потому что не хватает
жалдау — аренда
ақысы — плата
(ақы — плата, -сы — притяж.)
көтерілген — повысившийся
(көтерілу — подниматься, -ген — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
немесе — или
бұрынғысынан — чем раньше
(бұрынғы — прежний, -сынан — исх. п.)
жақсырақ — лучше
офис — офис
табылғанда — когда найден
(табу — находить, -ылғанда — страд. форма)
істеуге — сделать
тура келеді — приходится
жұмыс — работа
күндері — дни
(күн — день, -дер — мн. ч., -і — притяж.)
мұны — это
жасау — делать
кейде — иногда
мүмкін — возможно
болмайды — не бывает
өйткені — потому что
күткісі келмейді — не хотят ждать
олардың — их
(олар — они, -дың — род. п.)
бүгінгі — сегодняшний
күнге — на день
(күн — день, -ге — дат. п.)
жоспарланған — запланированные
(жоспарлау — планировать, -ланған — страд. форма)
міндеттері — задачи
(міндет — обязанность, задача, -тер — мн. ч., -і — притяж.)
бар — есть
екіншіден — во-вторых
қызметкерлердің — сотрудников
(қызметкер — сотрудник, -лер — мн. ч., -дің — род. п.)
ешқайсысы — никто
(ешқайсы — никто, -сы — притяж.)
демалысын — выходные
(демалыс — отдых, -ы — притяж., -н — вин. п.)
көшуге — на переезд
(көшу — переезжать, -ге — дат. п.)
жұмсағанды — тратить
(жұмсау — тратить, -ған — прич., -ды — вин. п.)
қаламайды — не хотят
(қалау — хотеть, -майды — отриц. наст. вр.)
бірақ — но
бәрібір — всё равно
оларды — их
(олар — они, -ды — вин. п.)
қатыстыруға — привлекать
(қатыстыру — вовлекать, -ға — дат. п.)
тура келеді — приходится
өйткені — потому что
олардың — их
(олар — они, -дың — род. п.)
жұмысқа — к работе
(жұмыс — работа, -қа — дат. п.)
қажетті — необходимый
барлық — все
құралдары — инструменты
(құрал — инструмент, -дар — мн. ч., -ы — притяж.)
да — тоже
бірге — вместе
көшеді — переезжают
(көшу — переезжать, -еді — наст. вр.)
үшіншіден — в-третьих
заттарды — вещи
тасу — перевозка
қосымша — дополнительный
шығын — расход
жүк — груз
көлігін — машину
(көлік — машина, -і — притяж., -н — вин. п.)
тапсырыс — заказ
беру — сделать
керек — нужно
тасымалдаумен — перевозкой
(тасымалдау — перевозить, -мен — твор. п.)
айналысатын — занимающийся
(айналысу — заниматься, -атын — прич.)
компанияның — компании
қызметін — услуги
(қызмет — услуга, -і — притяж., -н — вин. п.)
төлеу — платить
қажет — нужно
сондықтан — поэтому
бір — один
жерден — места
екінші — второй
жерге — в место
көшіп — переезжая
(көшу — переезжать, -іп — деепр.)
жұмысқа — для работы
(жұмыс — работа, -қа — дат. п.)
арналған — предназначенный
(арнау — предназначать, -лған — страд. форма)
барлық — все
заттарды — вещи
тасуды — перевозку
(тасу — перевозить, -ды — вин. п.)
ұнатпаймын — не люблю
үстелдер — столы
(үстел — стол, -дер — мн. ч.)
орындықтар — стулья
(орындық — стул, -тар — мн. ч.)
шкафтар — шкафы
(шкаф — шкаф, -тар — мн. ч.)
құжаттар — документы
(құжат — документ, -тар — мн. ч.)
ілгіштер — вешалки
(ілгіш — вешалка, -тер — мн. ч.)
компьютерлер — компьютеры
(компьютер — компьютер, -лер — мн. ч.)
кеңсе — офис
тауарлары — товары
(тауар — товар, -лар — мн. ч., -ы — притяж.)
өсімдіктері — растения
(өсімдік — растение, -тер — мн. ч., -і — притяж.)
тағы — ещё
басқа — другое
Скрыть словарь

🌌 ТҮНГІ АУЛАДА ОТБАСЫЛЫҚ ӘҢГІМЕ
НОЧНОЕ СЕМЕЙНОЕ ОБЩЕНИЕ ВО ДВОРЕ

📌 Глагол дня: бұрылу - завернуть, повернуться, оглянуться

Жақында осындай бір жағдай болды.
Не так давно произошёл такой случай.

Біз әйелімнің анасының үйіне қонаққа барған едік.
Мы были в гостях у мамы жены.

Біз оған қонаққа келген сайын, ол әрқашан дәмді бір нәрсе дайындайды, бұл жолы да солай болды.
Когда мы приезжаем к ней в гости, она всегда готовит что-нибудь вкусное, и в этот раз было так же.

Сосын әйелім ас үйде отырып, анасымен ұзақ сөйлеседі.
Потом супруга сидит на кухне и долго общается со своей мамой.

Ана мен қыздың арасында әрқашан ерекше бір байланыс болады.
У мамы с дочкой всегда есть какая-то особая связь.

Менің қарындасым де күн сайын анама телефон соғып, сөйлесіп тұрады.
Моя сестренка тоже каждый день звонит и общается с мамой.

Жалпы, біз отырып, сөйлесіп, тамақтанып, үйге қайттық.
В общем мы посидели, пообщались, покушали и поехали домой.

Әдетте біздің жолымыз шамамен бір сағатқа созылады, және біз жолда музыка тыңдағанды жақсы көреміз.
Дорога в среднем у нас занимает час, и мы любим в дороге слушать музыку.

Үйге жетуге аз ғана қалған кезде мен пәтердің кілттері туралы сұрадым.
Уже почти доехали до дома, и я спрашиваю про ключи от квартиры.

Сөйтсек, біз оларды қонақта ұмытып кетіппіз.
Оказалось, что мы их забыли в гостях.

Енді не істейміз — кері бұрылып, кілттерді алып келеміз бе?
Ну что, будем разворачиваться и ехать за ключами?

Ал қазір түн, барып-қайтуға екі сағат кетеді.
А уже ночь, и ехать туда и обратно два часа.

Мен анамның үйінен кілттерді алып келсін деп, Яндекс қосымшасын ашып, курьер шақырдым.
Я открыл приложение Яндекс, вызвал курьера, чтобы он от мамы довёз ключи.

Сондықтан біз кері бұрылмадық, үйге дейін жеттік те, үйдің ауласында отырып, сөйлесіп, күтіп отырдық.
Поэтому разворачиваться мы не стали, доехали до дома и сидели во дворе, общались и ждали.

Осындай кішкентай қателіктердің өзі кейде адамдарға бірге отырып әңгімелесуге себеп болады.
Даже такие недоразумения (ошибки, казусы) могут создавать повод для общения.

📘 ГРАММАТИКА: «СӨЙТСЕМ / СӨЙТСЕ / СӨЙТСЕК» — ОКАЗЫВАЕТСЯ🔽

📑 Пример из текста:
Сөйтсек, біз оларды қонақта ұмытып кетіппіз.
Оказалось, что мы их забыли в гостях.

🔍 Разбираем «сөйтсек»
сөйт + се + к
сөйт- — основа глагола (так сделать, поступить так)
–се / –са — суффикс условного наклонения (шартты рай)
–к — окончание 1-го лица множественного числа 📌 Буквально:
сөйтсек — если мы так сделали

Но в живой речи эта форма часто используется в рассказе, когда человек обнаруживает или понимает какой-то факт.
👉 Поэтому переводится:
оказывается
как выяснилось

📃 Схема образования
сөйт + –се / –са + личное окончание

🧩 Формы по лицам
Сөйтсем — оказывается (я)
Сөйтсең — оказывается (ты)
Сөйтсе — оказывается (он / она)
Сөйтсек — оказывается (мы)
Сөйтсеңдер — оказывается (вы)
Сөйтсе олар — оказывается (они)

Чаще всего в речи используются формы:
сөйтсем
сөйтсе
сөйтсек

🧩 Примеры в предложениях:
Сөйтсем, ол мені күтіп отыр екен.
Оказывается, он меня ждал.

Сөйтсе, ол бұл жерде жұмыс істейді екен.
Оказывается, он здесь работает.

Сөйтсек, біз қате автобусқа отырыппыз.
Оказалось, мы сели не в тот автобус.

Сөйтсем, телефон үйде қалып қойыпты.
Оказалось, телефон остался дома.

📌 Важная особенность употребления
Часто после сөйтсем / сөйтсе / сөйтсек используются формы:
–екен
–пты / –іпті

Они показывают, что говорящий узнал или обнаружил факт.

🔹 Сөйтсе, ол дәрігер екен.
Оказывается, он врач.

🔹 Сөйтсе, дүкен жабылып қалыпты.
Оказалось, магазин закрылся.

📌 Можно ли без –екен и –пты?
Да, можно.
Например:
Сөйтсе, ол келді.
А он пришёл.
В таком случае сөйтсе используется как поворот сюжета в рассказе, а не как «оказалось».
Но в разговорной речи формы –екен / –пты используются намного чаще, потому что звучат более естественно.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
түнгі — ночной
аулада — во дворе
(аула — двор, -да — мест. п.)
отбасылық — семейный
әңгіме — разговор
жақында — недавно
осындай — такой
бір — один
жағдай — случай
болды — произошёл
біз — мы
әйелімнің — моей жены
(әйел — жена, -ім — моя, -нің — род. п.)
анасының — её мамы
үйіне — в дом
(үй — дом, -і — притяж., -не — дат. п.)
қонаққа — в гости
(қонақ — гость, -қа — дат. п.)
барған — ходили
(бару — идти, -ған — прич.)
едік — были
оған — к ней
(ол — он/она, -ған — дат. п.)
келген — пришли
(келу — приходить, -ген — прич.)
сайын — каждый раз
әрқашан — всегда
дәмді — вкусный
нәрсе — вещь
дайындайды — готовит
(дайындау — готовить, -йды — наст. вр.)
бұл — этот
жолы — раз
(жол — путь, случай, -ы — притяж.)
да — тоже
солай — так
сосын — потом
ас үйде — на кухне
отырып — сидя
(отыру — сидеть, -ып — деепр.)
анасымен — с мамой
(ана — мама, -сы — притяж., -мен — твор. п.)
ұзақ — долго
сөйлеседі — разговаривает
(сөйлесу — разговаривать, -еді — наст. вр.)
ана — мама
қыздың — дочери
(қыз — дочь, -дың — род. п.)
арасында — между
(ара — промежуток, -сы — притяж., -нда — мест. п.)
ерекше — особенный
байланыс — связь
болады — есть
(болу — быть, -ады — наст. вр.)
менің — моя
қарындасым — моя младшая сестра
(қарындас — младшая сестра, -ым — моя)
де — тоже
күн — день
сайын — каждый
анама — моей маме
(ана — мама, -м — моя, -а — дат. п.)
соғып — позвонив
(соғу — бить/звонить, -ып — деепр.)
сөйлесіп — поговорив
тұрады — бывает
(тұру — стоять, -ады — наст. вр.)
жалпы — вообще
біз — мы
тамақтанып — поев
(тамақтану — есть, -ып — деепр.)
үйге — домой
(үй — дом, -ге — дат. п.)
қайттық — вернулись
(қайту — возвращаться, -тық — прош. вр., мы)
әдетте — обычно
біздің — наш
(біз — мы, -дің — род. п.)
жолымыз — наша дорога
(жол — дорога, -ымыз — наша)
шамамен — примерно
сағатқа — на час
(сағат — час, -қа — дат. п.)
созылады — длится
(созылу — длиться, -ады — наст. вр.)
жолда — в дороге
(жол — дорога, -да — мест. п.)
музыка — музыка
тыңдағанды — слушать
(тыңдау — слушать, -ған — прич., -ды — вин. п.)
жақсы көреміз — любим
үйге — домой
жетуге — доехать
(жету — достигать, -ге — дат. п.)
аз — мало
ғана — только
қалған — оставшийся
(қалу — оставаться, -ған — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
мен — я
пәтердің — квартиры
(пәтер — квартира, -дің — род. п.)
кілттері — ключи
(кілт — ключ, -тер — мн. ч., -і — притяж.)
туралы — о
сұрадым — спросил
(сұрау — спрашивать, -дым — прош. вр., я)
сөйтсек — оказалось
оларды — их
қонақта — в гостях
(қонақ — гость, -та — мест. п.)
ұмытып кетіппіз — оказывается забыли
енді — теперь
істейміз — сделаем
(істеу — делать, -еміз — наст. вр., мы)
кері — обратно
бұрылып — повернув
(бұрылу — поворачивать, -ып — деепр.)
кілттерді — ключи
алып — привезём
ал — а
қазір — сейчас
түн — ночь
барып-қайтуға — съездить туда и обратно
(бару — идти, қайту — возвращаться, -ға — дат. п.)
екі — два
сағат — час
кетеді — уходит
анамның — мамы
(ана — мама, -м — моя, -ның — род. п.)
үйінен — из дома
алып — взяв
келсін — пусть принесёт
(келу — приходить, -сін — повел.)
деп — чтобы
қосымшасын — приложение
(қосымша — приложение, -сы — притяж., -н — вин. п.)
ашып — открыв
(ашу — открывать, -ып — деепр.)
шақырдым — вызвал
(шақыру — приглашать, -дым — прош. вр., я)
сондықтан — поэтому
біз — мы
бұрылмадық — не повернули
(бұрылу — поворачивать, -мадық — отриц. прош. вр.)
үйге — домой
(үй — дом, -ге — дат. п.)
дейін — до
жеттік — доехали
үйдің — дома
(үй — дом, -дің — род. п.)
ауласында — во дворе
(аула — двор, -сы — притяж., -нда — мест. п.)
күтіп — ожидая
отырдық — сидели
осындай — такой
кішкентай — маленький
қателіктердің — ошибок
(қателік — ошибка, -тер — мн. ч., -дің — род. п.)
өзі — сам
кейде — иногда
адамдарға — людям
(адам — человек, -дар — мн. ч., -ға — дат. п.)
бірге — вместе
отырып — сидя
(отыру — сидеть, -ып — деепр.)
әңгімелесуге — поговорить
(әңгімелесу — беседовать, -ге — дат. п.)
себеп — причина
болады — бывает
Скрыть словарь

🍰 МЕНІҢ СҮЙІКТІ ТОРТЫМНЫҢ РЕЦЕПТІ
РЕЦЕПТ МОЕГО ЛЮБИМОГО ТОРТИКА

📌 Глагол дня: шайқау - болтать, взбивать, трясти, качать

Алдымен қабаттарды дайындаймыз.
Начинаем с коржей.

1 стақан ұн, 1 стақан қант, 1 стақан қаймақ, 1 шай қасық сәл көп ас содасы, 2 жұмыртқа аламыз.
Берём 1 стакан муки, 1 стакан сахара, 1 стакан сметаны, 1 чайную ложку пищевой соды с маленькой горкой, 2 яйца.

Бастап, ыдысқа бір шай қасық сода салып, оның үстіне аздап лимон шырынын сығып, оны бейтараптандырамыз.
Сначала в миску насыпаем ложечку соды и выдавливаем на неё немного сока лимона, чтобы она загасилась.

Сол ыдысқа барлық ингредиентті қосып, араластырғышпен немесе миксермен жақсылап араластырамыз.
Потом в эту же миску добавляем все перечисленные ингредиенты, всё взбиваем венчиком или миксером.

Табаны майлап, оған қамырдың жартысын құямыз.
Смазываем сковородку маслом и выливаем туда половину теста.

Қалған жартысына бір ас қасық сәл көп какао ұнтағын салып, араластырамыз.
В оставшуюся половину можно положить столовую ложку порошка какао с небольшой горкой и перемешать.

180 градусқа дейін алдын ала қыздырылған пеште 2 қабатты пісіріп дайындаймыз.
Выпекать 2 коржа в разогретой духовке при температуре 180 градусов до готовности.

1 банка сұйық қоюландырылған сүт және 1 қаптама сары май аламыз.
Берём одну банку жидкого сгущённого молока, 1 пачку сливочного масла.

Майды бөліктерге кесіп, біраз уақыт жұмсару үшін қалдырамыз.
Режем масло на кусочки и пусть постоит, станет мягким.

Содан кейін жұмсарған майды араластырғышпен немесе миксермен аздап шайқап, біркелкі масса жасаймыз.
Затем размягчённое масло слегка взбиваем венчиком или миксером, чтобы получилась равномерная масса.

Одан кейін оған қоюландырылған сүтті аз-аздан қосып, біркелкі болғанша қысқа уақыт араластырамыз.
Потом в него понемногу постепенно добавляем сгущённое молоко, взбивая недолго до однородной массы.

Дайын қабаттардың арасына крем жағып шығамыз.
Смазываем коржи кремом.

Үстіне жаңғақ немесе үгітілген шоколад себеміз.
Сверху посыпаем орехами или тёртым шоколадом.

📘 ГРАММАТИКА: СОЕДИНИТЕЛЬНЫЕ КОНСТРУКЦИИ ПОСЛЕДОВАТЕЛЬНОСТИ» 🔽

📑 Примеры из текста: Енді кремін дайындаймыз.
Теперь готовим крем.

Содан кейін жұмсарған майды шайқаймыз.
После этого взбиваем размягчённое масло.

Одан кейін қоюландырылған сүтті қосамыз.
Затем добавляем сгущённое молоко.

🤔 Что это за конструкции?
Это временные связки, которые показывают последовательность действий:
👉 сначала
👉 потом
👉 после этого
👉 затем
👉 дальше
👉 в конце

📌 Они используются:
в рассказах
в инструкциях
в рецептах
при объяснении процесса

📑 Основные конструкции последовательности:

1️⃣ алдымен — сначала
Очень частая конструкция в инструкциях.

Алдымен қабаттарды дайындаймыз.
Сначала готовим коржи.

Алдымен суды қайнатамыз.
Сначала кипятим воду.

2️⃣ әуелі — сперва / прежде всего
Более литературное слово.

Әуелі қамыр дайындаймыз.
Сперва готовим тесто.

Әуелі мәселені түсіну керек.
Сначала нужно понять проблему.

3️⃣ сосын — потом
Очень разговорная и естественная форма.

Қамырды араластырамыз, сосын табаға құямыз.
Перемешиваем тесто, потом выливаем в форму.

Мен үйге келдім, сосын демалдым.
Я пришёл домой, потом отдохнул.

Қазір жұмыс істеймін, кейін демаламын.
Сейчас поработаю, потом отдохну.

5️⃣ содан кейін — после этого
содан
со + дан (шығыс септік — «от этого / после этого»)
кейін — потом

Содан кейін крем дайындаймыз.
После этого готовим крем.

Содан кейін бәрін араластырамыз.
После этого всё перемешиваем.

6️⃣ одан кейін — затем / после этого
одан
ол + дан (от него / после этого)

Одан кейін үстіне жаңғақ себеміз.
Затем посыпаем орехами.

Одан кейін пешке саламыз.
Затем ставим в духовку.

7️⃣ содан соң — после этого Очень естественная разговорная форма.

Содан соң жұмысты бастаймыз.
После этого начинаем работу.

Одан соң үстіне крем жағамыз.
Затем намазываем крем.

9️⃣ сосын барып — и только потом Очень живая разговорная конструкция.

Сосын барып тамақ ішеміз.
И только потом едим.

Сосын барып шешім қабылдадық.
И только потом приняли решение.

Соңында үстіне жаңғақ себеміз.
В конце посыпаем орехами.

Соңында бәрін тексереміз.
В конце всё проверяем.

1️⃣1️⃣ ақырында — в итоге / в конце
Часто используется в рассказах.

Ақырында торт дайын болды.
В итоге торт получился готовым.

Ақырында бәрі түсінікті болды.
В итоге всё стало понятно.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
менің — мой
сүйікті — любимый
тортымның — моего торта
рецепті — рецепт
(рецепт — рецепт, -і — притяж.)
алдымен — сначала
қабаттарды — коржи
(қабат — слой, -тар — мн. ч., -ды — вин. п.)
дайындаймыз — готовим
(дайындау — готовить, -ймыз — наст. вр., мы)
ұн — мука
қант — сахар
қаймақ — сметана
шай — чай
қасық — ложка
сәл — немного
көп — больше
ас — пищевая
содасы — сода
(сода — сода, -сы — притяж.)
жұмыртқа — яйцо
аламыз — берём
(алу — брать, -амыз — наст. вр., мы)
бастап — начиная
(бастау — начинать, -ып — деепр.)
ыдысқа — в миску
(ыдыс — посуда, миска, -қа — дат. п.)
салып — положив
(салу — класть, -ып — деепр.)
оның — её
(ол — он/она, -ның — род. п.)
үстіне — сверху
(үст — верх, -і — притяж., -не — дат. п.)
аздап — немного
шырынын — сок
(шырын — сок, -ы — притяж., -н — вин. п.)
сығып — выдавив
(сығу — выжимать, -ып — деепр.)
оны — её
(ол — он/она, -ны — вин. п.)
бейтараптандырамыз — нейтрализуем
(бейтараптандыру — нейтрализовать, -амыз — наст. вр., мы)
сол — тот
барлық — все
ингредиентті — ингредиенты
қосып — добавив
(қосу — добавлять, -ып — деепр.)
араластырғышпен — венчиком
(араластырғыш — венчик, -пен — твор. п.)
немесе — или
миксермен — миксером
жақсылап — хорошо
араластырамыз — перемешиваем
(араластыру — перемешивать, -амыз — наст. вр., мы)
табанды — сковороду
(табан — сковорода, -ды — вин. п.)
майлап — смазав
(майлау — смазывать, -п — деепр.)
оған — туда
(ол — он/она, -ған — дат. п.)
қамырдың — теста
(қамыр — тесто, -дың — род. п.)
жартысын — половину
(жарты — половина, -сы — притяж., -н — вин. п.)
құямыз — наливаем
(құю — наливать, -ямыз — наст. вр., мы)
қалған — оставшийся
(қалу — оставаться, -ған — прич.)
жартысына — в половину
(жарты — половина, -сы — притяж., -на — дат. п.)
ас — столовая
ұнтағын — порошок
(ұнтақ — порошок, -ы — притяж., -н — вин. п.)
салып — положив
(салу — класть, -ып — деепр.)
араластырамыз — перемешиваем
(араластыру — перемешивать, -амыз — наст. вр., мы)
градусқа — градусов
(градус — градус, -қа — дат. п.)
дейін — до
алдын ала — предварительно
қыздырылған — разогретый
(қыздыру — нагревать, -ылған — страд. форма)
пеште — в духовке
(пеш — печь, -те — мест. п.)
қабатты — корж
(қабат — слой, -ты — вин. п.)
пісіріп — выпекая
(пісіру — печь, -іп — деепр.)
дайындаймыз — готовим
(дайындау — готовить, -ймыз — наст. вр., мы)
енді — теперь
кремін — крем
(крем — крем, -і — притяж., -н — вин. п.)
дайындаймыз — готовим
(дайындау — готовить, -ймыз — наст. вр., мы)
сұйық — жидкий
қоюландырылған — сгущённый
(қоюландыру — сгущать, -ылған — страд. форма)
сүт — молоко
қаптама — пачка
сары — сливочный
май — масло
бөліктерге — на кусочки
(бөлік — часть, -тер — мн. ч., -ге — дат. п.)
кесіп — нарезав
(кесу — резать, -іп — деепр.)
біраз — немного
уақыт — время
жұмсару — размягчиться
үшін — чтобы
қалдырамыз — оставляем
(қалдыру — оставлять, -амыз — наст. вр., мы)
содан — затем
кейін — после
жұмсарған — размягчённый
(жұмсару — размягчаться, -ған — прич.)
майды — масло
(май — масло, -ды — вин. п.)
шайқап — взбив
(шайқау — взбивать, -п — деепр.)
біркелкі — однородный
масса — масса
жасаймыз — делаем
(жасау — делать, -аймыз — наст. вр., мы)
одан — потом
кейін — после
оған — в него
(ол — он/она, -ған — дат. п.)
қоюландырылған — сгущённый
(қоюландыру — сгущать, -ылған — страд. форма)
сүтті — молоко
(сүт — молоко, -ті — вин. п.)
аз-аздан — понемногу
қосып — добавляя
(қосу — добавлять, -ып — деепр.)
болғанша — пока не станет
(болу — быть, -ғанша — форма)
қысқа — коротко
араластырамыз — перемешиваем
(араластыру — перемешивать, -амыз — наст. вр., мы)
дайын — готовый
арасына — между
(ара — промежуток, -сы — притяж., -на — дат. п.)
крем — крем
жағып — намазав
(жағу — намазывать, -ып — деепр.)
шығамыз — покрываем
(шығу — выходить, здесь вспом., -амыз — наст. вр., мы)
үстіне — сверху
(үст — верх, -і — притяж., -не — дат. п.)
жаңғақ — орех
немесе — или
үгітілген — тёртый
(үгіту — тереть, -ілген — страд. форма)
себеміз — посыпаем
(себу — посыпать, -еміз — наст. вр., мы)
Скрыть словарь

👏 ҚОЛ СОҒЫҢЫЗДАР, БҰЛ КЕРЕМЕТ БОЛДЫ!
ХЛОПАЙТЕ, ЭТО БЫЛО ВЕЛИКОЛЕПНО!

📌 Глагол дня: шапалақтау - аплодировать, хлопать, шлёпать

Біздің дәуірімізге дейінгі VI (алтыншы) ғасырда Ежелгі Грекияда театрлар пайда болды — бұл арнайы алаңдар, адамдар әртүрлі қойылымдарды тамашалау үшін жиналатын орындар еді.
В VI веке до нашей эры в Древней Греции появились театры — специальные площадки, где люди собирались, чтобы смотреть различные постановки.

Онда трагедиялар мен комедиялар қойылатын.
Там ставили трагедии и комедии.

Кейін Ежелгі Рим бұл дәстүрді өзіне қабылдады.
Позже Древний Рим перенял эту традицию.

Бай римдік ақсүйектер мен саясаткерлер өз аттарын дәріптеу және халық арасындағы ықпалын күшейту үшін театрлар салып, түрлі ойын-сауық пен көріністер ұйымдастырды.
Богатые римские аристократы и политики строили театры и устраивали зрелища, чтобы прославить своё имя и укрепить своё влияние среди народа.

Дәл рим дәуірінде қол шапалақтау көрермендердің мақұлдауын білдіретін үйреншікті тәсілге айналып, біртіндеп бүкіл әлемге тарай бастады.
Именно в римскую эпоху аплодисменты стали привычным способом выражения одобрения публики и постепенно распространились по всему миру.

Латын тіліндегі applaudere сөзі «қол соғу» дегенді білдіреді.
Латинское слово applaudere означает «хлопать в ладони».

Ал plaudite — осы етістіктің бұйрық райы, яғни «қол соғыңыздар» деген мағына береді.
А слово plaudite — повелительная форма этого глагола, то есть «хлопайте».

Міне, дәл осылай қойылымның немесе өнер көрсетудің соңында көрермендерге актёрларге құрмет пен ризашылығын білдіру үшін үн қатып, қол соғуға шақыратын.
Именно так в конце постановки или выступления обращались к публике, приглашая её выразить признание и уважение актёрам.

Рим дәуіріне дейін көрермендер өз мақұлдауын әртүрлі тәсілдермен білдіретін: айқайлап, жерді тарсылдатып, ысқырып немесе басқа да шу шығаратын әрекеттер арқылы.
До римской эпохи одобрение зрители могли выражать по-разному: криками, топаньем, свистом или другими шумными реакциями.

Алайда дәл Римде қол шапалақтау көрермендердің жаппай қолдау білдіруінің негізгі және әдеттегі тәсіліне айналды.
Однако именно в Риме аплодисменты стали основным и привычным способом массового одобрения.

📘 ГРАММАТИКА: «ЕТІСТІК + –У ҮШІН» — ЧТОБЫ / ДЛЯ ТОГО ЧТОБЫ 🔽

📑 Пример из текста:
Бай римдік ақсүйектер мен саясаткерлер өз аттарын дәріптеу және халық арасындағы ықпалын күшейту үшін театрлар салып.
Богатые римские аристократы и политики строили театры, чтобы прославить своё имя и усилить влияние среди народа.

🔍 Разбираем:
дәріптеу үшін — чтобы прославить
дәріптеу — прославлять, возвеличивать
дәріпте- + –у → дәріптеу
(тұйық етістік — неопределённая форма глагола)
үшін — для / ради / чтобы
(септеулік шылау — послелог цели)

📌 Получается:
дәріптеу үшін
чтобы прославить

Ещё один пример из той же фразы:
ықпалын күшейту үшін — чтобы усилить влияние
күшейту — усиливать, усиливать
күшейт- + –у → күшейту
(тұйық етістік)
үшін — для / чтобы

📌 Конструкция «етістік + –у үшін» означает:
👉 цель действия
= чтобы
= для того чтобы
= с целью

📐 Схема образования:
етістік түбірі + –у (тұйық етістік) + үшін
🔹 бару → бару үшін — чтобы пойти
🔹 көру → көру үшін — чтобы увидеть
🔹 үйрену → үйрену үшін — чтобы выучить
🔹 түсіну → түсіну үшін — чтобы понять

🧩 Примеры в предложениях:
Мен қазақша жақсы сөйлеу үшін күнде жаттығамын.
Я каждый день тренируюсь, чтобы хорошо говорить по-казахски.

Ол емтиханнан өту үшін көп дайындалды.
Он много готовился, чтобы сдать экзамен.

Біз бұл фильмді көру үшін кинотеатрға бардық.
Мы пошли в кинотеатр, чтобы посмотреть этот фильм.

Олар жаңа технологияны үйрену үшін арнайы курсқа жазылды.
Они записались на специальный курс, чтобы изучить новую технологию.

Мен жұмысымды бітіру үшін ерте тұрдым.
Я встал рано, чтобы закончить работу.

Балалар жеңу үшін бар күшін салды.
Дети приложили все силы, чтобы победить.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
қол соғыңыздар — хлопайте
(қол соғу — хлопать, -ыңыздар — повел. форма, мн. ч.)
бұл — это
керемет — великолепно
болды — было
біздің — наш
(біз — мы, -дің — род. п.)
дәуірімізге — к нашей эре
(дәуір — эпоха, -іміз — наша, -ге — дат. п.)
дейінгі — до
ғасырда — веке
(ғасыр — век, -да — мест. п.)
ежелгі — древний
театрлар — театры
пайда болды — появились
арнайы — специальный
алаңдар — площадки
(алаң — площадка, -дар — мн. ч.)
адамдар — люди
әртүрлі — разные
қойылымдарды — постановки
(қойылым — постановка, -дар — мн. ч., -ды — вин. п.)
тамашалау — смотреть
үшін — чтобы
жиналатын — собирались
(жиналу — собираться, -атын — прич.)
орындар — места
еді — были
онда — там
қойылатын — ставились
(қою — ставить, -ылатын — страд. форма)
кейін — потом
ежелгі — древний
бұл — это
дәстүрді — традицию
(дәстүр — традиция, -ді — вин. п.)
өзіне — себе
(өзі — сам, -не — дат. п.)
қабылдады — принял
(қабылдау — принимать, -ды — прош. вр.)
бай — богатый
римдік — римский
ақсүйектер — аристократы
(ақсүйек — аристократ, -тер — мн. ч.)
саясаткерлер — политики
өз — свой
аттарын — имя
(ат — имя, -тар — мн. ч., -ын — вин. п.)
дәріптеу — прославлять
халық — народ
арасындағы — среди
(ара — промежуток, -сы — притяж., -нда — мест. п.)
ықпалын — влияние
(ықпал — влияние, -ы — притяж., -н — вин. п.)
күшейту — усиливать
үшін — чтобы
салып — построив
(салу — строить, -ып — деепр.)
түрлі — разные
ойын-сауық — развлечения
көріністер — представления
(көрініс — зрелище, -тер — мн. ч.)
ұйымдастырды — организовали
(ұйымдастыру — организовывать, -ды — прош. вр.)
дәл — именно
дәуірінде — в эпоху
(дәуір — эпоха, -інде — мест. п.)
қол — рука
шапалақтау — аплодировать
көрермендердің — зрителей
(көрермен — зритель, -дер — мн. ч., -нің — род. п.)
мақұлдауын — одобрение
(мақұлдау — одобрение, -ы — притяж., -н — вин. п.)
білдіретін — выражающий
үйреншікті — привычный
тәсілге — способу
(тәсіл — способ, -ге — дат. п.)
айналып — превратившись
біртіндеп — постепенно
бүкіл — весь
әлемге — миру
(әлем — мир, -ге — дат. п.)
тарай — распространяясь
(тарау — распространяться)
бастады — начал
тіліндегі — в языке
(тіл — язык, -індегі — форма)
сөз — слово
дегенді — означает
(деу — говорить, -ген — прич., -ді — вин. п.)
білдіреді — означает
ал — а
осы — этот
етістіктің — глагола
(етістік — глагол, -тің — род. п.)
бұйрық райы — повелительное наклонение
яғни — то есть
мағына — значение
береді — даёт
міне — вот
осылай — так
қойылымның — постановки
(қойылым — постановка, -ның — род. п.)
немесе — или
өнер — искусство
көрсетудің — выступления
(көрсету — показывать, -дің — род. п.)
соңында — в конце
көрермендерге — зрителям
(көрермен — зритель, -дер — мн. ч., -ге — дат. п.)
құрмет — уважение
ризашылығын — благодарность
(ризашылық — благодарность, -ы — притяж., -н — вин. п.)
білдіру — выразить
үн — голос
қатып — подав
(қату — подать, -ып — деепр.)
шақыратын — приглашали
(шақыру — приглашать, -атын — прош. вр.)
дәуіріне — к эпохе
(дәуір — эпоха, -іне — дат. п.)
дейін — до
көрермендер — зрители
өз — свой
мақұлдауын — одобрение
(мақұлдау — одобрение, -ы — притяж., -н — вин. п.)
әртүрлі — разные
тәсілдермен — способами
(тәсіл — способ, -дер — мн. ч., -мен — твор. п.)
білдіретін — выражали
(білдіру — выражать, -етін — прич.)
айқайлап — крича
(айқайлау — кричать, -п — деепр.)
жерді — землю
(жер — земля, -ді — вин. п.)
тарсылдатып — топая
(тарсылдату — стучать, -ып — деепр.)
ысқырып — свистя
(ысқыру — свистеть, -ып — деепр.)
немесе — или
басқа — другие
шу — шум
шығаратын — издавали
(шығару — издавать, -атын — прич.)
әрекеттер — действия
арқылы — через
алайда — однако
дәл — именно
қол — рука
шапалақтау — аплодирование
көрермендердің — зрителей
(көрермен — зритель, -дер — мн. ч., -нің — род. п.)
жаппай — массовый
қолдау — поддержка
білдіруінің — выражения
(білдіру — выражать, -інің — род. п.)
негізгі — основной
әдеттегі — обычный
тәсіліне — способу
(тәсіл — способ, -і — притяж., -не — дат. п.)
айналды — превратилось
Скрыть словарь

🤗 ҚҰШАҚТАСУ ТУРАЛЫ СӨЙЛЕСЕЙІК
ПОГОВОРИМ ПРО ОБНИМАШКИ

Менің жеке ойымша, әр адамға анда-санда басқа бір адамның құшағы керек.
Я лично считаю, что каждому человеку время от времени нужны объятия другого человека.

Мен жұбайымды және балаларымды жиі құшақтаймын.
Я постоянно обнимаю супругу и своих детей.

Жақын достармен қоштасқанда немесе амандасқанда біз құшақтаса аламыз.
Когда прощаюсь или приветствую близких друзей, мы можем обняться.

Меніңше, бұл біреуде бар, біреуде жоқ жай ғана әдет емес.
И я считаю, что это не просто привычка, которая у кого-то есть, а у кого-то нет.

Бұл әрекеттің өзінде белгілі бір энергия бар.
Это действие имеет в себе определённую энергию.

Мысалы, адамда күрделі мәселелер болған кезде, жақын досының қарапайым құшағының өзі эмоциялық жеңілдік әкелуі мүмкін.
Например, когда у человека серьёзные проблемы, простое объятие близкого друга может принести эмоциональное облегчение.

Маған бір өте жақсы мультфильм — «Тролльдер» — есіме түседі.
Мне вспомнился один очень классный мультфильм «Тролли».

Ондағы кейіпкерлерде құшақтасу тіпті кесте бойынша болатын — өмірдің ажырамас бөлігі сияқты.
У этих персонажей вообще постоянно были обнимашки по расписанию — как неотъемлемая часть жизни.

Әртүрлі мақалаларды оқи отырып, мен мынаны білдім: адамды құшақтағанда жанасу рецепторлары белсендіріледі.
Почитав разные статьи, я выяснил, что, когда тебя обнимают, происходит активация рецепторов прикосновения.

Окситоцин гормонының бөлінуі артады.
Повышается выработка окситоцина.

Бұл гормон сенім сезімін күшейтеді, мазасыздықты азайтады және адамдар арасындағы әлеуметтік байланысты нығайтады.
Этот гормон усиливает чувство доверия, снижает тревожность и укрепляет социальную связь между людьми.

Сонымен қатар, денедегі кернеу төмендейді, тыныс алу тұрақтанады, қан қысымы да төмендейді.
При этом уменьшается напряжение, стабилизируется дыхание, снижается артериальное давление.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ҚҰШАҚТАУ» 🔽
(обнимать, заключать в объятия, брать в охапку)

Спряжение глагола «құшақтау» во всех временах и наклонениях казахского языка.

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен құшақтаймын
біз құшақтаймыз
сен құшақтайсың
сендер құшақтайсыңдар
Сіз құшақтайсыз
Сіздер құшақтайсыздар
ол құшақтайды
олар құшақтайды

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен құшақтап жатырмын
біз құшақтап жатырмыз
сен құшақтап жатырсың
сендер құшақтап жатырсыңдар
Сіз құшақтап жатырсыз
Сіздер құшақтап жатырсыздар
ол құшақтап жатыр
олар құшақтап жатыр
🧠 Формула: құшақта + п + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен құшақтадым
біз құшақтадық
сен құшақтадың
сендер құшақтадыңдар
Сіз құшақтадыңыз
Сіздер құшақтадыңыздар
ол құшақтады
олар құшақтады
🧠 Формула: құшақта + ды + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)

мен құшақтағанмын
біз құшақтағанбыз
сен құшақтағансың
сендер құшақтағансыңдар
Сіз құшақтағансыз
Сіздер құшақтағансыздар
ол құшақтаған
олар құшақтаған
🧠 Формула: құшақта + ған + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен құшақтаппын
біз құшақтаппыз
сен құшақтапсың
сендер құшақтапсыңдар
Сіз құшақтапсыз
Сіздер құшақтапсыздар
ол құшақтапты
олар құшақтапты
🧠 Формула: құшақта + п + пын / ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен құшақтайтынмын
біз құшақтайтынбыз
сен құшақтайтынсың
сендер құшақтайтынсыңдар
Сіз құшақтайтынсыз
Сіздер құшақтайтынсыздар
ол құшақтайтын
олар құшақтайтын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен құшақтармын
біз құшақтармыз
сен құшақтарсың
сендер құшақтарсыңдар
Сіз құшақтарсыз
Сіздер құшақтарсыздар
ол құшақтар
олар құшақтар

мен құшақтамақпын
біз құшақтамақпыз
сен құшақтамақсың
сендер құшақтамақсыңдар
Сіз құшақтамақсыз
Сіздер құшақтамақсыздар
ол құшақтамақ
олар құшақтамақ

мен құшақтасам
біз құшақтасақ
сен құшақтасаң
сендер құшақтасаңдар
Сіз құшақтасаңыз
Сіздер құшақтасаңыздар
ол құшақтаса
олар құшақтаса

мен құшақтайын
біз құшақтайық
сен құшақта
сендер құшақтаңдар
Сіз құшақтаңыз
Сіздер құшақтаңыздар
ол құшақтасын
олар құшақтасын

менің құшақтағым келеді
біздің құшақтағымыз келеді
сенің құшақтағың келеді
сендердің құшақтағыларың келеді
Сіздің құшақтағыңыз келеді
Сіздердің құшақтағыларыңыз келеді
оның құшақтағысы келеді
олардың құшақтағылары келеді

құшақтаған — обнявший / тот, кто обнял
құшақтайтын — обнимающий / который обычно обнимает
құшақтар — который обнимет / собирающийся обнять

құшақтап — обняв / обнимая
құшақтай — обнимая
құшақтағалы — собираясь обнять / с тех пор как собирался обнять

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
құшақтасу — обниматься
туралы — о
сөйлесейік — давайте поговорим
(сөйлеу — говорить, -ейік — повел. форма, мы)
менің — мой
жеке — личный
ойымша — по моему мнению
(ой — мысль, -ымша — форма)
әр — каждый
адамға — человеку
(адам — человек, -ға — дат. п.)
анда-санда — время от времени
басқа — другой
бір — один
адамның — человека
(адам — человек, -ның — род. п.)
құшағы — объятие
(құшақ — объятие, -ы — притяж.)
керек — нужен
жұбайымды — супругу
(жұбай — супруг/супруга, -ым — моя, -ды — вин. п.)
балаларымды — детей
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч., -ым — мои, -ды — вин. п.)
жиі — часто
құшақтаймын — обнимаю
(құшақтау — обнимать, -ймын — наст. вр., я)
жақын — близкий
достармен — с друзьями
(дос — друг, -тар — мн. ч., -мен — твор. п.)
қоштасқанда — при прощании
(қоштасу — прощаться, -қанда — временная форма)
немесе — или
амандасқанда — при приветствии
(амандасу — здороваться, -қанда — временная форма)
біз — мы
құшақтаса — обняться
(құшақтасу — обниматься, -са — условная форма)
аламыз — можем
(алу — мочь, -амыз — наст. вр., мы)
меніңше — по-моему
бұл — это
біреуде — у кого-то
(біреу — кто-то, -де — мест. п.)
бар — есть
жоқ — нет
жай — просто
ғана — только
әдет — привычка
емес — не
әрекеттің — действия
(әрекет — действие, -тің — род. п.)
өзінде — в самом
(өзі — сам, -нде — мест. п.)
белгілі — определённый
бар — есть
мысалы — например
адамда — у человека
(адам — человек, -да — мест. п.)
күрделі — сложный
мәселелер — проблемы
(мәселе — проблема, -лер — мн. ч.)
болған — возникшие
(болу — быть, -ған — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
жақын — близкий
досының — друга
(дос — друг, -ы — притяж., -ның — род. п.)
қарапайым — простой
құшағының — объятия
(құшақ — объятие, -ы — притяж., -ның — род. п.)
өзі — сам
жеңілдік — облегчение
әкелуі — приносить
(әкелу — приносить, -уі — сущ.)
мүмкін — возможно
маған — мне
өте — очень
жақсы — хороший
есіме түседі — вспоминается
ондағы — тамошний
(онда — там, -ғы — признак)
кейіпкерлерде — у персонажей
(кейіпкер — персонаж, -лер — мн. ч., -де — мест. п.)
тіпті — даже
кесте — расписание
бойынша — по
болатын — были
(болу — быть, -атын — прош. вр.)
өмірдің — жизни
(өмір — жизнь, -дің — род. п.)
ажырамас — неотъемлемый
бөлігі — часть
(бөлік — часть, -і — притяж.)
сияқты — как
әртүрлі — разные
мақалаларды — статьи
(мақала — статья, -лар — мн. ч., -ды — вин. п.)
оқи — читая
(оқу — читать)
отырып — при этом
(отыру — сидеть, -ып — деепр.)
мынаны — это
(мына — этот, -ны — вин. п.)
білдім — узнал
(білу — знать, -дім — прош. вр., я)
адамды — человека
(адам — человек, -ды — вин. п.)
құшақтағанда — когда обнимают
(құшақтау — обнимать, -ғанда — временная форма)
жанасу — прикосновение
рецепторлары — рецепторы
(рецептор — рецептор, -лар — мн. ч., -ы — притяж.)
белсендіріледі — активируются
(белсендіру — активировать, -іледі — страд. форма)
гормонының — гормона
(гормон — гормон, -ы — притяж., -ның — род. п.)
бөлінуі — выделение
(бөліну — выделяться, -і — притяж.)
артады — увеличивается
(арту — увеличиваться, -ады — наст. вр.)
сенім — доверие
сезімін — чувство
(сезім — чувство, -і — притяж., -н — вин. п.)
күшейтеді — усиливает
(күшейту — усиливать, -еді — наст. вр.)
мазасыздықты — тревожность
(мазасыздық — тревожность, -ты — вин. п.)
азайтады — уменьшает
(азаю — уменьшаться, -тады — наст. вр.)
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. ч.)
арасындағы — между
(ара — промежуток, -сы — притяж., -нда — мест. п.)
әлеуметтік — социальный
байланысты — связь
нығайтады — укрепляет
(нығайту — укреплять, -ады — наст. вр.)
сонымен — кроме того
қатар — вместе
денедегі — в теле
(дене — тело, -дегі — мест. форма)
кернеу — напряжение
төмендейді — уменьшается
(төмендеу — снижаться, -еді — наст. вр.)
тыныс алу — дыхание
тұрақтанады — стабилизируется
(тұрақтану — стабилизироваться, -ады — наст. вр.)
қан — кровь
қысымы — давление
(қысым — давление, -ы — притяж.)
да — тоже
төмендейді — снижается
(төмендеу — снижаться, -еді — наст. вр.)
Скрыть словарь

😮‍💨 НЕГЕ БІЗ КҮРСІНЕМІЗ?
ПОЧЕМУ МЫ ВЗДЫХАЕМ?

Кеше мен бір нәрсе туралы ойланып қалдым: неге бізге мазасыз ойлар келген кезде күрсінеміз?
Вчера я задумался о том, почему, когда к нам приходят тревожные мысли, мы вздыхаем.

Ал қиын кезеңнен өтіп, жеңілдік сезінген кезде де күрсінеміз, бірақ ол сәл басқаша болады.
А также, когда мы проходим трудный этап и приходим к облегчению, мы тоже вздыхаем, но уже немного по-другому.

Жалпы, бұл туралы мынадай түсіндіру бар.
В общем, есть такая информация.

Біздің ағзамыз — жүрек соғысы, қан қысымы және тыныс алу сияқты жүйелерден тұратын тұтас жүйе.
Наш организм — это целостная система с сердцебиением, давлением и дыханием.

Адам қиындықтарға тап болған кезде, ағзада күйзеліс жүйесі белсендіріледі: жүрек соғысы жиілейді, қан қысымы көтеріледі, ал тыныс алу жиілей түседі.
Когда человек сталкивается с трудностями, активируется система стресса: учащается сердцебиение, повышается давление и дыхание становится более частым.

Осындай сәтте тыныс алуды жаңа ырғаққа бейімдеу үшін ағза күрсінеді — терең дем алып, ұзақ дем шығарады.
В этот момент, чтобы перестроить дыхание на новый ритм организм вздыхает — делает глубокий вдох и длинный выдох.

Ал кернеу басылған кезде ағза қайтадан босаңсу тәртібіне өтеді: қан қысымы төмендейді, жүрек соғысы баяулайды, тыныс алу да тынышталып, бірқалыпты болады.
Когда напряжение проходит, организм переходит обратно в режим расслабления: давление снижается, сердцебиение тоже, дыхание должно стать более медленным и спокойным.

Осындай кезде біз жиі жеңіл күрсінеміз — ұзақ дем шығарамыз («уф»).
В этот момент мы часто вздыхаем с облегчением — делаем длинный выдох («уфф»).

Бұл әрекет жүйке жүйесіне толық тынышталып, қалпына келуге көмектеседі.
Это помогает нервной системе окончательно успокоиться.

📘 ГРАММАТИКА: Падежи на примерах из текста «Неге біз күрсінеміз?» 🔽

🧐 Повторим 7 падежей казахского языка и посмотрим, как они работают в тексте о том, почему мы вздыхаем.

ағза (организм) күрсінеді
— организм вздыхает

жүрек соғысы (сердцебиение) жиілейді
— сердцебиение учащается

қан қысымы (давление) көтеріледі
— давление повышается

📝 Что обозначает: подлежащее, основа высказывания.
Форма: без окончания.

🟩 2. Ілік септік
Вопросы: кімнің? ненің? — чей? чего?

📝 Что обозначает: принадлежность.
Окончания:
–ның / –нің / –дың / –дің / –тың / –тің

🟩 3. Барыс септік
Вопросы: кімге? неге? қайда? — кому? чему? куда?

жаңа ырғаққа (к ритму) бейімдеу
— адаптировать к новому ритму

жүйке жүйесіне (нервной системе) көмектеседі
— помогает нервной системе

📝 Что обозначает: направление или цель действия.
Окончания:
–ға / –ге / –қа / –ке / –на / –не

🟩 4. Табыс септік
Вопросы: кімді? нені? — кого? что?

тыныс алуды (дыхание) бейімдеу
— адаптировать дыхание

📝 Что обозначает: объект действия. Окончания:
–ны / –ні / –ды / –ді / –ты / –ті

🟩 5. Жатыс септік
Вопросы: кімде? неде? қайда? қашан? — где? когда?

ағзада (в организме) күйзеліс жүйесі белсендіріледі
— в организме активируется система стресса
осындай сәтте (в такой момент)
— в такой момент
осындай кезде (в это время)
— в это время

📝 Что обозначает: место или время действия.
Окончания:
–да / –де / –та / –те

🟩 6. Шығыс септік
Вопросы: кімнен? неден? қайдан? — откуда? из чего?

қиын кезеңнен (из периода) өтіп
— пройдя трудный период

жүйелерден (из систем) тұратын
— состоящий из систем

📝 Что обозначает: источник или исходную точку действия.
Окончания:
–дан / –ден / –тан / –тен / –нан / –нен

🟩 7. Көмектес септік
Вопросы: кіммен? немен? — с кем? с чем?

📄 Примера в тексте нет. Поэтому составим свой пример.

Ол ауыр ойлармен (с мыслями) үйіне қайтты.
Он вернулся домой с тяжёлыми мыслями.

📝 Что обозначает: совместность или способ действия.
Окончания:
–мен / –бен / –пен

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
неге — почему
біз — мы
күрсінеміз — вздыхаем
(күрсіну — вздыхать, -еміз — наст. вр., мы)
кеше — вчера
мен — я
бір — один
нәрсе — вещь
туралы — о
ойланып — задумавшись
(ойлану — задуматься, -ып — деепр.)
қалдым — остался / задумался
(қалу — оставаться, -дым — прош. вр., я)
мазасыз — тревожный
ойлар — мысли
(ой — мысль, -лар — мн. ч.)
келген — пришедшие
(келу — приходить, -ген — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
бізге — к нам
(біз — мы, -ге — дат. п.)
ал — а
қиын — трудный
кезеңнен — из периода
(кезең — период, -нен — исх. п.)
өтіп — пройдя
(өту — проходить, -іп — деепр.)
жеңілдік — облегчение
сезінген — почувствовав
(сезіну — чувствовать, -ген — прич.)
де — тоже
бірақ — но
ол — это
сәл — немного
басқаша — по-другому
болады — бывает
(болу — быть, -ады — наст. вр.)
қызық — интересно
емес — не
пе — ли
жалпы — вообще
бұл — это
мынадай — такой
түсіндіру — объяснение
бар — есть
біздің — наш
(біз — мы, -дің — род. п.)
ағзамыз — наш организм
(ағза — организм, -мыз — наш)
жүрек — сердце
соғысы — биение
(соғу — бить, -ы — притяж.)
қан — кровь
қысымы — давление
(қысым — давление, -ы — притяж.)
және — и
тыныс — дыхание
алу — дыхание
сияқты — как
жүйелерден — из систем
(жүйе — система, -лер — мн. ч., -ден — исх. п.)
тұратын — состоящий
(тұру — состоять, -атын — прич.)
тұтас — целостный
жүйе — система
адам — человек
қиындықтарға — к трудностям
(қиындық — трудность, -тар — мн. ч., -ға — дат. п.)
тап — столкнувшись
(табу — находить)
болған — ставший
(болу — быть, -ған — прич.)
ағзада — в организме
(ағза — организм, -да — мест. п.)
күйзеліс — стресс
жүйесі — система
(жүйе — система, -сі — притяж.)
белсендіріледі — активируется
(белсендіру — активировать, -іледі — страд. форма)
жиілейді — учащается
(жиілеу — учащаться, -йді — наст. вр.)
көтеріледі — повышается
(көтерілу — подниматься, -еді — наст. вр.)
жиілей — учащаясь
(жиілеу — учащаться)
түседі — становится
осындай — такой
сәтте — момент
(сәт — момент, -те — мест. п.)
тыныс — дыхание
алуды — дыхание
(алу — брать/дышать, -ды — вин. п.)
жаңа — новый
ырғаққа — к ритму
(ырғақ — ритм, -қа — дат. п.)
бейімдеу — приспособить
үшін — чтобы
ағза — организм
күрсінеді — вздыхает
(күрсіну — вздыхать, -еді — наст. вр.)
терең — глубокий
дем — вдох
алып — взяв
(алу — брать, -ып — деепр.)
ұзақ — долгий
шығарады — выпускает
(шығару — выпускать, -ады — наст. вр.)
кернеу — напряжение
басылған — ослабевший
(басылу — утихать, -ған — прич.)
қайтадан — снова
босаңсу — расслабление
тәртібіне — в режим
(тәртіп — режим, порядок -і — притяж., -не — дат. п.)
өтеді — переходит
(өту — переходить, -еді — наст. вр.)
төмендейді — снижается
(төмендеу — снижаться, -еді — наст. вр.)
баяулайды — замедляется
(баяулау — замедляться, -йды — наст. вр.)
тынышталып — успокаиваясь
(тынышталу — успокаиваться, -ып — деепр.)
бірқалыпты — равномерный
болады — становится
(болу — быть, -ады — наст. вр.)
жиі — часто
жеңіл — лёгкий
ұзақ — долгий
дем — выдох
әрекет — действие
жүйке — нервная
жүйесіне — системе
(жүйе — система, -сі — притяж., -не — дат. п.)
толық — полностью
тынышталып — успокоившись
(тынышталу — успокаиваться, -ып — деепр.)
қалпына келуге — восстановиться
(қалпына келу — восстанавливаться, -уге — дат. п.)
көмектеседі — помогает
(көмектесу — помогать, -еді — наст. вр.)
Скрыть словарь

😮 ЕСІНУДІҢ МЕХАНИЗМІ ҚАЛАЙ ЖҰМЫС ІСТЕЙДІ?
КАК РАБОТАЕТ МЕХАНИЗМ НАШЕГО ЗЕВАНИЯ?

Біз жалықтыратын фильм көргенде, жалықтыратын адаммен сөйлескенде немесе жалықтыратын лекцияда отырған кезде, ұйқы шақыратын монотонды ақпаратқа тап боламыз, сондықтан есінейміз.
Когда мы смотрим скучный фильм, разговариваем со скучным собеседником или сидим на скучной лекции, мы сталкиваемся с монотонной информацией, которая действует усыпляюще, поэтому мы зеваем.

Мен институтта оқып жүрген кезде кейбір оқытушылардың лекциялары соншалықты жалықтыратын, тіпті мен шынымен ұйықтап кете жаздайтынмын.
Когда я учился в институте, лекции некоторых преподавателей были настолько скучными, что я действительно почти засыпал.

Сондай-ақ ағза шынымен шаршағанда және оған демалыс қажет болған кезде де біз есінейміз.
Также мы зеваем, когда организм действительно устает и ему нужен отдых.

Мұндай сәттерде ағза ұйқы режиміне өте бастайды.
В такие моменты он начинает переходить в режим сна.

Біз есінеген кезде аузымызды кең ашамыз, терең тыныс аламыз, бет, жақ және кеуде бұлшықеттері созылады.
Когда мы зеваем, мы широко открываем рот, делаем глубокий вдох, растягиваются мышцы лица, челюсти и грудной клетки.

Содан кейін қысқа кідіріс болады да, баяу тыныс шығарамыз, осыдан кейін ағза аздап босаңсиды.
Затем следует короткая пауза и медленный выдох, после чего организм немного расслабляется.

Есінген кезде бастың айналасындағы қан айналымы күшейіп, ми аздап салқындайды деп есептеледі.
Считается, что во время зевания усиливается кровообращение в области головы и немного охлаждается мозг.

Бұл қысқа уақытқа сергектікті арттыруы мүмкін.
Это может кратковременно повысить бодрость.

Бірақ ағза қатты шаршаған болса, біз қайта-қайта есіней береміз, ақырында бәрібір ұйықтап кетеміз.
Но если организм сильно утомлён, мы начинаем зевать снова и снова, и в итоге всё равно засыпаем.

📘 ГРАММАТИКА: «ЕТІСТІК + –ҒАН / –ГЕНДЕ, –ҒАН КЕЗДЕ» — КОГДА / В ТОТ МОМЕНТ 🔽

📑 Пример из текста:
1️⃣ жалықтыратын фильм көргенде
когда смотрим скучный фильм

🔍 Разбираем:
көргенде — когда смотрим / когда увидели
көр- — видеть
көр- + –ген → көрген
(есімше — причастная форма глагола)
көрген + –де → көргенде
(жатыс септік — местный падеж)

📌 Получается:
көргенде
когда увидели / когда смотрим

Ещё один пример из текста:
2️⃣ жалықтыратын лекцияда отырған кезде
когда сидим на скучной лекции

отырған кезде — когда сидим
отыр- — сидеть
отыр- + –ған → отырған
(есімше)
отырған + кезде → отырған кезде
(кезде — слово со значением «момент, время»)

Ещё пример из текста:
3️⃣ ағза шынымен шаршағанда
когда организм действительно устает

шаршағанда — когда устает
шарша- — уставать
шарша- + –ған → шаршаған
(есімше)
шаршаған + –да → шаршағанда
(жатыс септік)

📌 Конструкции «етістік + –ған / –генде» и «етістік + –ған кезде» означают:
👉 время действия
= когда
= в тот момент когда
= когда происходит действие

📌 Эти формы почти одинаковы по значению.
көргенде = көрген кезде

1️⃣ Краткая форма
етістік түбірі + –ған / –ген / –қан / –кен + –да / –де
көр- → көргенде — когда увидел
кел- → келгенде — когда пришёл

2️⃣ Полная форма
етістік түбірі + –ған / –ген / –қан / –кен + кезде
көрген кезде — когда увидел
келген кезде — когда пришёл

🧩 Примеры в предложениях:
Мен ұзақ лекция тыңдағанда жиі есінеймін.
Когда я слушаю длинную лекцию, я часто зеваю.

Мен жалықтыратын фильм көргенде бірден ұйқым келеді.
Когда я смотрю скучный фильм, меня сразу клонит в сон.

Ол шаршағанда ерте ұйықтайды.
Когда он устает, он ложится спать рано.

Біз қызық әңгіме естіген кезде бірден күлеміз.
Когда мы слышим интересную историю, мы сразу смеёмся.

Адам көп жұмыс істегенде демалғысы келеді.
Когда человек много работает, ему хочется отдохнуть.

Балалар мұғалім кірген кезде тынышталады.
Когда учитель входит, дети успокаиваются.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
есінудің — зевания
(есіну — зевать, -дің — род. п.)
механизмі — механизм
(механизм — механизм, -і — притяж.)
қалай — как
жұмыс — работа
істейді — работает
(істеу — делать, -ейді — наст. вр.)
біз — мы
жалықтыратын — скучный / усыпляющий
(жалықтыру — утомлять, надоедать, -атын — прич.)
фильм — фильм
көргенде — когда смотрим
(көру — смотреть, -генде — временная форма)
адаммен — с человеком
(адам — человек, -мен — твор. п.)
сөйлескенде — когда разговариваем
(сөйлесу — разговаривать, -кенде — временная форма)
лекцияда — на лекции
(лекция — лекция, -да — мест. п.)
отырған — сидя
(отыру — сидеть, -ған — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
ұйқы — сон
шақыратын — вызывающий
(шақыру — вызывать, -атын — прич.)
монотонды — монотонный
ақпаратқа — к информации
(ақпарат — информация, -қа — дат. п.)
тап — столкнувшись
боламыз — оказываемся
(болу — быть, -амыз — наст. вр., мы)
сондықтан — поэтому
есінейміз — зеваем
(есіну — зевать, -ейміз — наст. вр., мы)
мен — я
институтта — в институте
(институт — институт, -та — мест. п.)
оқып — учась
(оқу — учиться, -ып — деепр.)
жүрген — находился
(жүру — ходить, -ген — прич.)
кейбір — некоторые
оқытушылардың — преподавателей
(оқытушы — преподаватель, -лар — мн. ч., -дың — род. п.)
лекциялары — лекции
(лекция — лекция, -лар — мн. ч., -ы — притяж.)
соншалықты — настолько
жалықтыратын — скучные
(жалықтыру — утомлять, -атын — прич.)
тіпті — даже
шынымен — действительно
ұйықтап — заснув
(ұйықтау — спать, -ып — деепр.)
кете — уйти
жаздайтынмын — чуть не
(жаздау — чуть не сделать, -тынмын — прош. вр., я)
сондай-ақ — также
ағза — организм
шынымен — действительно
шаршағанда — когда устает
(шаршау — уставать, -ғанда — временная форма)
оған — ему
(ол — он/она, -ған — дат. п.)
демалыс — отдых
қажет — нужен
болған — ставший
(болу — быть, -ған — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
мұндай — такой
сәттерде — в моменты
(сәт — момент, -тер — мн. ч., -де — мест. п.)
ұйқы — сон
режиміне — в режим (режим — режим, -і — притяж., -не — дат. п.)
өте — очень
бастайды — начинает
(бастау — начинать, -йды — наст. вр.)
есінеген — зевнув
(есіну — зевать, -ген — прич.)
аузымызды — рот
(ауыз — рот, -ымыз — наш, -ды — вин. п.)
кең — широко
ашамыз — открываем
(ашу — открывать, -амыз — наст. вр., мы)
терең — глубокий
тыныс — дыхание
аламыз — берём
(алу — брать, -амыз — наст. вр., мы)
бет — лицо
жақ — челюсть
және — и
кеуде — грудь
бұлшықеттері — мышцы
(бұлшықет — мышца, -тер — мн. ч., -і — притяж.)
созылады — растягиваются
(созылу — растягиваться, -ады — наст. вр.)
содан — затем
кейін — после
қысқа — короткий
кідіріс — пауза
болады — бывает
(болу — быть, -ады — наст. вр.)
баяу — медленно
шығарамыз — выдыхаем
(шығару — выпускать, -амыз — наст. вр., мы)
осыдан — после этого
аздап — немного
босаңсиды — расслабляется
(босаңсу — расслабляться, -ады — наст. вр.)
есінген — при зевании
(есіну — зевать, -ген — прич.)
бастың — головы
(бас — голова, -тың — род. п.)
айналасындағы — вокруг
(айналасы — окружение, -нда — мест. п.)
қан — кровь
айналымы — циркуляция
(айналым — циркуляция, -ы — притяж.)
күшейіп — усилившись
(күшейу — усиливаться, -іп — деепр.)
ми — мозг
аздап — немного
салқындайды — охлаждается
(салқындау — охлаждаться, -йды — наст. вр.)
деп — что
есептеледі — считается
(есептеу — считать, -іледі — страд. форма)
қысқа — короткий
уақытқа — на время
(уақыт — время, -қа — дат. п.)
сергектік — бодрость
арттыруы — повышение
(арттыру — повышать, -ы — сущ.)
мүмкін — возможно
бірақ — но
қатты — сильно
шаршаған — уставший
(шаршау — уставать, -ған — прич.)
болса — если
қайта-қайта — снова и снова
есіней — зевая
(есіну — зевать)
береміз — продолжаем
(беру — давать, вспом., -еміз — наст. вр., мы)
ақырында — в конце
бәрібір — всё равно
ұйықтап — заснув
(ұйықтау — спать, -ып — деепр.)
кетеміз — засыпаем
(кету — уходить, -еміз — наст. вр., мы)
Скрыть словарь

🤫 ЕГЕР СЕН СӨЙЛЕП ҚОЙСАҢ, БІТКЕНІҢ
ЕСЛИ ТЫ ЗАГОВОРИШЬ, ТО ТЕБЕ КОНЕЦ

«Тыныш жер» деген фантастикалық фильм бар.
Есть такой фантастический фильм «Тихое место».

Фильмде Жерге метеорит құлайды да соқыр бірақ өте жақсы еститін бөтен тіршілік иелері пайда болады.
В фильме метеорит падает на Землю, появляются слепые пришельцы с суперслухом.

Олар адамдарды жаппай қырып-жоя бастайды.
Они начинают истреблять всех людей.

Аман қалған адамдар ешбір дыбыс шығармай, бекініп алған үйлерінде тығыла бастайды.
Выжившие люди начинают прятаться в укреплённых домах, не издавая ни единого звука.

Тек кейде ғана, жанында ешкім жоқ екеніне сенімді болған кезде ғана сыбырлап сөйлесе алады.
Только изредка, когда они уверены, что рядом никого нет, они могут общаться шёпотом.

Бірақ олар тіпті сыбырлап та өте сирек сөйлеседі.
Но даже шепчутся они крайне редко.

Кішкентай балаларға үндемеуді түсіндіру өте қиын болады.
Очень сложно договориться с маленькими детьми, чтобы они молчали.

Ал егер отбасындағы әйелдің босанатын уақыты келсе, ол оны үнсіз істей ала ма?
А когда в семье у женщины подходит время родов, разве может она это сделать молча?

Мұндай жағдайда бәрі тығырыққа тіреледі.
Ситуация становится безвыходной.

Жалпы, фильм маған ұнады.
В целом фильм мне понравился.

Мен фантастиканы және тірі қалу туралы фильмдерді жақсы көремін.
Я люблю фантастику и фильмы про выживание.

Ең қызығы, бұл фильм маған отбасылық өмірді еске салды.
Самое интересное, что этот фильм мне напомнил семейную жизнь.

Нақтырақ айтқанда, отбасында сәби дүниеге келген кезеңді.
А именно период, когда в семье появляется ребёнок.

Сәбиге үнемі ұйықтау керек, сондықтан қатты сөйлеуге болмайды — тек сыбырлап қана сөйлейсің.
Малышу нужно постоянно спать, и разговаривать нельзя — можно только шептаться.

Ал егер қандай да бір дыбыс шығарып қойсаң, біттің дей бер.
А если ты начинаешь издавать какие-то звуки, то тебе конец.

📘 ГРАММАТИКА: «ЕТІСТІК + –А / –Е / –Й БЕР» — МОЖЕШЬ ДЕЛАТЬ / ДЕЛАЙ СМЕЛО / ПРОДОЛЖАЙ 🔽

📑 Пример из текста:
Ал егер қандай да бір дыбыс шығарып қойсаң, біттің дей бер.
А если ты начинаешь издавать какие-то звуки, то тебе конец.

🔍 Разбираем:
дей бер — можешь так сказать / так и считай, дословно "скажи"
де- — сказать
де- + –й → дей
(көсемше — деепричастная форма глагола)
дей + бер → дей бер
бер — көмекші етістік
(вспомогательный глагол)

📌 Получается:
дей бер
можешь сказать / так и считай
По смыслу вся фраза:
біттің дей бер
считай, что тебе конец

📌 Что означает конструкция:
Конструкция «етістік + –а / –е / –й бер» может выражать несколько значений:

1️⃣ разрешение — можно делать
2️⃣ побуждение — делай смело
3️⃣ продолжение действия — продолжай делать
Она делает фразу разговорной, мягкой и естественной.

📐 Схема образования:
етістік түбірі + –а / –е / –й + бер
📌 –а / –е / –й
көсемше жұрнағы (деепричастная форма)
📌 бер
көмекші етістік (вспомогательный глагол)

🔍 Примеры:
айта бер
говори / можешь говорить
айт- — говорить
айт- + –а → айта
айта + бер → айта бер
келе бер
заходи / проходи
кел- — приходить
кел- + –е → келе
келе + бер → келе бер
сұрай бер
спрашивай
сұра- — спрашивать
сұра- + –й → сұрай
сұрай + бер → сұрай бер
жаза бер
пиши / продолжай писать
жаз- — писать
жаз- + –а → жаза
жаза + бер → жаза бер

🧩 Примеры в предложениях:
Мен сөйлеп тұрған жоқпын, айта бер.
Я не говорю, говори.

Келе бер, біз сені күтіп отырмыз.
Заходи, мы тебя ждём.

Сұрай бер, түсінбесең.
Спрашивай, если не понимаешь.

Жаза бер, мен кейін оқимын.
Пиши, я потом прочитаю.

Күте бер, ол қазір келеді.
Подожди ещё, он сейчас придёт.

Айта бер, мен тыңдап отырмын.
Говори, я слушаю.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
егер — если
сен — ты
сөйлеп — заговорив
(сөйлеу — говорить, -іп — деепр.)
қойсаң — вдруг сделаешь
(қою — вспом. глагол, -саң — усл. форма)
біткенің — тебе конец
(біту — закончиться, -кен — прич., -ің — притяж.)
тыныш — тихий
жер — место
деген — называемый
(деу — говорить, -ген — прич.)
бар — есть
фильмде — в фильме
жерге — на Землю
(жер — земля, -ге — дат. п.)
құлайды — падает
(құлау — падать, -ады — наст. вр.)
соқыр — слепой
бірақ — но
өте — очень
жақсы — хорошо
еститін — слышащий
(есту — слышать, -етін — прич.)
бөтен — чужой
тіршілік — жизнь
иелері — существа
(ие — владелец, обладатель, -лер — мн. ч., -і — притяж.)
пайда болады — появляются
(болу — быть, -ады — наст. вр.)
олар — они
адамдарды — людей
(адам — человек, -дар — мн. ч., -ды — вин. п.)
жаппай — массово
қырып-жоя — уничтожая
(қырып-жою — уничтожать)
бастайды — начинают
(бастау — начинать, -йды — наст. вр.)
аман — живой
қалған — оставшийся
(қалу — оставаться, -ған — прич.)
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. ч.)
ешбір — ни один
дыбыс — звук
шығармай — не издавая
(шығару — выпускать, -май — отриц. деепр.)
бекініп — укрепившись
(бекіну — укрепляться, -іп — деепр.)
алған — взятый
(алу — брать, -ған — прич.)
үйлерінде — в домах
(үй — дом, -лер — мн. ч., -і — притяж., -нде — мест. п.)
тығыла — прячась
(тығылу — прятаться)
бастайды — начинают
(бастау — начинать, -йды — наст. вр.)
тек — только
кейде — иногда
ғана — лишь
жанында — рядом
(жан — сторона, -ы — притяж., -нда — мест. п.)
ешкім — никто
жоқ — нет
екеніне — что нет
(екен — оказывается, -іне — дат. п.)
сенімді — уверенный
болған — ставший
(болу — быть, -ған — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
сыбырлап — шёпотом
(сыбырлау — шептать, -п — деепр.)
сөйлесе — разговаривать
(сөйлесу — разговаривать, -се — усл. форма)
алады — могут
(алу — мочь, -ады — наст. вр.)
тіпті — даже
сирек — редко
сөйлеседі — разговаривают
(сөйлесу — разговаривать, -еді — наст. вр.)
кішкентай — маленький
балаларға — детям
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч., -ға — дат. п.)
үндемеуді — молчание
(үндемеу — молчать, -ді — вин. п.)
түсіндіру — объяснить
қиын — трудно
болады — бывает
(болу — быть, -ады — наст. вр.)
ал — а
отбасындағы — в семье
(отбасы — семья, -ндағы — мест. форма)
әйелдің — женщины
(әйел — женщина, -дің — род. п.)
босанатын — рожать
(босану — рожать, -атын — прич.)
уақыты — время
(уақыт — время, -ы — притяж.)
келсе — придёт
(келу — приходить, -се — усл. форма)
ол — она
оны — это
(ол — он/она, -ны — вин. п.)
үнсіз — молча
істей — сделать
(істеу — делать)
ала — может
(алу — мочь)
ма — ли
мұндай — такой
жағдайда — в ситуации
(жағдай — ситуация, -да — мест. п.)
бәрі — все
тығырыққа — в тупик
(тығырық — тупик, -қа — дат. п.)
тіреледі — упирается
(тірелу — упираться, -еді — наст. вр.)
жалпы — в целом
маған — мне
ұнады — понравился
(ұнау — нравиться, -ды — прош. вр.)
фантастиканы — фантастику
тірі — живой
қалу — выжить
туралы — о
фильмдерді — фильмы
жақсы көремін — люблю
ең — самый
қызығы — интересное
(қызық — интерес, -ы — притяж.)
еске — в память
(ес — память, -ке — дат. п.)
салды — напомнил
(салу — класть, -ды — прош. вр.)
нақтырақ — точнее
айтқанда — говоря
(айту — говорить, -қанда — деепр.)
сәби — младенец
дүниеге — в мир
(дүние — мир, -ге — дат. п.)
келген — пришедший
(келу — приходить, -ген — прич.)
кезеңді — период
(кезең — период, -ді — вин. п.)
сәбиге — младенцу
(сәби — младенец, -ге — дат. п.)
үнемі — постоянно
ұйықтау — спать
керек — нужно
сондықтан — поэтому
қатты — громко
сөйлеуге — говорить
(сөйлеу — говорить, -ге — дат. п.)
болмайды — нельзя
(болу — быть, -майды — отриц.)
тек — только
сыбырлап — шёпотом
(сыбырлау — шептать, -п — деепр.)
қана — лишь
сөйлейсің — говоришь
(сөйлеу — говорить, -сің — наст. вр., ты)
ал — а
қандай — какой
бір — какой-то
дыбыс — звук
шығарып — издав
(шығару — выпускать, -ып — деепр.)
қойсаң — вдруг сделаешь
біттің — тебе конец
(біту — закончиться, -тің — прош. вр., ты)
дей бер — устойчивое выражение «считай, что…»
Скрыть словарь

🎵 МЕН ҚЫЗЫМДЫ ЫСҚЫРУҒА ҮЙРЕТЕ АЛМАДЫМ
Я НЕ СМОГ НАУЧИТЬ СВОЮ ДОЧКУ СВИСТЕТЬ

Мен бала кезімнен ысқыра аламын.
Я умею свистеть с самого детства.

Әжемнің ауылында тұрған кезде мен жиі ысқыратынмын.
Когда я жил у бабушки в деревне, я часто свистел.

Мен кез келген әуенді ысқырып шығара аламын.
Я могу насвистеть любую мелодию.

Кейде үйде әйеліммен және балаларыммен «Әуенді тап» деген ойын ойнаймыз.
Иногда дома я даже играю с женой и детьми в «Угадай мелодию».

Мен әуенді ысқырып беремін, ал олар оның қандай ән екенін табады.
Я свищу мелодию, а они угадывают, что это за песня.

Жалпы, ысқырықтың түрі көп.
Вообще свист бывает разный.

Біреулер аузына екі саусағын салып ысқырады.
Кто-то свистит, вставляя два пальца в рот.

Біреулер ауызын сәл жымиғандай етіп ысқырады.
Кто-то свистит, делая рот в форме умеренной улыбки.

Ал мен ернімді түтікше сияқты етіп ысқырамын.
А я делаю губы трубочкой.

Кейбір адамдар өте қатты ысқырады, тіпті олардың ысқырғаны алыстан естіледі.
Некоторые свистят так громко, что их слышно очень далеко.

Ал менің ысқырығым онша қатты емес.
Мой свист не очень громкий.

Жақында мен қызымды ысқыруға үйретіп көрдім, бірақ ештеңе шықпады.
Недавно я пробовал научить свою дочь свистеть, но у меня ничего не получилось.

Сол үшін YouTube-тан әртүрлі видеолар көрдім.
Для этого я посмотрел разные ролики на YouTube.

Түсінгенім — ысқыру шығу үшін тілді ауыз ішінде белгілі бір қалыпқа қою керек екен.
Единственное, что я понял: нужно поставить язык в определённое положение во рту, чтобы получился свист.

Мен қызымa тілімнің қалай тұрғанын түсіндірдім.
Я объяснил дочери, как у меня расположен язык.

Бірақ бәрібір оның қолынан келмеді.
Но у неё всё равно не получилось.

📘 ГРАММАТИКА: «ҚОЛЫНАН КЕЛУ» — УМЕТЬ / ПОЛУЧАТЬСЯ / БЫТЬ ПО СИЛАМ 🔽

📑 Пример из текста:
Бірақ бәрібір оның қолынан келмеді.
Но у неё всё равно не получилось.

🔍 Разбираем: қолынан келу — получаться, удаваться, быть по силам, уметь сделать что-то.
қолынан
қол — рука
–ы — притяжательное окончание 3-го лица
(его / её рука)
–нан — шығыс септік
(исходный падеж — «из, от»)
келу — приходить, получаться

📌 Получается буквальная логика выражения:
қолынан келеді
дословно: «приходит из его руки»
естественно:
👉 у него получается
👉 он может
👉 ему по силам

📐 Схема образования:
ілік септік (родительный падеж) +
қол + тәуелдік жалғауы +
шығыс септік + келу

Сіздердің қолдарыңыздан келеді.
У вас получится. / Вы сможете.

Оның қолынан келеді.
У него / у неё получается.

Менің қолымнан келмейді.
У меня не получается.

Сенің қолыңнан келмейді.
У тебя не получается.

Оның қолынан келмейді.
У него не получается.

Менің қолымнан келмеді.
У меня не получилось.

Сенің қолыңнан бұл жұмыс келеді.
Ты справишься с этой работой.

Оның қолынан бәрі келеді.
Он на всё способен.

Менің қолымнан мұндай жұмыс келмейді.
Я не умею делать такую работу.

Баланың қолынан әлі келмейді.
Ребёнок пока не может.

Оның қолынан ештеңе келмеді.
У него ничего не получилось.

Сенің қолыңнан келеді, тырысып көр.
У тебя получится, попробуй.

Менің қолымнан тамақ жасау келеді.
Я умею готовить.

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
мен — я
қызымды — мою дочь
(қыз — дочь, -ым — моя, -ды — вин. п.)
ысқыруға — свистеть
(ысқыру — свистеть, -ға — дат. п.)
үйрете — научить
(үйрету — учить, -е — деепр.)
алмадым — не смог
(алу — мочь, -мадым — прош. вр., я)
бала — ребёнок
кезімнен — с детства
(кез — время, -ім — мой, -нен — исх. п.)
ысқыра — свистеть
аламын — могу
(алу — мочь, -амын — наст. вр., я)
әжемнің — моей бабушки
(әже — бабушка, -м — моя, -нің — род. п.)
ауылында — в деревне
(ауыл — деревня, -ы — притяж., -нда — мест. п.)
тұрған — живший
(тұру — жить, -ған — прич.)
кезде — когда
(кез — время, -де — мест. п.)
жиі — часто
ысқыратынмын — свистел
(ысқыру — свистеть, -атынмын — прош. вр., я)
кез — любой
келген — пришедший
(келу — приходить, -ген — прич.)
әуенді — мелодию
(әуен — мелодия, -ді — вин. п.)
ысқырып — насвистывая
(ысқыру — свистеть, -ып — деепр.)
шығара — издавать
кейде — иногда
үйде — дома
(үй — дом, -де — мест. п.)
әйеліммен — с моей женой
(әйел — жена, -ім — моя, -мен — твор. п.)
және — и
балаларыммен — с моими детьми
(бала — ребёнок, -лар — мн. ч., -ым — мои, -мен — твор. п.)
деген — называемый
(деу — говорить, -ген — прич.)
ойын — игра
ойнаймыз — играем
(ойнау — играть, -ймыз — наст. вр., мы)
беремін — даю
(беру — давать, -емін — наст. вр., я)
олар — они
оның — её
(ол — он/она, -ның — род. п.)
қандай — какой
ән — песня
екенін — что это
(екен — оказывается, -ін — вин. п.)
табады — находят
(табу — находить, -ады — наст. вр.)
жалпы — вообще
ысқырықтың — свиста
(ысқырық — свист, -тың — род. п.)
түрі — вид
(түр — вид, -і — притяж.)
көп — много
біреулер — некоторые
(біреу — кто-то, -лер — мн. ч.)
аузына — в рот
(ауыз — рот, -ы — притяж., -на — дат. п.)
екі — два
саусағын — пальцы
(саусақ — палец, -ы — притяж., -н — вин. п.)
салып — вставив
(салу — класть, -ып — деепр.)
ысқырады — свистят
(ысқыру — свистеть, -ады — наст. вр.)
ауызын — рот
(ауыз — рот, -ы — притяж., -н — вин. п.)
сәл — немного
жымиғандай — как будто улыбаясь
(жымию — улыбаться, -ғандай — словно)
етіп — делая
(ету — делать, -іп — деепр.)
ал — а
ернімді — губы
(ерін — губа, -ім — моя, -ді — вин. п.)
түтікше — трубочка
сияқты — как
кейбір — некоторые
адамдар — люди
(адам — человек, -дар — мн. ч.)
өте — очень
қатты — громко
тіпті — даже
олардың — их
(олар — они, -дың — род. п.)
ысқырғаны — свист
(ысқыру — свистеть, -ған — прич., -ы — притяж.)
алыстан — издалека
(алыс — далеко, -тан — исх. п.)
естіледі — слышно
(есту — слышать, -іледі — страд. форма)
менің — мой
(мен — я, -ің — род. п.)
ысқырығым — мой свист
(ысқырық — свист, -ым — мой)
онша — не очень
жақында — недавно
үйретіп — обучив
(үйрету — учить, -іп — деепр.)
көрдім — попробовал
(көру — пробовать/видеть, -дім — прош. вр., я)
бірақ — но
ештеңе — ничего
шықпады — не получилось
(шығу — выходить, -пады — прош. вр.)
сол — этот
үшін — для
youtube-тан — с YouTube
(YouTube — YouTube, -тан — исх. п.)
әртүрлі — разные
видеолар — видео
(видео — видео, -лар — мн. ч.)
көрдім — посмотрел
(көру — смотреть, -дім — прош. вр., я)
түсінгенім — то, что я понял
(түсіну — понимать, -ген — прич., -ім — мой)
шығу — получиться
тілді — язык
(тіл — язык, -ді — вин. п.)
ауыз — рот
ішінде — внутри
(іш — внутренняя часть, -інде — мест. п.)
белгілі — определённый
қалыпқа — в положение
(қалып — положение, -қа — дат. п.)
қою — поставить
керек — нужно
екен — оказывается
қызымa — дочери
(қызым — моя дочь, -а — дат. п.)
тілімнің — моего языка
(тіл — язык, -ім — мой, -нің — род. п.)
қалай — как
тұрғанын — расположен
(тұру — стоять, -ған — прич., -ын — вин. п.)
түсіндірдім — объяснил
(түсіндіру — объяснять, -дім — прош. вр., я)
бәрібір — всё равно
оның — у неё
(ол — он/она, -ның — род. п.)
қолынан — из рук / не получилось
(қол — рука, -ы — притяж., -нан — исх. п.)
келмеді — не получилось
(келу — приходить/мочь, -меді — прош. вр.)
Скрыть словарь

👤СІЗДІ АЛАЯҚТАР АЛДАҒАН ЖАҒДАЙ БОЛДЫ МА?
А ВАС КОГДА-НИБУДЬ ОБМАНЫВАЛИ МОШЕННИКИ?

Жақында мен «Алаяқтар» деген телехикаяны көрдім — өте қызықты әрі қазіргі заманға сай телехикая.
Недавно я посмотрел сериал «Мошенники» — очень интересный и актуальный сериал.

Онда алаяқтардың адамдарды алдау үшін бүгінгі күні қолданатын танымал схемалары көрсетіледі.
В нём показывают популярные схемы мошенников, которые они используют сегодня, чтобы обманывать людей.

Соңғы рет мені екі жыл бұрын бір алаяқ алдады. Ол кезде мен өзіме ноутбук іздеп жүрген едім.
Последний раз меня обманул один мошенник, когда я искал себе ноутбук два года назад.

Алаяқтар әрдайым өте тиімді бағаны ұсынады, сондықтан көп адам оларға қоңырау шалады, мен де қоңырау шалдым.
Мошенники всегда предлагают очень привлекательные цены, поэтому им начинают звонить очень многие, и я тоже позвонил.

Ол адам маған өзі менің қасымдағы жақын жерде тұратынын және несиесін төлеу керек болғандықтан ноутбукты шұғыл сату қажет екенін айтты.
Человек сказал, что живёт недалеко от меня и продаёт ноутбук срочно, так как ему нужно оплатить кредит.

Мен одан ноутбукты басқа біреуге сатпауын өтініп, егер ол жақсы жағдайда болса, міндетті түрде сатып алатынымды айттым.
Я попросил его не продавать ноутбук и пообещал, что куплю его, если он окажется в хорошем состоянии.

Ол ноутбукты кім бірінші келсе, соған сататынын айтты.
Он сказал, что продаст ноутбук первому, кто придёт за ним.

Мен өзім 5000 теңге көлемінде алдын ала төлем ұсындым, ол келісімін берді.
Я сам предложил задаток в размере 5000 тенге, и он согласился.

Мен оны алаяқ емес деп ойладым, өйткені хабарландыруда аты мен телефоны көрсетілген еді, ал сол нөмірде дәл сол атпен Kaspi-де есепшоты бар болатын.
Я подумал, что он не мошенник, потому что в объявлении были указаны имя и телефон, а на этом номере был счёт в Kaspi с тем же именем.

Соңында көрсетілген мекенжайға барсам, ешкім жоқ болып шықты, ал ол телефонды көтермей қойды.
В итоге по указанному адресу никого не оказалось, а он перестал брать трубку.

Мен полицияға арыз жаздым, бірақ бұл көмектеспеді.
Я написал заявление в полицию, но это не помогло.

Өйткені карта мен нөмір бір қаңғыбастың атына рәсімделген екен, алаяқ оны да пайдаланып кеткен.
Потому что карта и номер были оформлены на какого-то бродягу, которого мошенник тоже подставил.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «АЛДАУ» 🔽 (обманывать, надувать, жульничать, вводить в заблуждение)

Спряжение глагола «алдау» во всех временах и наклонениях казахского языка.

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен алдаймын
біз алдаймыз
сен алдайсың
сендер алдайсыңдар
Сіз алдайсыз
Сіздер алдайсыздар
ол алдайды
олар алдайды

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен алдап жатырмын
біз алдап жатырмыз
сен алдап жатырсың
сендер алдап жатырсыңдар
Сіз алдап жатырсыз
Сіздер алдап жатырсыздар
ол алдап жатыр
олар алдап жатыр
🧠 Формула:
алда + п + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен алдадым
біз алдадық
сен алдадың
сендер алдадыңдар
Сіз алдадыңыз
Сіздер алдадыңыздар
ол алдады
олар алдады
🧠 Формула:
алда + ды + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)

мен алдағанмын
біз алдағанбыз
сен алдағансың
сендер алдағансыңдар
Сіз алдағансыз
Сіздер алдағансыздар
ол алдаған
олар алдаған
🧠 Формула:
алда + ған + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен алдаппын
біз алдаппыз
сен алдапсың
сендер алдапсыңдар
Сіз алдапсыз
Сіздер алдапсыздар
ол алдапты
олар алдапты
🧠 Формула:
алда + п + пын / ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен алдайтынмын
біз алдайтынбыз
сен алдайтынсың
сендер алдайтынсыңдар
Сіз алдайтынсыз
Сіздер алдайтынсыздар
ол алдайтын
олар алдайтын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен алдармын
біз алдармыз
сен алдарсың
сендер алдарсыңдар
Сіз алдарсыз
Сіздер алдарсыздар
ол алдар
олар алдар

мен алдамақпын
біз алдамақпыз
сен алдамақсың
сендер алдамақсыңдар
Сіз алдамақсыз
Сіздер алдамақсыздар
ол алдамақ
олар алдамақ

мен алдасам
біз алдасақ
сен алдасаң
сендер алдасаңдар
Сіз алдасаңыз
Сіздер алдасаңыздар
ол алдаса
олар алдаса

мен алдайын
біз алдайық
сен алда
сендер алдаңдар
Сіз алдаңыз
Сіздер алдаңыздар
ол алдасын
олар алдасын

менің алдағым келеді
біздің алдағымыз келеді
сенің алдағың келеді
сендердің алдағыларың келеді
Сіздің алдағыңыз келеді
Сіздердің алдағыларыңыз келеді
оның алдағысы келеді
олардың алдағылары келеді

алдаған — обманувший / тот, кто обманул
алдайтын — обманывающий / который обычно обманывает
алдар — который обманет / собирающийся обмануть

алдап — обманув / обманывая
алдай — обманывая
алдағалы — собираясь обмануть / с тех пор как собирался обмануть

📓 СӨЗДІК / СЛОВАРЬ
сізді — вас
алаяқтар — мошенники
(алаяқ — мошенник, -тар — мн. ч.)
алдаған — обманувшие
(алдау — обманывать, -ған — прич.)
жағдай — случай
болды — был
ма — ли
жақында — недавно
телехикая — сериал
алаяқтар — мошенники
деген — называемый
(деу — говорить, -ген — прич.)
көрдім — посмотрел
(көру — смотреть, -дім — прош. вр., я)
өте — очень
қызықты — интересный
(қызық — интерес, -ты — прил.)
қазіргі — современный
заманға — ко времени
(заман — эпоха, -ға — дат. п.)
сай — соответствующий
онда — там
алаяқтардың — мошенников
(алаяқ — мошенник, -тар — мн. ч., -дың — род. п.)
адамдарды — людей
(адам — человек, -дар — мн. ч., -ды — вин. п.)
алдау — обманывать
үшін — чтобы
бүгінгі — сегодняшний
күні — день
(күн — день, -і — притяж.)
қолданатын — применяемые
(қолдану — применять, -атын — прич.)
танымал — популярный
көрсетіледі — показываются
(көрсету — показывать, -іледі — страд. форма)
соңғы — последний
рет — раз
мені — меня
жыл — год
бұрын — назад
алдады — обманул
ол — он
кезде — когда
өзіме — себе
(өз — сам, -ім — мой, -е — дат. п.)
іздеп — ищя
(іздеу — искать, -іп — деепр.)
жүрген — находился
(жүру — ходить, -ген — прич.)
едім — был
әрдайым — всегда
тиімді — выгодный
бағаны — цену
(баға — цена, -ны — вин. п.)
ұсынады — предлагают
(ұсыну — предлагать, -ады — наст. вр.)
сондықтан — поэтому
көп — много
адам — человек
оларға — им
қоңырау шалады — звонят
(қоңырау шалу — звонить, -ады — наст. вр.)
де — тоже
шалдым — позвонил
ол — тот
маған — мне
өзі — сам
менің — мой
(мен — я, -ің — род. п.)
қасымдағы — рядом
(қасы — рядом, -нда — мест. п.)
жақын — близко
жерде — месте
(жер — место, -де — мест. п.)
тұратынын — что живёт
(тұру — жить, -атынын — форма)
несиесін — кредит
(несие — кредит, -сі — притяж., -н — вин. п.)
төлеу — платить
керек — нужно
болғандықтан — потому что
(болу — быть, -ғандықтан — причина)
шұғыл — срочно
сату — продавать
қажет — необходимо
екенін — что
(екен — оказывается, -ін — вин. п.)
айтты — сказал
(айту — говорить, -ты — прош. вр.)
одан — у него
басқа — другой
біреуге — кому-то
(біреу — кто-то, -ге — дат. п.)
сатпауын — чтобы не продавал
(сату — продавать, -пау — отриц., -ын — вин. п.)
өтініп — попросив
(өтіну — просить, -іп — деепр.)
егер — если
жақсы — хороший
жағдайда — в состоянии
болса — будет если
(болу — быть, -са — усл. форма)
міндетті түрде — обязательно
сатып — купив
(сатып алу — покупать)
алатынымды — что куплю
(алу — брать, -атынымды — форма)
айттым — сказал
(айту — говорить, -тым — прош. вр., я)
кім — кто
бірінші — первый
келсе — придёт если
соған — тому
сататынын — что продаст
(сату — продавать, -атынын — форма)
өзім — сам
көлемінде — в размере
(көлем — размер, -інде — мест. п.)
алдын ала — заранее
төлем — оплата
ұсындым — предложил
(ұсыну — предлагать, -дым — прош. вр., я)
келісімін — согласие
(келісім — согласие, -і — притяж., -н — вин. п.)
берді — дал
(беру — давать, -ді — прош. вр.)
емес — не
деп — что
ойладым — подумал
(ойлау — думать, -дым — прош. вр., я)
өйткені — потому что
хабарландыруда — в объявлении
(хабарландыру — объявление, -да — мест. п.)
аты — имя
көрсетілген — указаны
ал — а
сол — тот
нөмірде — на номере
дәл — точно
атпен — с именем
(ат — имя, -пен — твор. п.)
есепшоты — счёт
(есепшот — счёт, -ы — притяж.)
бар — есть
болатын — был
бірақ — но
қателестім — ошибся
(қателесу — ошибаться, -тім — прош. вр., я)
соңында — в итоге
көрсетілген — указанный
мекенжайға — по адресу
(мекенжай — адрес, -ға — дат. п.)
барсам — когда пришёл
ешкім — никто
жоқ — нет
болып шықты — оказалось
көтермей — не беря
(көтеру — поднимать/брать трубку, -мей — отриц. деепр.)
қойды — перестал
полицияға — в полицию
арыз — заявление
жаздым — написал
көмектеспеді — не помогло
қаңғыбастың — бродяги
(қаңғыбас — бродяга, -тың — род. п.)
атына — на имя
рәсімделген — оформлены
(рәсімдеу — оформлять, -ілген — страд. форма)
алаяқ — мошенник
оны — его
пайдаланып — используя
(пайдалану — использовать, -ып — деепр.)
кеткен — воспользовался
(кету — уйти, -кен — прич.)
Скрыть словарь

Онлайн-Марафон: Казахский язык за год