Главная Гид Упражнения Тесты Песни Словарь Автор Телеграм-канал
Казахский язык
Главная  Полезные материалы → Практика → Онлайн-Марафон, стр.15
            Разбор грамматики
Новые слова
 1 
 2 
 3 
Фразы
Анекдоты
Новостные видео
 1 
Диалоги из фильмов
 1 
 2 
 Kaizen метод
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 11 
 12 
 13 
 14 
 15 
 16 
 17 
 18 
 19 
 20 
 21 
 22 
 23 
 24 
 Онлайн-Марафон
 1 
 2 
 3 
 4 
 5 
 6 
 7 
 8 
 9 
 10 
 11 
 12 
 13 
 14 
 15 
 16 
 17 
 18 
 

Онлайн-Марафон: Казахский язык за год

Страница 18  (дни с 341 по 365)

Автор: Андрей Якубин   Телеграм-канал «Казахский язык за год»

📅 341-КҮН / 341-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤔 МЕНІҢ ӨМІР САЛТЫМ — ҮНЕМІ ЖАҢА НӘРСЕЛЕРДІ БАЙҚАП КӨРУ
МОЙ СТИЛЬ ЖИЗНИ — ПОСТОЯННО ПРОБОВАТЬ ВСЁ НОВОЕ

📌 Глагол дня: пайда болу — появляться, возникать

Біз әлем бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен өзгеріп жатқан дәуірде өмір сүріп жатырмыз.
Мы живём в эпоху, когда мир меняется с невероятной скоростью.

Күн сайын қандай да бір қызықты, таңғаларлық оқиғалар болып жатыр.
Каждый день происходят какие-то удивительны и интетесные события события.

Жаңа технологиялар мен сервистер пайда болып жатыр.
Появляются новые технологии и сервисы.

Жақында ғана ChatGPT пайда болды — ал бүгінде оны миллиондаған адамдар пайдаланып жүр.
Совсем недавно появился ChatGPT — и сегодня им уже пользуются миллионы.

Содан кейін музыка жасайтын нейрожелі пайда болды, мен оны қолдана бастадым.
Затем появилась нейросеть, которая генерирует музыку, и я начал использовать её.

Қазақстанда қолмен төлем жасау енгізілді — мен бірден осы тәсілге көшіп кеттім.
В Казахстане внедрили оплату рукой — и я сразу перешёл на этот способ.

Жақында мен YouTube видеоларын нақты уақытта қазақ тіліне аударатын сервис таптым — енді оны күнделікті оқу барысында қолданамын.
Недавно я нашёл сервис, который в реальном времени переводит видео на YouTube на казахский язык — и теперь использую его каждый день в обучении.

Осы технологиялардың барлығы менің өміріме айтарлықтай әсер етуде.
Все эти технологии заметно влияют на мою жизнь.

Бұл тек мысалдардың бір бөлігі ғана.
Это лишь часть примеров.

Шын мәнінде, мен үнемі жаңа нәрселерді байқап көретін адамдардың бірімін.
Я из тех людей, кто постоянно пробует новое.

Мен жаңа тағамдарды, бейтаныс жерлерді және жаңа адамдармен танысуды жақсы көремін.
Я люблю новые блюда, незнакомые места и общение с новыми людьми.

Тіпті қазақ тілі марафонында да біз оқытуды тиімдірек ету үшін жаңа форматтарды үнемі сынап көреміз.
Даже в марафоне казахского языка мы тестируем новые форматы, чтобы сделать обучение эффективнее.

📘 ГРАММАТИКА: «–ДАҒАН / –ДЕГЕН / –ТАҒАН / –ТЕГЕН» — ПРИБЛИЗИТЕЛЬНОЕ КОЛИЧЕСТВО🔽

📑 Пример из текста:
миллиондаған адамдар
миллионы людей

🔍 Разбираем: миллиондаған
миллион — есептік сан есім
–даған / –деген / –таған / –теген — жұрнақ
👉 образует болжалдық сан есім (приблизительное, неопределённо большое количество)

📐 Схема:
есептік сан есім + –даған / –деген / –таған / –теген
миллион → миллиондаған — миллионы (примерно, очень много)
мың → мыңдаған — тысячи
жүз → жүздеген — сотни
он → ондаған — десятки

🧩 Примеры:
Мыңдаған адам жиналды.
Собрались тысячи людей.
Жүздеген кітап оқылды.
Прочитаны сотни книг.
Ондаған адам келді.
Пришли десятки людей.
Миллиондаған адамдар бұл сервисті пайдаланады.
Миллионы людей используют этот сервис.


📅 342-КҮН / 342-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

👪 СІЗДЕР ОТБАСЫНДА ТҮРЛІ МӘСЕЛЕЛЕРДІ ҚАЛАЙ ШЕШЕСІЗДЕР?
КАК ВЫ РЕШАЕТЕ РАЗНЫЕ ВОПРОСЫ В СЕМЬЕ?

📌 Глаголы дня: пікір айту — высказывать мнение, комментировать, и пікір алмасу — обмениваться мнениями

Отбасында түрлі мәселелер туындауы мүмкін және туындайды: уақытты қалай өткізу, бірге немесе жеке немен айналысу, не жеу, кімге не сатып алу, ортақ немесе отбасының бір мүшесіне қатысты қандай да бір мәселені қалай шешу.
В семье могут возникать и возникают разные вопросы: как провести время, чем заняться вместе или кому-то одному, что покушать, что кому купить, как решить ту или иную проблему — общую или одного члена семьи.

Менің ойымша, отбасында шешім қабылдаудың ең жиі тәсілі — барлығына сұрақ қойып, әркім өз пікірін айтуы, пікір алмасуы және содан кейін бірге ортақ бір шешімге келуі.
И, на мой взгляд, самый частый способ принятия решений в семье — это задать всем вопрос, чтобы каждый высказал своё мнение, обменяться мнениями и потом совместно прийти к какому-то решению.

Сіздерде қалай екенін білмеймін, бірақ біздің отбасымызда осылай.
Я не знаю, как у вас, но у нас в семье так.

Біздің отбасымызда сатып алу, тамақ, серуендеу орны, үстел ойынын таңдау, көретін фильм және тағы басқа мәселелер бойынша бәрі өз пікірін айтады.
У нас все высказывают мнение по поводу покупок, еды, места прогулки, выбора настольной игры, фильма для просмотра и т. д.

Біз төртеуміз: мен, жұбайым, ұлым және қызым.
Нас 4 человека: я, супруга, сын и дочь.

Көп жағдайда бәрі қатысады.
Причём участвуют в опросе часто все.

Кейбір мәселелерде біз жұбайым екеуміз ғана пікір алмасып, балалардан сұрамаймыз.
В некоторых вопросах мы обмениваемся мнениями с супругой вдвоём и не спрашиваем детей.

Бұл — тек ересектерге қатысты немесе балаларға байланысты болса да, оны өзіміз шешуіміз керек мәселелер.
Это вопросы, которые касаются только взрослых либо связаны с детьми, но мы должны решить их сами.

Мысалы, қандай да бір жақсы немесе жаман іс-әрекеттерге қалай қарау керек, не болмаса балаларға қатысты өзімізді қалай ұстау керек.
Например, как относиться к каким-то поступкам — хорошим или плохим, или как вести себя по отношению к детям.

📘 ГРАММАТИКА: «НЕ БОЛМАСА» — ИЛИ / ЛИБО (АЛЬТЕРНАТИВА) 🔽

📑 Пример из текста:
Мысалы, қандай да бір жақсы немесе жаман іс-әрекеттерге қалай қарау керек, не болмаса балаларға қатысты өзімізді қалай ұстау керек.
Например, как относиться к каким-то поступкам — хорошим или плохим, или как вести себя по отношению к детям.

🔍 Разбираем: не болмаса
болмаса:
болу — быть
–ма — болымсыздық жұрнағы (отрицание)
–са — шартты рай жұрнағы (условное наклонение)
👉 болмаса — «если не будет / если не так»
не — демеулік шылау

📌 Значение:
👉 выражает альтернативу: «или / либо»

💡 Буквально:
«если не это, то другое»

📐 Схема:
болу + –ма + –са → болмаса
не + болмаса → не болмаса

🧩 Примеры:
Бүгін киноға барамыз, не болмаса үйде демаламыз.
Сегодня пойдём в кино или останемся дома.
Оны қазір істейміз, не болмаса ертеңге қалдырамыз.
Сделаем это сейчас или отложим на завтра.
Сен айт, не болмаса мен айтайын.
Скажи ты или я скажу.
Бұл жолмен барамыз, не болмаса басқа бағытты таңдаймыз.
Пойдём этим путём или выберем другой маршрут.
Олар бізбен келеді, не болмаса кейін қосылады.
Они пойдут с нами или присоединятся позже.


📅 343-КҮН / 343-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤝 1 МАМЫР — ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫНЫҢ БІРЛІГІ КҮНІ
1 МАЯ — ДЕНЬ ЕДИНСТВА НАРОДА КАЗАХСТАНА

📌 Глагол дня: атап өту — отметить

1991 (мың тоғыз жүз тоқсан бірінші) жылы Қазақстан тәуелсіз мемлекет болды.
В 1991 году Казахстан стал независимым государством.

Қазақстан — 130-дан (жүз отыздан) астам этнос өкілдері тұратын көпұлтты ел.
Казахстан — многонациональная страна, где проживают представители более 130 этносов.

1995 (мың тоғыз жүз тоқсан бесінші) жылы билік пен этникалық топтар арасындағы диалог арқылы көпұлтты мемлекетті нығайту және тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылды.
В 1995 году была создана Ассамблея народа Казахстана для укрепления многонационального государства и обеспечения стабильности через диалог между властью и этническими группами.

1996 (мың тоғыз жүз тоқсан алтыншы) жылы Президент жарлығымен Қазақстан халқының бірлігі күні мерекесі бекітілді.
В 1996 году указом президента был утверждён праздник — День единства народа Казахстана.

Бұл мереке жыл сайын 1 (бірінші) мамырда еліміздегі барлық халықтардың бірлігіне орай аталып өтеді.
Этот праздник ежегодно отмечается 1 мая и посвящён единству всех народов страны.

Оның негізгі идеясы — тіл, мәдениет және дәстүрдегі айырмашылықтарға қарамастан, барлық адамдар бір қоғамның бөлігі екенін көрсету.
Его идея — показать, что, несмотря на различия в языке, культуре и традициях, все люди являются частью одного общества.

Ол өзара құрметтің, достықтың және бейбітшілікте қатар өмір сүрудің маңыздылығын еске салады.
Он напоминает о важности взаимного уважения, дружбы и мирного сосуществования.

Бұл күні еліміздің әртүрлі қалаларында концерттер, фестивальдер және көрмелер өткізіледі. Онда әртүрлі этнос өкілдері бір-бірін өз мәдениетімен, киімімен және ұлттық тағамдарымен таныстырады.
В этот день в разных городах проходят концерты, фестивали и выставки, где представители этносов знакомят друг друга со своей культурой, одеждой и кухней.

Бұл адамдардың бір-бірін жақсырақ түсінуіне және елдің мәдени әртүрлілігін сақтауға көмектеседі.
Это помогает лучше понимать друг друга и сохранять культурное разнообразие страны.

📘 ГРАММАТИКА: «–НЕ ОРАЙ» — ПО СЛУЧАЮ / В СВЯЗИ С 🔽

📑 Пример из текста:
бірлігіне орай аталып өтеді
отмечается по случаю единства

🔍 Разбираем: бірлігіне орай
бірлік — единство
–і — тәуелдік жалғауы (его/их единство)
–не — барыс септік (кому? чему?)
орай — септеулік шылау
👉 бірлігіне орай — «по случаю единства»

📌 Значение:
👉 выражает повод / событие, в связи с которым происходит действие
(не причина, а именно повод)

💡 Перевод:
— по случаю
— в честь
— в связи с

📐 Схема:
зат есім + барыс септік + орай
(тәуелдік жалғауы қолданылуы мүмкін, бірақ міндетті емес)

🧩 Примеры:
Мерекеге орай концерт өтті.
По случаю праздника прошёл концерт.
Тәуелсіздік күніне орай іс-шара ұйымдастырылды.
В честь Дня независимости организовали мероприятие.
Жеңіске орай халық қуанышпен көшеге шықты.
По случаю победы люди радостно вышли на улицы.
Мерейтойына орай үлкен кеш өтті.
В честь юбилея прошёл большой вечер.
Оқиғаға орай арнайы мәлімдеме жасалды.
В связи с событием было сделано специальное заявление.


📅 344-КҮН / 344-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤝 МЕНІҢ ҚАЗАҚ ТІЛІН ҮЙРЕНУДІ ТАСТАП КЕТПЕУ ӘДІСІМ
МОЙ МЕТОД, КАК НЕ БРОСАТЬ ЗАНЯТИЯ КАЗАХСКИМ ЯЗЫКОМ

📌 Глагол дня: уәде беру — обещать

Кеше мен марафоннан шығып кете жаздадым және тапсырмаларды орындамадым.
Вчера я почти выпал из марафона и не выполнял задания.

Мен адамның үнемі тіршілікке алданып, өз мақсаттарынан байқамай алыстап кететінін байқадым.
Я заметил, что человека постоянно поглощают дела, и он незаметно вылетает из своих целей.

Марафонға дейін мен жиі тіл үйренуді бастап, кейін тастап кететіндей жағдайда жиі болатынмын.
До марафона я часто находился в состоянии, когда начинаю учить язык и бросаю.

Кейін мен үзіліс болмауы үшін басқа стратегия қажет екенін түсіндім.
Потом я понял, что нужна другая стратегия, чтобы не было пропусков.

Мұны қалай жасау керегін түсінгеннен кейін, мен тиімдірек әдісті қолдана бастадым.
Когда разобрался, как это сделать, начал использовать более эффективный метод.

Бұл қандай әдіс?
В чём он?

Бұл — міндеттемелер мен басқалармен жасалған келісімдер әдісі, ол әрекеттен шығып кетуге жол бермейді.
Это метод обязательств и договорённостей с другими, который не даёт выйти из процесса.

Тіпті уақыт аз болса да, мен бәрібір айналысамын: кеше таңертең репетитормен байланысып, бір сағат сабақ оқыдым, өйткені бізде аптасына екі рет сабақ өткізу туралы келісім бар.
Даже если мало времени, я всё равно занимаюсь: вчера с утра связался с репетитором, позанимался час, потому что у меня договоренность с репетитором о 2 занятиях в неделю.

Содан кейін мен стрим өткізіп, күнделікті мәтінді талдадым.
А потом я провёл стрим и разобрал ежедневный текст.

Бұл — мен сіздерге мәтіндерді жариялауға уәде бергендіктен, әрі оларды kaz-tili.kz сайтында орналастыру бойынша Татьяна Валяевамен, сондай-ақ мәтіндерді тексеру үшін қазақ тілі мұғалімімен келісім жасағанымның нәтижесі.
И это потому, что я пообещал публиковать тексты вам и договорился с Татьяной Валяевой о размещении их на сайте kaz-tili.kz, а также с учителем казахского языка о проверке текстов.

Кейде өткізіп жібергім немесе тоқтағым келеді, бірақ мен тоқтай алмаймын — өйткені басқа адамдардың алдында келісімдерім мен жауапкершілігім бар.
Иногда хочется пропустить или остановиться, но я не могу — есть договорённости и ответственность перед другими.

📘 ГРАММАТИКА: «–А/–Е ЖАЗДАУ» — ЧУТЬ НЕ СДЕЛАЛ 🔽

📑 Пример из текста:
шығып кете жаздадым
чуть не выпал

🔍 Разбираем: жаздадым
жаздау — вспомогательный глагол (чуть не, едва не)
–ды — жедел өткен шақ (прошедшее время)
–м — I жақ жекеше (я)
👉 жаздадым — «я чуть не сделал»

🔍 Разбираем всю конструкцию:
шығып кете жаздадым
шығу — выходить
–ып — деепричастие (связка действий)
кету — вспомогательный глагол (усиление: полностью, окончательно)
жаздадым — чуть не сделал
👉 шығып кете жаздадым — «чуть не вышел (окончательно)»

📌 Значение:
👉 іс-әрекеттің бола жаздап, бірақ жүзеге аспағанын білдіреді

💡 Перевод:
— чуть не…
— едва не…

📐 Схема:

1️⃣ Негізгі үлгі:
етістік + –а/–е/–й + жаздау
👉 Ұмыта жаздадым
👉 Құлай жаздадым

2️⃣ Жиі қолданылатын үлгі:
етістік + –ып/–іп + кету/қалу + жаздау
👉 Құлап кете жаздадым
👉 Кешігіп қала жаздадым

🧩 Примеры:
Құлап кете жаздадым.
Я чуть не упал.
Кешігіп қала жаздадым.
Я чуть не опоздал.
Ұмыта жаздадым.
Я чуть не забыл.
Айтып қоя жаздадым.
Я чуть не сказал (лишнее).
Жаңылып кете жаздадым.
Я чуть не ошибся.

📌 жаздау — это отдельный вспомогательный глагол,
который используется для выражения значения «чуть не»


📅 345-КҮН / 345-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🛠 ҚАЗАҚ ТІЛІН ҮЙРЕНУ КЕЗІНДЕ МЕН ПАЙДАЛАНАТЫН ҚҰРАЛДАР
ИНСТРУМЕНТЫ, КОТОРЫМИ Я ПОЛЬЗУЮСЬ ПРИ ИЗУЧЕНИИ КАЗАХСКОГО ЯЗЫКА

📌 Глагол дня: пайдалану — пользоваться

Менде бір жылға арналған ең танымал етістіктердің тізімі бар.
У меня есть список самых популярных глаголов на год.

Мен оны ChatGPT, kaz-tili.kz сайты және жиі қолданылатын етістіктер туралы YouTube видеоларының көмегімен құрастырдым.
Я составил его с помощью ChatGPT, сайта kaz-tili.kz и роликов на YouTube с частыми глаголами.

Күн сайын мен өзім бір етістікпен жаңа мәтін жазамын.
Каждый день я сам пишу новый текст с одним глаголом.

Содан кейін ChatGPT аудармаға көмектеседі, ал қазақ тілі мұғалімі мәтінді шынайы әрі сауатты етеді.
Затем ChatGPT помогает с переводом, а преподаватель казахского языка делает текст более естественным и грамотным.

Сондай-ақ мен күн сайын sozdik.kz және tbisozdik.kz сөздіктерін аударманың мағынасын және дұрыстығын тексеру үшін пайдаланамын.
Также я ежедневно пользуюсь словарями sozdik.kz и tbisozdik.kz, чтобы проверять значения и правильность перевода.

Жаңа сөздерді қағазға жазып отырамын — бұл жақсырақ есте сақтауға көмектеседі.
Новые слова выписываю на бумагу — это помогает лучше запоминать.

Маған ең көп көмектесетін — ChatGPT.
Больше всего мне помогает ChatGPT.

Мен оны сөйлем құрастыру үшін, тексеру үшін және тіпті сөйлесу үшін де пайдаланамын.
Я использую его для составления предложений, проверки и даже общения.

Сонымен қатар, мен күн сайын YouTube-та қазақ тілінде видеолар көремін, ал Яндекс Плюс арқылы фильмдер қараймын және кітаптарды оқимын.
Кроме этого, каждый день смотрю видео на казахском на YouTube, а через Яндекс Плюс — фильмы и книги.

Әрине, бізде күн сайын мәтіндерді, ережелерді және сұрақтарды талқылайтын керемет қауымдастығымыз бар.
И, конечно, у меня есть самое замечательное сообщество, где мы ежедневно разбираем тексты, правила и вопросы.

Сонымен қатар, мен аптасына екі рет репетитормен сабаққа қатысамын.
А также 2 раза в неделю я посещаю занятия с репетитором.

📘 ГРАММАТИКА: ПАДЕЖИ НА ПРИМЕРАХ ИЗ ТЕКСТА 🔽

🧐 Повторим 7 падежей казахского языка и посмотрим, как они работают в тексте о том, какими инструментами я пользуюсь при изучении языка.

🟩 1. Атау септік
Вопросы: кім? не? — кто? что?

📄 Примеры из текста:
ChatGPT (Чат ГПТ) көмектеседі
— ChatGPT помогает

қауымдастығымыз (наше сообщество) бар
— у нас есть сообщество

Менде бір жылға арналған ең танымал етістіктердің тізімі̲ (список) бар
— у меня есть список самых популярных глаголов на год

📝 Что обозначает: подлежащее, основа высказывания.
Форма: без окончания.

🟩 2. Ілік септік
Вопросы: кімнің? ненің? — чей? чего?

📄 Примеры из текста:
аударманың (перевода) мағынасы
— значение перевода

қазақ тілінің (казахского языка) мұғалімі
— преподаватель казахского языка

📝 Что обозначает: принадлежность.
Окончания:
–ның / –нің / –дың / –дің / –тың / –тің

🟩 3. Барыс септік
Вопросы: кімге? неге? қайда? — кому? чему? куда?

📄 Примеры из текста:
аудармаға̲ (к переводу) көмектеседі
— помогает с переводом

сабаққа (на занятия) қатысамын
— посещаю занятия

қағазға̲ (на бумагу) жазып отырамын
— записываю на бумагу

📝 Что обозначает: направление или цель действия.
Окончания:
–ға / –ге / –қа / –ке / –на / –не

🟩 4. Табыс септік
Вопросы: кімді? нені? — кого? что?

📄 Примеры из текста:

оны (его) пайдаланамын
— я его использую

жаңа мәтін (текст) жазамын
— пишу новый текст

сөздіктерін (словари) пайдаланамын
— пользуюсь словарями

📝 Что обозначает: объект действия.
Окончания:
–ны / –ні / –ды / –ді / –ты / –ті

🟩 5. Жатыс септік
Вопросы: кімде? неде? қайда? қашан? — где? когда?

📄 Примеры из текста:

Менде (у меня) бір жылға арналған ең танымал етістіктердің тізімі бар
— у меня есть список самых популярных глаголов на год

YouTube-та (на YouTube) көремін
— смотрю на YouTube

📝 Что обозначает: место или время действия.
Окончания:
–да / –де / –та / –те

🟩 6. Шығыс септік
Вопросы: кімнен? неден? қайдан? — откуда? из чего?

📄 Примера в тексте нет. Поэтому составим свой пример.

Мен бұл ақпаратты интернеттен̲ (из интернета) алдым.
Я взял эту информацию из интернета.

📝 Что обозначает: источник или исходную точку действия.
Окончания:
–дан / –ден / –тан / –тен / –нан / –нен

🟩 7. Көмектес септік
Вопросы: кіммен? немен? — с кем? с чем?

📄 Примеры из текста:

ChatGPT көмегімен (с помощью ChatGPT)
— с помощью ChatGPT

репетитормен (с репетитором) сабаққа қатысамын
— посещаю занятия с репетитором

📝 Что обозначает: совместность или способ действия.
Окончания:
–мен / –бен / –пен


📅 346-КҮН / 346-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

⛽️ БЕНЗИН ТАУСЫЛЫП ҚАЛСА НЕ ІСТЕУ КЕРЕК?
ЧТО ДЕЛАТЬ, КОГДА ЗАКОНЧИЛСЯ БЕНЗИН?

📌 Глагол дня: таусылу — кончаться, иссякать

Мен көлік сатып алмақ болған кезде, досым Витя маған көлік жүргізуді үйреткен еді, сол үшін мен оған ризамын!
Когда я собрался покупать машину, мой друг Витя давал мне уроки вождения, за что я ему благодарен!

Осындай сабақтардың бірінде бензиніміз кенеттен таусылып қалғаны есіме түсті.
Я вспомнил случай, когда во время одного из таких уроков у нас внезапно закончился бензин.

Біз кетіп бара жатқанда, кенеттен көлік өшіп қалып, жол жиегіне тоқтадық.
Мы едем — вдруг машина глохнет, и мы останавливаемся у обочины.

Шамамен бір шақырым жерде жанармай құю бекеті болды, біз көлікті қалдырып, өзімізбен бірге кәдімгі Кока-кола бөтелкесін алып, сол жаққа жаяу кеттік.
Примерно в километре от нас была заправка, и мы отправились туда, оставив машину и взяв с собой обычную пластиковую бутылку от Кока-колы.

Бізде өзімізбен бірге жанармайға арналған арнайы канистра болған жоқ, ал «Қазақстан Республикасындағы өрт қауіпсіздігі қағидаларына» сәйкес, тез тұтанғыш сұйықтықтар (бензин) тек арнайы арналған ыдыста сақталып, пайдаланылуы тиіс.
У нас с собой не было специальной канистры для бензина, а согласно «Правилам пожарной безопасности в Республике Казахстан», легковоспламеняющиеся жидкости (бензин) должны храниться и использоваться только в предназначенной таре.

Бұл ережені бұзғаны үшін АЗС-ке 1,3 млн (бір миллион үш жүз мың = бір бүтін оннан үш) теңге мөлшерінде айыппұл қарастырылған.
И для АЗС предусмотрен штраф в размере 1,3 млн тенге за нарушение этого правила.

Жолымыз болып, сатушы бұл талапты білмейтін болып шықты.
Нам повезло, что продавец был неграмотный и не знал об этом правиле.

Біз бензин сатып алып, көлікке қайта оралдық та жанармай құйып алып, әрі қарай жүріп кеттік.
Мы купили бензин, вернулись к машине, заправились и поехали дальше.

Бірақ сол күннен бастап мен көлігімде жанармайдың таусылып қалуына жол бермеймін, алдын ала жанармай құйып жүремін.
Но с того дня я не допускаю, чтобы у меня в машине заканчивался бензин, и заправляюсь заранее.

📘 ГРАММАТИКА: «–МӨЛШЕРІНДЕ / –КӨЛЕМІНДЕ / –СОМАСЫНДА» — В РАЗМЕРЕ / В ОБЪЁМЕ 🔽

📑 Пример из текста:
1,3 млн теңге мөлшерінде айыппұл қарастырылған
предусмотрен штраф в размере 1,3 млн тенге

🔍 Разбираем: мөлшерінде
мөлшер — размер, величина
-і — III жақ тәуелдік жалғау (притяжательное окончание 3 лица)
-нде — жатыс септік жалғауы (форма после тәуелдік)
👉 дословно:
«в его размере / в данном размере»
👉 по смыслу:
«в размере»

📐 Схема:
сан есім + өлшем бірлігі + мөлшерінде
1,3 млн теңге мөлшерінде — в размере 1,3 млн тенге
500 мың доллар мөлшерінде — в размере 500 тысяч долларов
📌 Употребление
👉 используется в официальной и письменной речи
👉 чаще всего с деньгами, штрафами, ущербом

🧩 Примеры:
5 млн теңге мөлшерінде айыппұл салынды.
Назначен штраф в размере 5 млн тенге.
20 млн теңге мөлшерінде шығын болды.
Ущерб составил 20 млн тенге.
2 млрд теңге көлемінде инвестициялар тартылды.
Привлечены инвестиции в размере 2 млрд тенге.
10 мың литр көлемінде су пайдаланылды.
Было использовано 10 тысяч литров воды.
100 млн доллар сомасында жоба іске асырылды.
Реализован проект на сумму 100 млн долларов.

🔁 Варианты:
мөлшерінде — размер (официально, формально)
көлемінде — объём, масштаб (более живо)
сомасында — сумма денег (очень часто в новостях)


📅 347-КҮН / 347-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤔 КЛИЕНТ ӘРДАЙЫМ ДҰРЫС БОЛА БЕРМЕЙДІ
КЛИЕНТ НЕ ВСЕГДА ПРАВ

📌 Глагол дня: бас тарту — отказываться, уклоняться

Мен институтта оқып жүргенде, бизнеc туралы бір кітап оқыдым, онда «Клиент әрқашан дұрыс» деген қағида жазылған еді.
Когда я учился в институте, я прочитал книгу о бизнесе, в которой описывался принцип: «Клиент всегда прав».

Сол кезде көп адам оны дұрыс деп санайтын және ол менің жұмысыма қатты әсер етті.
Тогда многие считали его правильным, и он тогда сильно повлиял на мою работу.

Менің командам пайда болғанда, мен қызметкерлерді қиын әрі зиянды клиенттерге шыдауға мәжбүрледім, өйткені олар ақша төлейді.
Когда у меня появилась команда, я заставлял сотрудников терпеть сложных и вредных клиентов, потому что они платят деньги.

Уақыт өте келе менің көзқарасым өзгерді.
Со временем мои взгляды изменились.

Мен бұл тәсілдің қате екенін түсіндім.
Я понял, что это ошибочный подход.

Барлық ұсыныстармен келісе беру міндетті емес, кейбір клиенттерден, тіпті жақсы табыс уәде етсе де, бас тартқан дұрыс.
Не со всеми предложениями нужно соглашаться, и от некоторых клиентов лучше отказываться, даже если они обещают хороший доход.

Мен төлем жасағаннан кейін өзіне ерекше қарым-қатынас талап ететін, «ақша төлеп жатырмын» деп ойлайтын дөрекі әрі қыңыр адамдарды көргенде, олардың әлі күнге дейін осы ақымақ қағидамен өмір сүріп жүргенін түсінемін.
Когда я вижу наглых и капризных людей, которые после оплаты требуют особого отношения к себе, потому что они платят деньги, я понимаю, что они до сих пор живут этим глупым принципом.

Мұндай адамдарға шыдап жүрген адамдарды аяймын.
И мне жаль людей, которые терпят таких людей.

Қазір менде бәрі қарапайым: егер клиент өзін дөрекі ұстаса, мен онымен жұмыс істеуден бас тартамын.
Сейчас у меня всё просто: если клиент ведёт себя по-хамски, я отказываюсь работать с ним.

Ал егер ол қайта қоңырау шалса, мен оған оның қарым-қатынасы маған ұнамағанын және енді онымен жұмыс істемейтінімді ашық айтамын.
А если он звонит снова, я прямо говорю, что меня не устроило его отношение и я с ним больше не работаю.

📘 ГРАММАТИКА: «–А/–Е БЕРУ» — ПОВТОР, ПРОДОЛЖЕНИЕ ИЛИ ДЕЙСТВИЕ БЕЗ ОГРАНИЧЕНИЯ 🔽

📑 Примеры из текста:
дұрыс бола бермейді
не всегда бывает правильным

келісе беру міндетті емес
не обязательно соглашаться (на всё подряд)

🔍 Разбираем: беру
беру — вспомогательный глагол
📌 В этой конструкции он НЕ означает «давать»
👉 Он показывает, как происходит действие:
продолжается
повторяется
выполняется без ограничения
📌 Это аналитическая форма глагола (күрделі етістік)

🔍 Разбираем: бола бермейді
болу — быть
–а — деепричастие
бер — вспомогательный глагол
–ме — отрицание
–йді — настоящее время
👉 бола бермейді
= не всегда бывает / не является постоянным

📌 Значение:
👉 действие не происходит регулярно или не является правилом

🔍 Разбираем: келісе беру міндетті емес
келісу — соглашаться
–е — деепричастие
беру — действие без ограничения
👉 келісе беру
= соглашаться на всё подряд / без разбора
міндетті емес — не обязательно

👉 итог:
не обязательно соглашаться на всё подряд

📌 Значение конструкции «–а/–е беру»
👉 показывает:

1️⃣ продолжение действия
Ол күле береді.
Он продолжает смеяться.

2️⃣ повторяемость
Ол сұрай береді.
Он всё время спрашивает.

3️⃣ свободу действия (без ограничения)
Айта бер.
Говори (можно, не стесняйся).

4️⃣ в отрицании — отсутствие регулярности
Бұл бола бермейді.
Это не всегда бывает.

💡 Перевод:
— продолжать…
— всё время…
— снова и снова…
— можно (делать без ограничения)
(в отрицании)
— не всегда…
— не постоянно…

📐 Схема:

1️⃣ Негізгі үлгі:
етістік + –а/–е/–й + беру

👉 айта беру — продолжать говорить
👉 сұрай беру — продолжать спрашивать
👉 күле беру — продолжать смеяться

❗️ Отрицание:

етістік + –а/–е + бермеу

👉 бола бермейді — не всегда бывает
👉 келе бермейді — не приходит регулярно

🧩 Примеры:
Ол сөйлей береді.
Он продолжает говорить.
Сен сұрай берме.
Не спрашивай постоянно.
Бұл оңай бола бермейді.
Это не всегда бывает легко.
Ол күле береді.
Он продолжает смеяться.
Барлығына сене беруге болмайды.
Нельзя всем подряд верить.
Ол келе бермейді.
Он не приходит постоянно.
Айта бер!
Говори, не стесняйся.
Ол сұрай береді де, тыңдамайды.
Он всё спрашивает и не слушает.


📅 348-КҮН / 348-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🎨 КӨПШІЛІГІМІЗДІҢ ӘДЕМІ СУРЕТ САЛА АЛМАУЫМЫЗДЫҢ СЕБЕБІ
ПРИЧИНА, ПО КОТОРОЙ МНОГИЕ ИЗ НАС НЕ УМЕЮТ КРАСИВО РИСОВАТЬ

📌 Глагол дня: сурет салу — рисовать

Балалар кішкентай кезде ата-аналар оларға бояулар, қарындаштар, фломастерлер және сурет салуға арналған альбомдар сатып алады.
Когда дети маленькие, родители покупают им краски, карандаши, фломастеры, альбомы для рисования.

Бұл шығармашылық бастамаларды балабақшада және мектептің бастауыш сыныптарында мұғалімдер қолдайды.
Эти творческие начинания поддерживают учителя в детском саду и в начальных классах школы.

Көптеген балаларға сурет салу шынымен ұнайды.
И многим детям действительно нравится рисовать.

Кейін ата-аналар осы суреттердің бәрін сақтап қойып, көп жылдан соң оларды қарап, қуанады.
Родители потом сохраняют все эти рисунки и через много лет просматривают их и радуются.

Бірақ неге екені белгісіз, бастауыш сыныптардан кейін мектеп те, ата-аналардың көпшілігі де балалардың бұл тамаша әуестігін қолдауды тоқтатады.
Но почему-то после начальных классов и школа, и большинство родителей прекращают поддерживать в детях это прекрасное увлечение.

Сіз ойланып көрдіңіз бе, неге біз тек кішкентай кезде ғана сурет саламыз?
Вы не задумывались, почему мы рисуем только маленькими?

Жасөспірім шақта сурет салу біздің өмірімізден бірте-бірте жоғалып кетеді.
В подростковом возрасте рисование куда-то исчезает из нашей жизни.

Біз есейгенде, көпшілігіміз сурет сала алмаймыз деп айтамыз, себебі бізде ондай талант жоқ деп ойлаймыз.
Когда мы вырастаем, большинство из нас говорит, что не умеет рисовать, потому что нет такого таланта.

Ал мен сізбен бұл туралы таласуға дайынмын.
А я готов с вами поспорить.

Көпшілігіміз әдемі сурет сала алмаймыз, себебі бастауыш сыныптарда бұл әуестікті тастап, оны әрі қарай дамытпадық.
Большинство из нас не умеет красиво рисовать, потому что в начальных классах мы бросили это увлечение и не продолжили его развивать.

📘 ГРАММАТИКА: «–УЫ / –УІ + –НЫҢ / –НІҢ + СЕБЕБІ» — ПРИЧИНА ТОГО, ЧТО… 🔽

📑 Пример из текста:
сурет сала алмауымыздың себебі
причина того, что мы не умеем рисовать

🔍 Разбираем: сурет сала алмауымыздың
сурет салу — рисовать
сурет сала алу — мочь рисовать
сурет сала алмау — не мочь / не уметь рисовать
сурет сала алмауымыз — то, что мы не умеем рисовать
-дың — ілік септік жалғауы (родительный падеж)

👉 дословно:
«причина того, что мы не умеем рисовать»
👉 по смыслу:
«причина нашего неумения рисовать»

🔍 Разбираем: себебі
себеп — причина
-і — III жақ тәуелдік жалғауы (притяжательное окончание 3 лица)

👉 дословно:
«его причина»
👉 по смыслу:
«причина»

📐 Схема:
етістік + қимыл атауы + тәуелдік + ілік септік + себебі
келмеуінің себебі — причина того, что он не пришёл
ұмытуымның себебі — причина того, что я забыл
жеңілуіміздің себебі — причина нашего поражения

📌 Как работает конструкция:
👉 В казахском языке действие может превращаться в понятие или процесс.
келу — приход
келмеу — неприход / то, что не пришёл
түсіну — понимание
түсінбеу — непонимание
👉 После этого к форме можно добавлять:
— притяжательные окончания
— падежи
— слова: себебі, мақсаты, мәні, нәтижесі и т.д.

📌 Эта модель очень часто используется:
👉 в разговорной речи
👉 в статьях
👉 в новостях
👉 в объяснениях причин и явлений

🧩 Примеры:
Көпшілігіміздің сурет сала алмауымыздың себебі — тәжірибенің аздығы.
Причина того, что многие из нас не умеют рисовать — недостаток практики.
Оның кешігуінің себебі — жолдағы кептеліс.
Причина его опоздания — пробка на дороге.
Біздің жеңілуіміздің басты себебі — дайындықтың әлсіздігі.
Главная причина нашего поражения — слабая подготовка.
Сенің шаршауыңның себебі — ұйқының аздығы.
Причина твоей усталости — недостаток сна.
Олардың келмеуінің себебін ешкім түсінбеді.
Никто не понял причину того, что они не пришли.
Бұл жобаның тоқтауының себебі қаржы мәселесі болды.
Причиной остановки этого проекта стала финансовая проблема.
Кейде адамдардың бір-бірін түсінбеуінің себебі — бірін-бірі тыңдамауы.
Иногда причина того, что люди не понимают друг друга — в том, что они не слушают друг друга.
Оның ұзақ жауап бермеуінің себебі — жұмыстың көптігі.
Причина того, что он долго не отвечал — большая загруженность.
Оның үндемеуінің мәнін кейін түсіндім.
Позже я понял смысл того, почему он молчал.
Бұл әдісті қолдануының нәтижесі жақсы болды.
Результат того, что он использовал этот метод, оказался хорошим.
Адамдардың кітап оқымауының басты себебі — уақыт жетіспеуі.
Главная причина того, что люди не читают книги — нехватка времени.


📅 349-КҮН / 349-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🛡 ҚАЗАҚСТАНДА ОТАН ҚОРҒАУШЫЛАР КҮНІ ҚАЛАЙ ПАЙДА БОЛДЫ
КАК ПОЯВИЛСЯ ПРАЗДНИК ЗАЩИТНИКА ОТЕЧЕСТВА В КАЗАХСТАНЕ

📌 Глагол дня: қорғау – защищать

Бәріміз білетіндей, 1991 (мың тоғыз жүз тоқсан бірінші) жылғы 16 (он алтыншы) желтоқсанда Қазақстан өзінің тәуелсіздігін жариялады, ал 5 (бес) айдан кейін — 1992 (мың тоғыз жүз тоқсан екінші) жылғы 7 (жетінші) мамырда Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті, Жоғарғы Бас қолбасшы Нұрсұлтан Назарбаев ұлттық Қарулы күштерді құру туралы жарлыққа қол қойды.
Как мы знаем, 16 декабря 1991 года Казахстан провозгласил свою независимость, а через 5 месяцев 7 мая 1992 года первый президент Казахстана, Верховный главнокомандующий Нурсултан Назарбаев, подписал указ о создании национальных Вооружённых сил Республики Казахстан.

Мемлекет әскерсіз болуы мүмкін бе? Жоқ, әрине!
Разве может быть государство без армии? Нет не может!

Кез келген мемлекетке елді сыртқы қауіптерден қорғау, мемлекеттік шекараларды күзету, төтенше жағдайларды жоюға қатысу, бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау үшін әскер қажет.
Любому государству нужна армия, чтобы защищать страну от внешних угроз, охранять государственные границы, участвовать в ликвидации чрезвычайных ситуаций, поддерживать мир и стабильность.

Жаңа армияның негізін бұрын Қазақ КСР-інің (Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының) Қарулы күштеріне қараған әскери бөлімдер, техника мен офицерлер құрады.
Основой новой армии стали военные части, техника и офицеры, которые ранее относились к Вооружённым силам Казахской ССР.

Уақыт өте келе Қазақстан өзінің қорғаныс жүйесін, әскери басқару құрылымын, рәміздерін және әскери антын қалыптастыра бастады.
Постепенно страна начала формировать собственную систему обороны, военное руководство, символику и присягу.

Содан бері бұл күн «Отан қорғаушылар күні» ретінде аталып өтеді.
И этот день стал “Днем защитника Отечества”.

Бұл күні әскери қызметкерлерді, ардагерлерді және Отан игілігі үшін қызмет етіп жүрген немесе қызмет еткен азаматтарды құттықтайды.
В этот день поздравляют военнослужащих, ветеранов и всех, кто служит или служил на благо Родины.

Көптеген қалаларда мерекелік іс-шаралар, концерттер және әскери қызметкерлерді марапаттау рәсімдері өткізіледі.
Во многих городах проходят праздничные мероприятия, концерты и церемонии награждения военных.

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ҚОРҒАУ» 🔽
(оборонять, охранять, защищать, оградить, оберегать, ограждать, сохранять)

Спряжение глагола «қорғау» во всех временах и наклонениях казахского языка.

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен қорғаймын
біз қорғаймыз
сен қорғайсың
сендер қорғайсыңдар
Сіз қорғайсыз
Сіздер қорғайсыздар
ол қорғайды
олар қорғайды

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен қорғап жатырмын
біз қорғап жатырмыз
сен қорғап жатырсың
сендер қорғап жатырсыңдар
Сіз қорғап жатырсыз
Сіздер қорғап жатырсыздар
ол қорғап жатыр
олар қорғап жатыр

🧠 Формула:
қорға + п + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен қорғадым
біз қорғадық
сен қорғадың
сендер қорғадыңдар
Сіз қорғадыңыз
Сіздер қорғадыңыздар
ол қорғады
олар қорғады

🧠 Формула:
қорға + ды + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)

мен қорғағанмын
біз қорғағанбыз
сен қорғағансың
сендер қорғағансыңдар
Сіз қорғағансыз
Сіздер қорғағансыздар
ол қорғаған
олар қорғаған

🧠 Формула:
қорға + ған + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен қорғаппын
біз қорғаппыз
сен қорғапсың
сендер қорғапсыңдар
Сіз қорғапсыз
Сіздер қорғапсыздар
ол қорғапты
олар қорғапты

🧠 Формула:
қорға + п + пын / ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен қорғайтынмын
біз қорғайтынбыз
сен қорғайтынсың
сендер қорғайтынсыңдар
Сіз қорғайтынсыз
Сіздер қорғайтынсыздар
ол қорғайтын
олар қорғайтын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен қорғармын
біз қорғармыз
сен қорғарсың
сендер қорғарсыңдар
Сіз қорғарсыз
Сіздер қорғарсыздар
ол қорғар
олар қорғар

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)

мен қорғамақпын
біз қорғамақпыз
сен қорғамақсың
сендер қорғамақсыңдар
Сіз қорғамақсыз
Сіздер қорғамақсыздар
ол қорғамақ
олар қорғамақ

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)

мен қорғасам
біз қорғасақ
сен қорғасаң
сендер қорғасаңдар
Сіз қорғасаңыз
Сіздер қорғасаңыздар
ол қорғаса
олар қорғаса

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)

мен қорғайын
біз қорғайық
сен қорға
сендер қорғаңдар
Сіз қорғаңыз
Сіздер қорғаңыздар
ол қорғасын
олар қорғасын

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)

менің қорғағым келеді
біздің қорғағымыз келеді
сенің қорғағың келеді
сендердің қорғағыларың келеді
Сіздің қорғағыңыз келеді
Сіздердің қорғағыларыңыз келеді
оның қорғағысы келеді
олардың қорғағылары келеді

🔹 12. ЕСІМШЕ
(Причастие)

қорғаған — защищавший / тот, кто защитил
қорғайтын — защищающий / который обычно защищает
қорғар — который защитит / собирающийся защищать

🔹 13. КӨСЕМШЕ
(Деепричастие)

қорғап — защитив / защищая
қорғай — защищая
қорғағалы — собираясь защищать / с тех пор как собирался защищать


📅 350-КҮН / 350-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🏆 ҰТУ ҮШІН ЖЕҢІЛУДІ ЖАҚСЫ КӨРУ КЕРЕК
ЧТОБЫ ВЫИГРЫВАТЬ, НУЖНО ПОЛЮБИТЬ ПРОИГРЫВАТЬ

📌 Глагол дня: ұту - выигрывать

Бір күні мен осы қағиданы түсіндім, содан бері ол маған қиындықтарды жеңуге және сәтсіздіктерден кейін берілмеуге көмектесіп келеді.
Однажды я понял этот принцип, и с тех пор он помогает мне преодолевать трудности и не сдаваться после неудач.

Балаларым кішкентай кезінде ойындарда жеңілгенді қатты ұнатпайтын.
Когда мои дети были маленькими, они очень не любили проигрывать в игры.

Егер жеңіліп қалса, ренжитін, өкпелейтін, тіпті ашуланатын.
Если проигрывали, то расстраивались, обижались и даже психовали.

Мен әрдайым оларды жұбатып: «Уайымдамаңдар, әр жеңіліс сендерді ұтуға жақындатады және баға жетпес тәжірибе береді», — дейтінмін.
Я всегда утешал их и говорил: «Не переживайте, каждый проигрыш приближает вас к победе, и даёт бесценный опыт».

Уақыт өте келе олар үстел ойындарындағы жеңілістерді соншалықты ауыр қабылдамайтын болды.
Со временем они перестали так болезненно воспринимать поражения в настольных играх.

Қазір ұлым "Шахмат" пен "Тулар" ойынын бәрімізден жақсы ойнайды, ал мен — "Монополия" мен "Катанды".
Сейчас сын лучше всех играет в шахматы и флаги, а я — в Монополию и Катан.

Неге олай?
Почему так?

Себебі шахмат — оның сүйікті ойыны, ал Монополия — менікі.
Потому что шахматы — его любимая игра, а Монополия — моя.

Адам қай нәрсеге көбірек жаттықса, сол нәрседе көбірек ұтады.
Каждый выигрывает там, где у него больше всего опыта и практики.

Тәжірибе — баға жетпес нәрсе.
Опыт бесценен.

Бір күні мен әр жеңіліс арқылы тәжірибе жинауды үйрендім.
И однажды я научился получать его через каждый проигрыш.

Жеңілуді жақсы көру — кез келген тәжірибе алу әрекетін жақсы көру деген сөз.
Полюбить проигрывать — значит полюбить сам процесс получения любого опыта.

Бұл тәжірибе жақсы да, жаман да болуы мүмкін.
Этот опыт может быть как положительным, так и отрицательным.

Дәл осы нәрсе уақыт өте келе бізге ұтуға көмектеседі.
И именно это в итоге помогает нам выиграть.

📘 ГРАММАТИКА: «ДЕГЕН СӨЗ» — «ЭТО ЗНАЧИТ» 🔽

📑 Пример из текста:
Жеңілуді жақсы көру — кез келген тәжірибе алу әрекетін жақсы көру деген сөз.
Полюбить проигрывать — значит полюбить сам процесс получения любого опыта.

🔍 Разбираем: деген сөз
деу — говорить, сказать
–ген — есімше жұрнағы (суффикс причастия)
деген — «означающий», «говорящий о чём-то»
сөз — слово
👉 деген сөз — буквально:
«это значит», «это означает»

📌 Значение: ойды түсіндіру, қорытындылау немесе мағынасын нақтылау үшін қолданылады
💡 Перевод:
— это значит…
— это означает…
— это и есть…

📐 Схема: сөйлем / ой + деген сөз
👉 Бұл — жауапкершілік деген сөз.
👉 Көп жаттығу — даму деген сөз.

🧩 Примеры:
Қазақша сөйлеу — күнде жаттығу деген сөз.
Говорить по-казахски — значит тренироваться каждый день.
Уақытты босқа өткізу — мүмкіндікті жоғалту деген сөз.
Тратить время зря — значит терять возможности.
Көп оқу — көп білу деген сөз.
Много читать — значит много знать.
Жеңілуден қорықпау — өсу деген сөз.
Не бояться проигрывать — значит расти.
Адамды тыңдау — оны құрметтеу деген сөз.
Слушать человека — значит уважать его.
Бұл — үлкен тәжірибе деген сөз.
Это значит большой опыт.

📌 Близкие по смыслу выражения:
— дегеніміз
— білдіреді
— болып саналады


📅 351-КҮН / 351-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🎖 9 МАМЫР — ЖЕҢІС КҮНІ
9 МАЯ — ДЕНЬ ПОБЕДЫ

📌 Глагол дня: жеңу - победить, преодолеть

1941 (Мың тоғыз жүз қырық бірінші) жылғы 22 (жиырма екінші) маусымда Германия шабуыл жасамау туралы келісімді бұзып, құрамына Қазақстан кірген Кеңес Одағының шекарасына шабуыл жасады.
22 июня 1941 года Германия, нарушив договор о ненападении, атаковала границы Советского Союза, в который входил Казахстан.

Осы күннен кейін Қазақстанның өмірі түбегейлі өзгерді.
После этого дня жизнь Казахстана кардинально изменилась.

Сол кезде халық саны 6,15 (алты миллион жүз елу мың) миллион болған, әрбір бесінші қазақстандық майданға аттанды — барлығы 1,2 (бір миллион екі жүз мыңнан) миллионнан астам адам.
При населении в 6,15 млн человек на фронт ушёл каждый пятый — всего более 1,2 млн казахстанцев.

Майданнан шамамен 600 (алты жүз) мың адам оралмады.
С фронта не вернулись около 600 тысяч человек.

Ер адамдар майданда соғысып жатқан кезде, тылдағы өмір де толықтай өзгерді.
Пока мужчины сражались, жизнь в тылу полностью изменилась.

Қазақстан алып «майдан арсеналына» айналды.
Казахстан превратился в гигантский «арсенал фронта».

Мұнда 140-тан (жүз қырықтан) астам зауыт көшірілді, ал Шымкент қорғасын зауыты шығарылған әр он оқтың тоғызына қажет қорғасын беріп отырды.
Сюда эвакуировали более 140 заводов, а Чимкентский свинцовый завод давал свинец для 9 из 10 выпущенных пуль.

Соғыс халқымыздың құрамын да мәңгі өзгертті.
Война навсегда изменила и состав нашего народа.

Қазақстанға түрлі ұлт өкілдері — немістер, шешендер, корейлер және басқа да көптеген эвакуацияланған әрі жер аударылған адамдар әкелінді.
В Казахстан привезли сотни тысяч эвакуированных и депортированных людей разных национальностей: немцев, чеченцев, корейцев и многих других.

Жергілікті тұрғындар олармен соңғы нанын бөлісті.
Местные жители делились с ними последним куском хлеба.

Дәл сол кезде қазіргі Қазақстанды көпұлтты әрі қуатты ететін халықтар достығының негізі қаланды.
Именно тогда зародилась та дружба народов, которая делает современный Казахстан таким многонациональным и сильным.

1945 (Мың тоғыз жүз қырық бес) жылғы 9 (тоғызыншы) мамырға қараған түні Германия тізе бүгу туралы актіге қол қойды.
В ночь на 9 мая 1945 года Германия подписала акт о капитуляции.

Осы күн «Жеңіс күні» болып жарияланды.
И этот день стал “Днем Победы”.

Кеңес Одағы соғыста жеңіске жетті және бұл жеңіске Қазақстан да орасан зор үлес қосты.
СССР победил в войне и в этой победе Казахстан внес огромный вклад.

📘 ГРАММАТИКА: «–ҒА/–ГЕ ҚАРАҒАН ТҮНІ» — «В НОЧЬ НА...» 🔽

📑 Пример из текста:
1945 жылғы 9 мамырға қараған түні
в ночь на 9 мая 1945 года

🔍 Разбираем: 9 мамырға қараған түні
қарау — смотреть
–ған — есімше жұрнағы (суффикс причастия)
қараған — «относящийся к чему-либо», «обращённый к чему-либо»
9 мамыр — 9 мая
–ға — барыс септік (дательный падеж)
9 мамырға — «к 9 мая»
қараған — относящийся к
түн — ночь
–і — III жақ тәуелдік жалғауы
түні — конкретная ночь
👉 9 мамырға қараған түні — буквально:
«ночь, относящаяся к 9 мая»

💡 Перевод:
— в ночь на 9 мая
— ночью перед 9 мая

📌 Значение: белгілі бір күннің алдындағы түнді білдіреді

📐 Схема:
күн / дата + –ға/–ге + қараған түні
👉 жұмаға қараған түні
👉 1 қаңтарға қараған түні

🧩 Примеры:
Жаңа жыл 1 қаңтарға қараған түні басталады.
Новый год начинается в ночь на 1 января.
Біз жұмаға қараған түні жолға шықтық.
Мы отправились в путь в ночь на пятницу.
Сенбіге қараған түні қатты жаңбыр жауды.
В ночь на субботу прошёл сильный дождь.
16 желтоқсанға қараған түні қалада мерекелік концерт болды.
В ночь на 16 декабря в городе был праздничный концерт.
Дүйсенбіге қараған түні жолда көлік өте аз болды.
В ночь на понедельник на дороге было очень мало машин.

📌 Близкие по смыслу выражения:
— алдында — перед, до чего-либо
— қарсаңында — накануне, перед событием
— түнде — ночью
— түнімен — всю ночь, целую ночь


📅 352-КҮН / 352-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤝 КӨП ЖЫЛДАН КЕЙІНГІ КЕЗДЕСУ
ВСТРЕЧА СПУСТЯ МНОГО ЛЕТ

📌 Глагол дня: кездестіру - встречать

Алдыңғы күні мен көптен бері араласпаған досымды кездестірдім.
Позавчера я встретил друга, с которым давно не общался.

Ол әлдеқашан Ресейге көшіп кеткен еді, ал алдыңғы күні Алматыға анасы мен ағасына қонаққа келді.
Он уже давно уехал в Россию, а позавчера приехал в Алматы в гости к своей маме и брату.

Бұрын біз онымен ұзақ уақыт бойы сайт жасау саласында бір компанияда жұмыс істедік, Астанаға іссапарларға барып жүрдік, күн сайын жұмыс жобаларын талқылайтынбыз.
Раньше мы с ним долгое время работали в одной компании в сфере разработки сайтов, ездили в командировки в Астану, каждый день обсуждали рабочие проекты.

Тіпті кейде ұрсысып та қалатынбыз, бір жолы тіпті қатты төбелесіп қала жаздадық.
Бывало даже, что ссорились, и один раз чуть серьёзно не подрались.

Сонымен қатар бірге уақыт өткізетінбіз: боулингке, караокеге баратынбыз, тауға жорыққа шығатынбыз, тау велосипедтерімен серуендейтінбіз.
Также мы вместе проводили время: ходили в боулинг, в караоке, в походы в горы, катались на горных велосипедах.

Әр түрлі жағдайлар болды — жанжалдар да, жақсы сәттер де.
Всякое было — и конфликты, и приятные моменты.

Бірақ, әрине, жақсысы көбірек болды.
Но хорошего, конечно, было больше.

Әкесі Ресейде тұрады әрі жасы да ұлғайып қалғандықтан, ол қартайған шағында көмектесу үшін отбасымен бірге сол жаққа көшіп кетуді шешті.
Его отец живёт в России и уже находится в преклонном возрасте, поэтому он решил переехать туда с семьёй, чтобы помогать ему на старости лет.

Жалпы, ескі танысыңды кездестіріп, сөйлесіп, өткен күндерді еске алу өте жағымды екен.
Вообще очень приятно встретить старого знакомого, пообщаться, вспомнить старые времена.

Сөйлескеннен кейін біз ол кетіп қалмай тұрып тағы бір рет кафеде кездесіп, әңгімелесуге келістік.
После общения мы договорились ещё раз встретиться в кафе и пообщаться, пока он не уехал.

📘 ГРАММАТИКА: «–МАЙ ТҰРЫП» — «ПРЕЖДЕ ЧЕМ / ПОКА НЕ» 🔽

📑 Пример из текста:
ол кетіп қалмай тұрып
пока он не уехал

🔍 Разбираем: кетіп қалмай тұрып
кету — уходить, уезжать
қалу — оставаться; во вспомогательных конструкциях усиливает значение завершённости или неожиданности действия
кетіп қалу — уехать, уйти окончательно
–май — болымсыз көсемше жұрнағы (суффикс отрицательной формы деепричастия)
кетіп қалмай — «не уехав», «ещё не уехав»
тұру — стоять, находиться
тұрып — көсемше тұлғасы; в этой конструкции выполняет вспомогательную функцию
👉 кетіп қалмай тұрып — буквально:
«ещё не уехав», «пока ещё не уехал»

💡 Перевод:
— прежде чем уехал
— до того как уехал
— пока не уехал

📌 Значение: бір әрекет болғанға дейінгі уақытты білдіреді

📐 Схема: етістік + –май/–мей, –бай/–бей, –пай/–пей + тұрып
👉 келмей тұрып
👉 айтпай тұрып
👉 жаппай тұрып
👉 кетпей тұрып

🧩 Примеры:
Үйден шықпай тұрып жарықты өшір.
Перед тем как выйти из дома, выключи свет.
Ол кетпей тұрып сөйлесіп алайық.
Давай поговорим, пока он не ушёл.
Тамақ ішпей тұрып дәрі ішпе.
Не пей лекарство до еды.
Ұйықтамай тұрып телефонды өшіремін.
Перед сном я выключаю телефон.
Автобус келмей тұрып адамдар жиналып қалды.
Люди собрались ещё до приезда автобуса.

📌 «–май тұрып» и «–ғанша/-генше»
🔹 –май тұрып
→ акцент на действии, которое нужно успеть сделать ДО другого действия
Кетпей тұрып сөйлес.
Поговори, пока не ушёл.

🔹 –ғанша / –генше
→ акцент на ожидании до определённого момента
Кеткенше күт.
Жди, пока не уйдёт.

📌 Близкие по смыслу выражения:
— дейін — до
— алдында — перед
— бұрын — раньше, до
— қарсаңында — накануне


📅 353-КҮН / 353-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🌙 ТҮСТІ БАСҚАРУ
УПРАВЛЕНИЕ СНОМ

📌 Глагол дня: ояну - просыпаться, пробуждаться

Бұл мен ұйықтап жатқанда болды.
Это произошло, когда я спал.

Түсімде мен үйде жүргендей боламын, кенет бұл түс екенін түсінемін.
Мне снится сон, как будто я нахожусь дома и вдруг понимаю, что это сон.

Мен оянып, ас үйдегі әйеліме барып:
Я просыпаюсь, подхожу к жене на кухне и говорю:

«Қымбаттым, елестетіп көрші, мен түсті басқаруды, тіпті оның ішінде бірге болуды қалай жасауға болатынын ойлап таптым.
“Дорогая, представляешь, я придумал, как сделать сон управляемым и даже находиться в нём вместе.

Бұл үшін біз екеуміз бір жерде кездесетініміз туралы келісіп, сол жерді ойлап ұйықтауымыз керек.
Для этого мы с тобой должны договориться о том, что встретимся в одном и том же месте, и, думая об этом месте, заснуть.

Кәне, байқап көрейікші? — дедім.
Давай попробуем так сделать?”

Ол келісті.
Она согласилась.

Біз диванға барып, қол ұстастық та, “Көк-Төбеде” кездесеміз деп келісіп, көзімізді жұмып ұйықтап кеттік.
И мы пошли на диван, взялись за руки, договорились о том, что встретимся на “Кок-Тобе”, закрыли глаза и уснули.

Біраз уақыттан кейін мен көлікке отырып, түсімде “Көк-Төбеге” қарай кеттім.
Через некоторое время я сел в машину и поехал во сне на “Кок-Тобе”.

Ол әлдеқашан сонда екен.
Она уже была там.

— Сен мұнда қалай сонша тез келіп қалдың? — деп сұрадым мен.
“Как ты так быстро здесь оказалась?” — спросил я.

— Мен ұшып келдім!
— Я прилетела!

— А-а, иә ғой, түсте ұшуға болады екен ғой.
— А, ну да, во сне же можно летать.

Көрдің бе, біз екеуміз бір түсте сөйлесіп жүрміз.
Вот видишь, мы с тобой в одном сне общаемся.

Ал, енді оянамыз ба?
Ну что, просыпаемся?

Біз ояндық.
Мы проснулись.

— Көрдің бе, мен саған түстерді басқаруды үйренгенімді айттым ғой.
“Вот видишь, я же говорил, что научился управлять снами”.

Сол сәтте мен шынымен оянып кеттім…
И тут я проснулся…

📘 ГРАММАТИКА: СПРЯЖЕНИЕ ГЛАГОЛА «ОЯНУ» 🔽
(просыпаться, пробуждаться)

Спряжение глагола «ояну» во всех временах и наклонениях казахского языка.

🔹 1. АУЫСПАЛЫ ОСЫ / КЕЛЕР ШАҚ
(Настоящее обычное / уверенное будущее)

мен оянамын
біз оянамыз
сен оянасың
сендер оянасыңдар
Сіз оянасыз
Сіздер оянасыздар
ол оянады
олар оянады

🔹 2. НАҚ ОСЫ ШАҚ
(Действие происходит сейчас)

мен оянып жатырмын
біз оянып жатырмыз
сен оянып жатырсың
сендер оянып жатырсыңдар
Сіз оянып жатырсыз
Сіздер оянып жатырсыздар
ол оянып жатыр
олар оянып жатыр

🧠 Формула:
оян + ып + жатыр + личное окончание

🔹 3. ЖЕДЕЛ ӨТКЕН ШАҚ
(Простое прошедшее время)

мен ояндым
біз ояндық
сен ояндың
сендер ояндыңдар
Сіз ояндыңыз
Сіздер ояндыңыздар
ол оянды
олар оянды

🧠 Формула:
оян + ды + личное окончание

🔹 4. БҰРЫНҒЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Давнопрошедшее — говорящий был свидетелем)

мен оянғанмын
біз оянғанбыз
сен оянғансың
сендер оянғансыңдар
Сіз оянғансыз
Сіздер оянғансыздар
ол оянған
олар оянған

🧠 Формула:
оян + ған + личное окончание

🔹 5. КҮМӘНДІ ӨТКЕН ШАҚ
(Неочевидное прошедшее)

мен ояныппын
біз ояныппыз
сен ояныпсың
сендер ояныпсыңдар
Сіз ояныпсыз
Сіздер ояныпсыздар
ол ояныпты
олар ояныпты

🧠 Формула:
оян + ып + пын / ты

🔹 6. АУЫСПАЛЫ ӨТКЕН ШАҚ
(Повторяющееся действие в прошлом)

мен оянатынмын
біз оянатынбыз
сен оянатынсың
сендер оянатынсыңдар
Сіз оянатынсыз
Сіздер оянатынсыздар
ол оянатын
олар оянатын

🔹 7. БОЛЖАЛДЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Предположительное будущее)

мен оянармын
біз оянармыз
сен оянарсың
сендер оянарсыңдар
Сіз оянарсыз
Сіздер оянарсыздар
ол оянар
олар оянар

🔹 8. МАҚСАТТЫ КЕЛЕР ШАҚ
(Будущее намерения)

мен оянбақпын
біз оянбақпыз
сен оянбақсың
сендер оянбақсыңдар
Сіз оянбақсыз
Сіздер оянбақсыздар
ол оянбақ
олар оянбақ

🔹 9. ШАРТТЫ РАЙ
(Условное наклонение)

мен оянсам
біз оянсақ
сен оянсаң
сендер оянсаңдар
Сіз оянсаңыз
Сіздер оянсаңыздар
ол оянса
олар оянса

🔹 10. БҰЙРЫҚ РАЙ
(Повелительное наклонение)

мен оянайын
біз оянайық
сен оян
сендер ояныңдар
Сіз ояныңыз
Сіздер ояныңыздар
ол оянсын
олар оянсын

🔹 11. ҚАЛАУ РАЙ
(Желательное наклонение)

менің оянғым келеді
біздің оянғымыз келеді
сенің оянғың келеді
сендердің оянғыларың келеді
Сіздің оянғыңыз келеді
Сіздердің оянғыларыңыз келеді
оның оянғысы келеді
олардың оянғылары келеді

🔹 12. ЕСІМШЕ
(Причастие)

оянған — проснувшийся / тот, кто проснулся
оянатын — просыпающийся / который обычно просыпается
оянар — который проснётся / собирающийся проснуться

🔹 13. КӨСЕМШЕ
(Деепричастие)

оянып — проснувшись / просыпаясь
ояна — просыпаясь
оянғалы — собираясь проснуться / с тех пор как собирался проснуться


📅 354-КҮН / 354-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

💪 ҚЫРЫҚ ЖАСТАН КЕЙІНГІ ЖАТТЫҒУ — ҚАЖЕТТІЛІК
ТРЕНИРОВКИ ПОСЛЕ 40 — ЭТО НЕОБХОДИМОСТЬ

📌 Глагол дня: жаттығу, жаттығу жасау — тренироваться

Мектепте және студенттік кезде мен анда-санда әртүрлі спорттық жаттығуларға барғанды ұнататынмын.
В школьном и студенческом возрасте я любил время от времени ходить на всякие спортивные тренировки.

Неге маған жаттығу жасау керек болды?
Зачем мне нужно было тренироваться?

Мен қыздарға ұнау үшін күшті және әдемі болғым келетін.
Я хотел быть сильным и красивым, чтобы нравиться девочкам.

Ақырында мен өзіме әйел тапқан кезде, мұндай мақсат енді өзекті болмай қалды.
Когда я в итоге нашёл себе жену, такая задача уже перестала быть актуальной.

Оның үстіне әртүрлі күйбең тіршілік пайда болды: жұмыс, бала-шаға — жаттығуға да мұрша болмады.
Да и появились всякие заботы, работа, дети — уже стало не до тренировок.

Бірақ қырықтан асқан соң, қайтадан жаттығуды бастауым керек екенін сезіне бастадым.
Но после 40 лет я стал ощущать, что мне снова нужно начать тренироваться.

Не үшін?
Для чего?

Енді сұлулық үшін емес, өзімді жақсы сезіну үшін.
Теперь уже не для красоты, а чтобы чувствовать себя хорошо.

Өйткені уақыт өте келе ағза өзінің икемділігін, қуатын және күшін жоғалта бастайды.
Потому что со временем организм начинает терять свою гибкость, энергичность и силу.

Оған қоса іш те шыға бастайды, дененің басқа жерлеріндегі пішін де бұрынғыдай әдемі болмай қалады.
Ну и также вырастает живот, и в других местах форма тела становится уже не такой красивой.

Өзіңді жақсы сезініп, жақсырақ көріну үшін үнемі жаттығу жасау керек.
И чтобы чувствовать себя хорошо и выглядеть лучше, нужно постоянно тренироваться.

Әртүрлі пайдалы жаттығулар жасау үшін мен өзіме жаттығу төсеніші мен іш бұлшықеттерді жаттықтыратын дөңгелек сатып алдым, ал гантельдерді кейде ұлымнан алып тұрамын.
Чтобы делать разные полезные упражнения, я купил себе коврик для упражнений и колесо для тренировки пресса, а гантели иногда беру у сына.

📘 ГРАММАТИКА: «–ҒЫМ / –ГІМ КЕЛЕТІН» — «МНЕ ХОТЕЛОСЬ СДЕЛАТЬ» 🔽

📑 Пример из текста:
әдемі болғым келетін
я хотел быть красивым

🔍 Разбираем: әдемі болғым келетін
әдемі болу — быть красивым
бол — быть, становиться
–ғы / –гі / –қы / –кі — суффикс, который придаёт значение желания или намерения
болғы — основа со значением желания что-то сделать
–м — тәуелдік жалғауының І жақ формасы
(притяжательная форма первого лица)
болғым — буквально:
«моё желание быть»
келу — приходить
👉 болғым келу — хотеть быть, желанию быть приходить
келетін — форма привычного или повторяющегося действия в прошлом
👉 болғым келетін — «я хотел быть», «мне хотелось быть», «мое желание быть приходило».

💡 В разговорной речи:
болғым келетін
часто является сокращением от:
болғым келетін еді

📐 Схема: етістік + –ғы/–гі/–қы/–кі + тәуелдік жалғауы + келу
👉 барғым келеді — я хочу пойти
👉 айтқысы келді — он хотел сказать
👉 ұйықтағымыз келеді — мы хотим спать
👉 үйренгің келе ме? — ты хочешь научиться?

📌 Выбор суффикса:
–ғы / –гі / –қы / –кі выбираются по законам сингармонизма и последнему звуку основы
👉 бар + ғым
👉 кел + гім
👉 айт + қым
👉 іш + кім

🧩 Примеры:
Мен қазақ тілін үйренгім келді.
Я хотел выучить казахский язык.
Бала далаға шыққысы келді.
Ребёнок хотел выйти на улицу.
Оның таңертең жүгіргісі келетін еді.
Ему хотелось бегать по утрам.
Біз теңізге барғымыз келеді.
Мы хотим поехать на море.
Мен кішкентай кезімде суретші болғым келетін.
В детстве я хотел стать художником.
Кеше түнімен ұйықтағым келмеді.
Вчера ночью мне не хотелось спать.

📌 Отрицание:
етістік + –ғы/–гі/–қы/–кі + тәуелдік жалғауы + келмейді / келмеді
👉 барғым келмейді — мне не хочется идти
👉 айтқысы келмеді — ему не хотелось говорить
👉 жұмыс істегіміз келмейді — нам не хочется работать

📌 Окончания в разных лицах:
мен барғым келеді — я хочу пойти
сен барғың келеді — ты хочешь пойти
Сіз барғыңыз келеді — вы хотите пойти
ол барғысы келеді — он/она хочет пойти
біз барғымыз келеді — мы хотим пойти

📌 Близкие по смыслу выражения:
— армандау — мечтать
— қалау — желать
— ниеттену — намереваться
— жоспарлау — планировать


📅 355-КҮН / 355-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🏢 АЛМАТЫДАҒЫ ЕСКІ ҮЙЛЕРДІ ЖАҢАРТУ
ОБНОВЛЕНИЕ СТАРЫХ ДОМОВ В АЛМАТЫ

📌 Глагол дня: бояу - красить

Қазақстанның басқа қалаларында жағдай қалай екенін білмеймін, бірақ Алматыда үнемі жаңа тұрғын үйлер салынып жатады.
Я не знаю, как обстоят дела в других городах Казахстана, но в Алматы постоянно строят новые жилые здания.

Кейде ештеңе жоқ жерге салады, ал кейде ескі құрылыстарды бұзып, олардың орнына жаңа үйлер тұрғызады.
Иногда строят там, где ничего не было, а иногда сносят старые постройки и на их месте возводят новые дома.

Ал әлі де жақсы жағдайда тұрған ескі кеңестік ғимараттарды не істеу керек?
А что делать со старыми советскими зданиями, которые ещё находятся в нормальном состоянии?

Биыл олар үшін де бір шешім табылды.
В этом году и для них нашли применение.

Оларды жаппай қайтадан бояй бастады.
Их начали массово перекрашивать.

Ал бояғаннан кейін үйдің қасбетін жарықтандыруды орнатады, кешке бұл әдемі әрі заманауи көрінеді.
А после покраски устанавливают подсветку, и вечером это выглядит красиво и современно.

Бір жағынан, мұның бәрі әдемі көрінеді, бірақ мен әкім болсам, жарықтандыру орнатпас едім.
С одной стороны, всё это красиво, но если бы я был мэром, то не стал бы устанавливать подсветку.

Өйткені бұл — электр энергиясына кететін қосымша шығын.
Потому что это дополнительные расходы на электроэнергию.

Бірақ бұл жаңартудың да бір кемшілігі бар.
Но у этого обновления есть еще один минус.

Тек жол бойындағы үйлерді ғана бояған еді.
Покрасили только дома вдоль дороги.

Ал аулаларға кірсең, қалған үйлер бұрынғыдай боялмаған күйінде қалып қойған.
А если зайти во дворы, остальные дома так и остались непокрашенными.

Яғни әдемілігі тек жол жақтан ғана көрінеді.
То есть красота видна только с дороги.

Сондықтан бұл жаңарту сәл күмәнді болып шықты.
Поэтому обновление получилось немного сомнительным.

📘 ГРАММАТИКА: «–СА/-СЕ … –Р ЕДІ» — «ЕСЛИ БЫ … ТО» 🔽

📑 Пример из текста:
мен әкім болсам, жарықтандыру орнатпас едім
если бы я был мэром, то не стал бы устанавливать подсветку

🔍 Разбираем: әкім болсам, орнатпас едім
әкім — мэр
болу — быть
–са/-се — шартты рай жұрнағы
(суффикс условного наклонения)
болсам — «если бы я был»
орнату — устанавливать
–пас — болымсыз болжалды келер шақ формасы
(отрицательная форма предположительного будущего времени)
орнатпас — «не станет устанавливать»
еді — вспомогательное слово, которое делает действие условным, предполагаемым или нереальным
орнатпас едім — «не стал бы устанавливать», «не установил бы»

👉 мен әкім болсам, жарықтандыру орнатпас едім — буквально:
«если бы я был мэром, подсветку не устанавливал бы»

💡 Перевод:
— если бы я был...
— то я бы сделал...
— то я бы не сделал...

📐 Схема: 👉 етістік + –са/-се + етістік + –р/-ар/-ер + еді
👉 болсам, істер едім
👉 барсам, көрер едім
👉 уақытым болса, көмектесер едім

📌 Отрицательная форма:
👉 бармас едім
👉 айтпас едім
👉 сатып алмас едім

📊 Жіктелуі / Спряжение:
🔹 Мен
болсам → оқыр едім / оқымас едім
если бы я был → я бы почитал / не почитал

🔹 Сен
болсаң → оқыр едің / оқымас едің
если бы ты был → ты бы почитал / не почитал

🔹 Сіз
болсаңыз → оқыр едіңіз / оқымас едіңіз
если бы вы были → вы бы почитали

🔹 Ол
болса → оқыр еді / оқымас еді
если бы он(а) был(а) → он(а) бы почитал(а)

🔹 Біз
болсақ → оқыр едік / оқымас едік
если бы мы были → мы бы почитали

🔹 Сендер
болсаңдар → оқыр едіңдер / оқымас едіңдер
если бы вы были → вы бы почитали

🔹 Сіздер
болсаңыздар → оқыр едіңіздер / оқымас едіңіздер
если бы вы были → вы бы почитали (вежл.)

🔹 Олар
болса → оқыр еді / оқымас еді
если бы они были → они бы почитали

🧩 Примеры:
Мен бай болсам, көп ел аралар едім.
Если бы я был богатым, то много путешествовал бы.
Мен сенің орныңда болсам, олай істемес едім.
Если бы я был на твоём месте, я бы так не сделал.
Уақытым көп болса, қазақ тілін көбірек оқыр едім.
Если бы у меня было больше времени, я бы больше изучал казахский язык.
Мен әкім болсам, бұл жерге саябақ салар едім.
Если бы я был мэром, я бы построил здесь парк.
Ақшам болса, жаңа телефон сатып алар едім.
Если бы у меня были деньги, я бы купил новый телефон.

📌 «–са/-се» и «егер»
🔹 Очень часто используется со словом «егер» — «если»
Егер уақытым болса, келер едім.
Если бы у меня было время, я бы пришёл.

🔹 Но в разговорной речи «егер» часто опускается:
Уақытым болса, келер едім.
Если бы было время, пришёл бы.

📌 В разговорной речи
Иногда в разговорной речи форма «еді» может опускаться:
Уақытым болса, келемін.
Если будет время, приду.

Но форма с «еді» звучит более условно и ближе к значению «если бы».

📌 Близкие по смыслу выражения:
— егер — если
— онда — тогда
— сол жағдайда — в таком случае
— менің орнымда болсаң — если бы ты был на моём месте


📅 356-КҮН / 356-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

👶 МАНЕЖ — СӘБИЛЕРГЕ АРНАЛҒАН КЕРЕМЕТ ӨНЕРТАБЫС
МАНЕЖ — ГЕНИАЛЬНОЕ ИЗОБРЕТЕНИЕ ДЛЯ МАЛЫШЕЙ

📌 Глагол дня: еңбектеу - ползать

Балалар дүниеге келгенде, ата-аналар оларға қоршауы бар балалар манежін сатып алады.
Когда дети рождаются, родители покупают им детский манеж — мебель с ограждением.

Алғашқы кезде балалар жүре алмайды, сондықтан олар төрттағандап еңбектейді.
Первое время дети не умеют ходить, поэтому они ползают на четвереньках.

Оларды манежге орналастырады, сол жерде олар ойыншықтармен ойнайды, еңбектейді және манеждің қабырғаларына жармасып өрмелейді.
Их помещают в манеж, где они играют с игрушками, ползают и карабкаются, ухватившись за стенки манежа.

Шын мәнінде, балалар манежі — баланың тезірек жүруді үйренуіне көмектесетін керемет өнертабыс.
На самом деле детский манеж — это гениальное изобретение, которое помогает ребёнку быстрее научиться ходить.

Бұл қалай жұмыс істейді?
Как это работает?

Манеждің кеңістігі шектеулі, ал қабырғалары торлы болып келеді.
Манеж имеет ограниченное пространство и решётчатые стенки.

Кішкентай бала осы шектеулерді сезінеді, жабық кеңістікті байқайды да, сыртқа шыққысы келеді.
Маленький человечек чувствует эти ограничения, ощущает закрытое пространство и хочет выбраться.

Ол манеждің таяқшаларынан ұстап, жоғары тартылып, созылып, бойын тіктеп, манеждің биіктігі жеткілікті болғандықтан, өздігінен аяққа тұрады.
Он хватается за рейки, подтягивается, тянется вверх и автоматически встаёт на ноги, потому что высота манежа достаточно большая.

Содан кейін бала манеждің таяқшаларынан ұстап, оның ішінде аяғымен жүріп, жүруге жаттығады.
Далее, держась за рейки, ребёнок уже передвигается по манежу на ногах, тренируясь ходить.

Осылайша бала өте тез жүруді үйренеді.
Вот так ребёнок очень быстро учится ходить.

📘 ГРАММАТИКА: «ҚОРШАУЫ БАР» — «ИМЕЮЩИЙ ЧТО-ТО» 🔽

📑 Пример из текста:
қоршауы бар балалар манежі
детский манеж с ограждением

🔍 Разбираем: қоршауы бар
қоршау — ограждение
–ы — III жақ тәуелдік жалғауы
(притяжательное окончание 3 лица)
қоршауы — ограждение этого предмета / имеющееся ограждение
бар — есть, имеется
👉 қоршауы бар — буквально:
«имеющий ограждение»
«у которого есть ограждение»

💡 Перевод:
— с ограждением
— имеющий ограждение
— у которого есть ограждение

📌 В школьной грамматике такая конструкция часто рассматривается как:
күрделі анықтауыш (сложное определение)

📐 Схема: зат (объект-признак) + тәуелдік жалғауы + бар + негізгі зат
👉 балконы бар пәтер
👉 камерасы бар телефон
👉 түймесі бар қалам

🔍 Разбираем схему:
балкон — объект-признак
–ы — III жақ тәуелдік жалғауы
бар — есть
пәтер — основной предмет
👉 балконы бар пәтер
буквально:
«квартира, у которой есть балкон»

🧩 Примеры:
Интернеті бар кеңсе табу қиын емес.
Найти офис с интернетом несложно.
Түймесі бар қалам маған ыңғайлы.
Ручка с кнопкой мне удобна.
Балконы бар пәтер қымбатырақ болады.
Квартира с балконом обычно дороже.
Балконы бар пәтердің бағасы жоғары.
Цена квартиры с балконом выше.
Дөңгелегі бар чемоданды алып жүру оңай.
Чемодан с колёсиками легко возить.
Камерасы бар телефон қазір бәрінде бар.
Телефон с камерой сейчас есть у всех.
Wi-Fi бар кафеде отыру ыңғайлы.
Удобно сидеть в кафе с Wi-Fi.
Кондиционері бар бөлмеде жазда салқын болады.
В комнате с кондиционером летом прохладно.

📌 Қарсы мағынасы/ С отрицанием:
камерасы жоқ телефон
телефон без камеры
балконы жоқ пәтер
квартира без балкона

📌 Заменяемая конструкция:
Кейбір жағдайда бұл мағынаны –лы / –лі, –ды / –ді, –ты / –ті жұрнақтары арқылы да беруге болады.

👉 түймесі бар қалам
👉 түймелі қалам

👉 қанаты бар құс
👉 қанатты құс


📅 357-КҮН / 357-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

⛔️ АЙНАЛАМЫЗДАҒЫ АДАМДАР ЖОЛ БЕЛГІЛЕРІНЕ ҰҚСАЙДЫ
ЛЮДИ, ОКРУЖАЮЩИЕ НАС, ПОХОЖИ НА ДОРОЖНЫЕ ЗНАКИ

📌 Глагол дня: нұсқау - указывать

Жол белгілері — адамзаттың ең керемет өнертабыстарының бірі.
Дорожные знаки — одно из гениальных изобретений человечества.

Олар сапарды жеңілдетеді, алда не күтіп тұрғанын ескертеді және қажетті жерге аман-есен жету үшін қай бағытта жүру керектігін нұсқайды.
Они облегчают поездку, предупреждают о том, что ждёт впереди, и указывают, в каком направлении нужно ехать, чтобы благополучно добраться до нужного места.

Қазір бізде бұдан да заманауи құрал бар — телефондағы навигатор.
Сейчас у нас есть ещё более современный инструмент — навигатор в телефоне.

Ол сенімді дауыспен және интерактивті карта арқылы дұрыс бағытты жол белгілеріне қарағанда әлдеқайда жақсы нұсқап көрсетеді.
Он уверенным голосом и с помощью интерактивной карты указывает правильное направление гораздо лучше, чем дорожные знаки.

Осындай құралдың арқасында тіпті тәжірибесіз адамның өзі де жолдан жаңылмай, қажетті орынды оңай таба алады.
Благодаря такому инструменту даже неопытный человек может легко найти нужное место, не сбившись с пути.

Философиялық тұрғыдан қарасақ, біздің өміріміздегі әрбір адам да белгілі бір дәрежеде жол белгісіне ұқсайды.
Если посмотреть с философской точки зрения, каждый человек в нашей жизни в какой-то степени похож на дорожный знак.

Әр адамның өз тәжірибесі, өз білімі және өз өмір жолы бар.
У каждого человека есть свой опыт, свои знания и свой жизненный путь.

Кейде тіпті бір ауыз сөздің өзі бізге дұрыс бағыт нұсқап, маңызды шешім қабылдауға көмектеседі.
Иногда даже одна фраза может указать нам правильное направление и помочь принять важное решение.

Ал бүкіл өміріміз ұзақ жол сияқты.
А вся наша жизнь похожа на длинную дорогу.

Өмірде біз әртүрлі адамдарды кездестіреміз, солар арқылы қай бағытта жүру керек екенін, неден сақтану қажет екенін және қандай шешімнің дұрыс болатынын түсіне аламыз.
Мы встречаем в жизни разных людей, и через них можем понять, куда нужно двигаться, чего следует избегать и какое решение будет правильным.

Егер өмір жолымызда кездесетін адамдарға мұқият қарап, олардың сөздеріне құлақ асатын болсақ, өміріміз жеңіл әрі жайлы болады.
Если мы будем внимательно относиться к людям, которых встречаем на своём жизненном пути, и прислушиваться к их словам, наша жизнь станет легче и комфортнее.

Сонда біз мақсаттарымызға да тезірек жете бастаймыз.
Тогда мы начнём быстрее достигать своих целей.

Ең бастысы — сұрақ қоюдан қорықпау және берілген жауаптарды тыңдай білуді үйрену.
Самое главное — не бояться задавать вопросы и уметь слушать ответы.

📘 ГРАММАТИКА: «КЕРЕКТІГІН» — «ТО, ЧТО НУЖНО» 🔽

📑 Пример из текста:
қай бағытта жүру керектігін нұсқайды
указывают, в каком направлении нужно ехать

🔍 Разбираем: жүру керектігін
жүру — ехать / идти / двигаться
керек — нужно, необходимо
👉 жүру керек
— нужно ехать
— нужно двигаться

📌 Когда такая конструкция становится частью сложного предложения, она начинает вести себя как существительное.
📌 В школьной и академической грамматике это рассматривается как заттанған құрылым - субстантивированная конструкция
🔍 керек — нужно
–тік / –дік / –тық / –тік — суффикс, образующий абстрактное понятие
👉 керек → керектік
необходимость
📌 Затем добавляется III жақ тәуелдік жалғауы: –і
👉 керектігі
«то, что нужно»
«необходимость чего-либо»
📌 Потом добавляется табыс септік: –н
👉 керектігін
«то, что нужно» как объект действия

📐 Схема: Тұйық\ етістік\ +\ керек\ +\ -тік/-дік\ +\ III\ жақ\ тәуелдік\ +\ табыс\ септік
жүру — ехать
керек — нужно
керектік — необходимость
керектігі — то, что нужно
керектігін — «то, что нужно» в роли объекта

👉 қай бағытта жүру керектігін нұсқайды
буквально:
«указывают то, в каком направлении нужно ехать»

📌 Почему появляется табыс септік?
Потому что вся конструкция становится объектом действия.
👉 нұсқайды нені? Что указывает?
→ жүру керектігін

🧩 Примеры:
Не істеу керектігін білмеймін.
Я не знаю, что нужно делать.
Қайда бару керектігін айтты.
Он сказал, куда нужно идти.
Қалай жауап беру керектігін түсіндірді.
Он объяснил, как нужно отвечать.
Кімге хабарласу керектігін көрсетті.
Он показал, с кем нужно связаться.
Не таңдау керектігін ойлап жүрмін.
Я думаю, что нужно выбрать.

🔹 Более разговорный вариант:
Не істеу керегін білмеймін.
Я не знаю, что нужно делать.

🔹 Более литературный и официальный вариант:
Не істеу керектігін білмеймін.
Я не знаю, что нужно делать.

📌 Обе формы грамматически правильные и широко употребляются.
📑 Личные формы:
Маған не істеу керегімді айт.
Скажи мне, что мне нужно делать.
Сен не айту керегіңді білесің бе?
Ты знаешь, что тебе нужно сказать?
Біз қайда бару керектігімізді талқыладық.
Мы обсудили, куда нам нужно идти.


📅 358-КҮН / 358-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

⚔️ КЕЙБІР НӘРСЕЛЕРМЕН КҮРЕСУ КЕРЕК, АЛ КЕЙБІРІН ҚАБЫЛДАУ КЕРЕК
С НЕКОТОРЫМИ ВЕЩАМИ НУЖНО БОРОТЬСЯ, А НЕКОТОРЫЕ — ПРИНЯТЬ

📌 Глагол дня: күресу - бороться

Бүкіл өміріміз — күрес, ең алдымен өз-өзімізбен күрес.
Вся наша жизнь — это борьба, и в первую очередь борьба с самим собой.

Жалқаулығын, ашуын және басқа да жаман қасиеттерін жеңе білген адам өмірде көп жетістікке жете алады.
Человек, который научился побеждать свою лень, злость и другие пороки, сможет добиться в жизни очень многого.

Бірақ өмірдегі барлық нәрсемен күресе беру керек емес.
Но не со всеми вещами нужно бороться.

Кейбір нәрселерді жай ғана қабылдау қажет.
Есть то, что необходимо просто принять.

Рейнхольд Нибурдың әйгілі сөзі бар:
Есть известное выражение Рейнхольда Нибура:

«Құдайым, өзгерте алмайтын нәрсені сабырмен қабылдауға, өзгерте алатын нәрсені өзгертуге батылдық бер және осы екеуінің айырмасын түсінетін даналық бере гөр».
«Господи, дай мне спокойствие принять то, что я не могу изменить, мужество изменить то, что я могу, и мудрость, чтобы отличить одно от другого».

Кеше мен витилиго ауруына шалдыққан адамдардың сұхбатын көрдім (https://youtu.be/4hayXvhFanA?si=CeA4HZNOr657yz5s).
Вчера я посмотрел интервью людей с витилиго.

Бұл — теріде дақтар пайда болатын және оны емдеу мүмкін емес ауру.
Это болезнь, при которой кожа покрывается пятнами и которую невозможно вылечить.

Соған қарамастан, олардың көбі өздерін қабылдап, крем жағып жасыруды тоқтатып, сырт келбетін жасырмай, өздерін бақытты сезінеді.
Несмотря на это, многие из них приняли себя, перестали мазаться кремом, скрывать внешность и при этом чувствуют себя счастливыми.

Күш-қуатты өзгерте алмайтын нәрселерге емес, шынымен жеңіске жетуге болатын нәрселерге жұмсаған дұрыс.
Лучше тратить силы на борьбу с тем, где действительно есть шанс на победу, а не на то, что изменить невозможно.

📘 ГРАММАТИКА: КОНСТРУКЦИЯ НА –А/–Е/–Й + –ҒАН/–ГЕН/–ҚАН/–КЕН 🔽

📑 Пример из текста:
жалқаулығын жеңе білген адам
человек, сумевший победить свою лень

🔍 Разбираем: жеңе білген
жеңу — побеждать
–е — көсемше жұрнағы
(суффикс деепричастной формы)
жеңе — форма связи с последующим глаголом
білу — уметь, знать
білген — есімше тұлғасы
(форма причастия прошедшего времени)
👉 жеңе білген — буквально:
«сумевший победить»
«тот, кто смог справиться»

💡 Такая конструкция часто показывает:
— результат
— преодоление
— приобретённый опыт
— действие, которое человеку удалось совершить

📐 Схема: етістік + –а/–е/–й + көмекші етістік + –ған/–ген/–қан/–кен
👉 жеңе білген
👉 төзе білген
👉 мойындай білген
👉 сөйлей алған

🧩 Примеры:
Қорқынышын жеңе білген адам батыл болады.
Человек, сумевший победить свой страх, становится смелым.
Қиындыққа төзе білген адам мықты болады.
Человек, сумевший выдержать трудности, становится сильным.
Қателігін мойындай білген адам өзгереді.
Человек, сумевший признать свои ошибки, меняется.
Уақытты бағалай білген адам көп нәрсеге жетеді.
Человек, сумевший научиться ценить время, многого добивается.
Сөйлей алған адам өз ойын жеткізе алады.
Человек, сумевший высказаться, может донести свою мысль.

📌 Қарсы мағынасы / Отрицательная форма:
жеңе алмаған адам
человек, не сумевший победить

мойындай алмаған адам
человек, не сумевший признать

📌 Близкие конструкции:
👉 сөйлей білетін адам
человек, который умеет говорить

👉 сөйлей білген адам
человек, который сумел подобрать слова / сумел высказаться

📌 Разница:
🔹 –атын / –етін
чаще показывает:
— постоянный навык
— привычное качество
— характеристику человека

👉 сөйлей білетін адам
человек, умеющий говорить

🔹 –ған / –ген
чаще показывает:
— результат
— преодоление
— приобретённый опыт

👉 сөйлей білген адам
человек, сумевший высказаться / найти нужные слова


📅 359-КҮН / 359-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🥊 ТӨБЕЛЕСТІ АҚТАУҒА БОЛАТЫН ЖАҒДАЙЛАР БОЛА МА?
МОЖНО ЛИ ОПРАВДАТЬ КАКУЮ-ЛИБО ДРАКУ?

📌 Глагол дня: төбелесу - драться

Неліктен адамдар төбелеседі?
Почему люди дерутся?

Мүмкін, себебі кейбір мәселелерді сөзбен шешу мүмкін болмай қалады.
Наверное, потому что некоторые вопросы не получается решить при помощи слов.

Көбінесе себеп — бір адамға екінші адамның әрекеті ұнамайды және ол оны тоқтатқысы немесе жазалағысы келеді.
И причиной обычно является то, что одному человеку не нравится поведение другого, и он хочет его остановить или наказать.

Адамдар төбелескен кезде, бұл әрдайым бір немесе екі қатысушының да физикалық әрі психологиялық жарақат алуымен аяқталады.
Когда люди дерутся, это всегда заканчивается физическими и психологическими травмами одного или обоих участников драки.

Және бұл жақсы емес.
И это нехорошо.

Жалпы, жаман әрекеттерді полиция тоқтатуы керек.
Вообще плохое поведение должна останавливать полиция.

Бірақ кейде тез әрекет ету қажет болады, ал кейде біз мәселені полиция арқылы шешкіміз келмей, «зұлым адамды» өзіміз тоқтатқымыз келеді.
Но иногда надо действовать быстро, а иногда мы не хотим решать вопрос через полицию, а сами хотим остановить «злодея».

Мәселе тағы да әр адамның ненің жақсы, ненің жаман екені туралы түсінігінің әртүрлі болуында.
Проблема ещё и в том, что у каждого человека разное понимание того, что хорошо, а что плохо.

Бір адам ешқандай жаман іс жасаған жоқпын деп ойлайды, ал екіншісі басқаша ойлап, оны тоқтатқысы келеді.
И один человек считает, что ничего плохого не сделал, а второй считает по-другому и хочет его остановить.

Менің ойымша, жаман әрекетті тоқтату мақсатындағы төбелесті дұрыс әрекет деп айтуға болады, бірақ оның да қауіптері бар.
Я считаю, что драка с целью остановить злой поступок правильное действие, хотя и имеет риски.

Сені ұрып кетуі мүмкін деген қауіп бар, сондай-ақ соңында өзіңнің қателескен болып шығу қаупі де бар.
Риски того, что ты будешь побит, и риски того, что в итоге ты окажешься не прав.

📘 ГРАММАТИКА: ҚАЛАУ РАЙ / ЖЕЛАТЕЛЬНОЕ НАКЛОНЕНИЕ 🔽

📑 Примеры из текста:
оны тоқтатқысы келеді
он хочет его остановить

жазалағысы келеді
хочет наказать

шешкіміз келмей
не желая решать

өзіміз тоқтатқымыз келеді
мы сами хотим остановить

🔍 Разбираем:
тоқтатқысы келеді
жазалағысы келеді
шешкіміз келмей
тоқтатқымыз келеді

📝 Қалау рай — это форма, которая выражает желание совершить действие.
По-русски мы говорим:
👉 «я хочу»
👉 «мы хотим»
👉 «ему хочется»

🧐 В казахском языке желание часто передаётся через конструкцию, которая буквально показывает желание человека сделать что-то.

📌 Структура желательного наклонения:
Негізгі етістік + қалау рай жұрнағы + тәуелдік жалғау + көмекші етістік

Основа глагола + суффикс желания + притяжательное окончание + вспомогательный глагол
📌 Формула: етістік + –ғы / –гі / –қы / –кі + тәуелдік жалғауы + келеді / келмейді
тоқтату — останавливать
тоқтатқысы
→ желание остановить
келеді
→ приходит
👉 тоқтатқысы келеді
→ хочет остановить (приходит желание остановить)
📌 Выбор аффиксов:
–ғы / –гі
→ после гласных и звонких согласных
–қы / –кі
→ после глухих согласных

Мысалы / Например:
барғысы келеді
→ хочет пойти

көргісі келеді
→ хочет увидеть

айтқысы келеді
→ хочет сказать

ішкісі келеді
→ хочет пить

📌 Личные окончания и смысл:

–м
→ моё желание
→ мне хочется

–ң
→ твоё желание
→ тебе хочется

–сы / –сі
→ его / её желание
→ ему / ей хочется

–мыз / –міз
→ наше желание
→ нам хочется

–ларың / –лерің
→ ваше желание (сендер)
→ вам хочется

–ңыз / –ңіз
→ ваше желание (сіз)
→ вам хочется

–ларыңыз / –леріңіз
→ ваше желание (сіздер)
→ вам хочется

–лары / –лері
→ их желание
→ им хочется

📌 Разбор примеров из текста
оны тоқтатқысы келеді
→ Он / она хочет его остановить

жазалағысы келеді
→ Он / она хочет наказать

өзіміз тоқтатқымыз келеді
→ Мы сами хотим остановить

📌 Форма «келмей»
шешкіміз келмей
→ не желая решать

Здесь используется форма:
келмей
Это деепричастная форма отрицания, которая связывает части предложения.
Полная форма:
шешкіміз келмейді
→ мы не хотим решать

📌 Формы в разных лицах
Барғым келеді.
Я хочу пойти.
Айтқың келеді.
Ты хочешь сказать.
Тоқтатқысы келеді.
Он / она хочет остановить.
Мәселені шешкіміз келеді.
Мы хотим решить проблему.
Үйге қайтқыларың келеді.
Вы хотите вернуться домой.
Сөйлескіңіз келеді.
Вы хотите поговорить.
Бұл туралы білгілеріңіз келеді.
Вы хотите узнать об этом.
Үйге қайтқысы келеді.
Они хотят вернуться домой.

📌 Форма с ілік септік
Более грамматически и литературно верно перед конструкцией использовать ілік септік:

Менің барғым келеді. (Потому что мое желание пойти приходит)
Сенің айтқың келеді.

В нейтральной речи местоимение часто опускается:

Барғым келеді.
Айтқымыз келеді.

📌 Вопросительная форма
Кино көргің келе ме?
Ты хочешь посмотреть фильм?
Кино көргілерің келе ме?
Вы хотите посмотреть фильм?
Сөйлескіңіз келе ме?
Вы хотите поговорить?
Бұл туралы білгілеріңіз келе ме?
Вы хотите узнать об этом?

📌 Отрицательная форма
Барғым келмейді.
Я не хочу идти.
Шешкіміз келмейді.
Мы не хотим решать.
Күткілерің келмейді.
Вы не хотите ждать.
Араласқыларыңыз келмейді.
Вы не хотите вмешиваться.
Сөйлескісі келмейді.
Он / она не хочет разговаривать.

🧩 Примеры:
Бұл мәселені қазір талқылағым келмейді.
Я не хочу сейчас обсуждать этот вопрос.
Ол өзін қорғағысы келеді.
Он хочет защитить себя.
Біз мәселені бейбіт жолмен шешкіміз келеді.
Мы хотим решить вопрос мирным путём.
Сендер кино көргілерің келе ме?
Вы хотите посмотреть фильм?
Сіздер жаңа жоба бастағыларыңыз келеді.
Вы хотите начать новый проект.
Олар жанжалға араласқысы келмейді.
Они не хотят вмешиваться в конфликт.
Балалар далаға шыққысы келеді.
Дети хотят выйти на улицу.
Сіз бұл туралы айтқыңыз келе ме?
Вы хотите об этом сказать?


📅 360-КҮН / 360-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

⚔️ МІНЕ, СОҒЫСТА МАҒАН ЕҢ ҰНАМАЙТЫН НӘРСЕ ОСЫ
ВОТ, ЧТО МНЕ БОЛЬШЕ ВСЕГО НЕ НРАВИТСЯ В ВОЙНЕ

📌 Глагол дня: соғысу - воевать

Соңғы жылдары біз соғыстар мен әскери қақтығыстар туралы жиі еститін болдық.
В последние годы мы всё чаще слышим о войнах и военных конфликтах.

Елдер бір-бірін қылмыстарға айыптап, соғыса бастайды.
Страны обвиняют друг друга в преступлениях и начинают воевать.

Соғыстағы ең қорқыныштысы — соғыс қимылдарына қатысқысы да келмеген қарапайым адамдардың қаза табуы.
Самое страшное в войне — это гибель обычных людей, которые даже не хотели участвовать в боевых действиях.

Бай адамдар соғыстан алысқа кетіп, әскерге барудан қашып, жайлы өмірін жалғастыра алады.
Богатые люди могут уехать подальше от войны, избежать службы в армии и продолжать жить в комфорте.

Ал қарапайым адамдар қашып кете де, «ақшамен құтылып» кете де алмайды.
А простые люди не могут убежать или «откупиться».

Дәл солар үйлерінен, жақындарынан және тыныш өмірінен айырылады.
Именно они теряют дома, близких и спокойную жизнь.

Олардың үйіне бомба түсуі мүмкін, ал ұлдарын соғысқа алып кетуі мүмкін, әрі олар үйіне қайта оралмауы да мүмкін.
На их дом может прилететь бомба, а их сыновей могут забрать на войну, и они могут не вернуться домой.

Ежелгі замандарда патшалар соғыс қимылдарына өздері жиі қатысатын.
В древние времена цари часто сами участвовали в военных действиях.

Бірақ бүгін бәрі басқаша.
Но сегодня всё по-другому.

Менің ойымша, егер бүгін соғысып жатқан екі мемлекеттің президенті шайқас алаңына өздері шықса, соғыс бір күнде-ақ тоқтар еді.
И я думаю, что если бы сегодня два президента воюющих государств вышли на поле боя, война бы прекратилась за один день.

Ал олар жайлы сарайларда отырған кезде, соғыс жалғасып жатады.
А пока они сидят в комфортных дворцах, война продолжается.

📘 ГРАММАТИКА: «СОҒУ → СОҒЫСУ» 🔽

📑 Пример из текста:
Елдер бір-бірін қылмыс жасады деп айыптап, соғыса бастайды.
Страны обвиняют друг друга в том, что те совершили преступления, и начинают воевать.

🔍 Разбираем «соғысу»
соғу — бить, ударять
соғысу — драться, сражаться, воевать друг с другом

🛠 Схема образования:
соғу → соғысу

👉 Что означает –с / –ыс / –іс?
Это аффиксы ортақ етіс — совместно-взаимного залога.

📌 Они показывают, что действие:
совершается вместе
или направлено друг на друга

🧠 Перевод:
соғу → ударить, бить
соғысу → драться друг с другом, сражаться, воевать

🧩 Примеры в предложениях:
Олар ұзақ жылдар бойы соғысты.
Они воевали много лет.
Мен ешкіммен соғысқым келмейді.
Я не хочу ни с кем воевать.
Екі ел шекара үшін соғысып жатыр.
Две страны воюют из-за границы.
Жолда екі машина соғысып қалды.
На дороге столкнулись две машины.

📌 Сравни:
Ол қабырғаны соқты.
Он ударил стену.

Екі ел бір-бірімен соғысты.
Две страны воевали (били друг друга) друг с другом.

🧩 Примеры других совместных глаголов:

сөйлеу → сөйлесу
говорить → разговаривать друг с другом

көру → көрісу
видеть → увидеться

жазу → жазысу
писать → переписываться

құшақтау → құшақтасу
обнимать → обниматься

сүю → сүйісу
любить / целовать → целоваться


📅 361-КҮН / 361-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🥶 БАЛА КЕЗДЕ ҚЫСТА ТЕМІРДІ ЖАЛАП КӨРДІҢ БЕ?
ПРОБОВАЛ В ДЕТСТВЕ ЛИЗНУТЬ ЗИМОЙ ЖЕЛЕЗКУ?

📌 Глагол дня: жалау - лизать, облизывать

Мүмкін, көп балалар бала кезінде қыста аязда темірді жалап көрген шығар.
Наверное, многие дети пробовали в детстве лизнуть зимой на морозе железку.

Бұл — өте жағымсыз сезім.
Это весьма неприятное ощущение.

Бұған бізді көбіне құрдастарымыз итермелейді, олар мұны өте керемет сезім деп айтады.
К этому нас подталкивают в основном наши сверстники, говоря о том, что это очень классные ощущения.

Неліктен көптеген балалар осы қорқынышты тәжірибеге келіседі?
Почему многие дети соглашаются на этот ужасный эксперимент?

Біріншіден, балалар өте қызығушылық танытады, оларға барлық жаңа нәрсе ұнайды, өйткені олар әлемді белсенді түрде танып біледі.
Ну, во-первых, дети очень любознательны, им нравится всё новое, т.к. они активно познают мир.

Екіншіден, көптеген балалар онсыз да қар жеп көреді, сондықтан әдемі қыраумен жабылған темір де дәмді болып көрінуі мүмкін.
Во-вторых, многие дети и так уже едят снег, и кажется, что и железка, покрытая красивым инеем, тоже может оказаться очень вкусной.

Ал үшіншіден, біздің алдағыш достарымыз осы қорқынышты нәрсеге өте жақсы «жарнама» жасайды.
Ну и в-третьих, наши друзья-обманщики делают этому ужасу очень хорошую рекламу.

Ал балаларда топқа еру сезімі жақсы дамыған, сондықтан оларды ұзақ үгіттеудің қажеті жоқ.
А у детей стадный рефлекс развит хорошо, и их не нужно долго уговаривать.

Қыста тіл темірге жабысып қалса не істеу керек?
Что делать, когда язык прилип зимой к железке?

Оны жылы деммен жылытып көруге тырысу керек.
Попытаться отогреть его тёплым дыханием.

Жылы су құю керек.
Полить тёплой водичкой.

Бірақ ешқандай жағдайда оны кенет жұлып алмау керек.
Но ни в коем случае не отрывать резко.

Егер сіз бәрібір жарақат алып, тілдің терісінің бір бөлігі жыртылып кетсе, уайымдамаңыз — тіл тез жазылады, бірақ аздап шыдау керек болады.
Если вы всё-таки получили травму и от языка оторвалась часть кожи, не переживайте, язык заживает быстро, но чуть-чуть придётся потерпеть.

📘 ГРАММАТИКА: «ТҮРДЕ» — «В ВИДЕ / В ФОРМЕ / ОБРАЗОМ» 🔽

📑 Пример из текста:
өйткені олар әлемді белсенді түрде танып біледі
потому что они активно познают мир

🔍 Разбираем: түрде
түр — вид, форма
түрде — форма со значением:
«в виде», «в форме», «каким образом»

👉 Конструкция с «түрде» используется, чтобы показать способ, форму или характер действия.
💡 Перевод:
— в форме…
— в виде…
— образом…
— способом…

📐 Схема: сипаттама + түрде
👉 белсенді түрде — активно
👉 ресми түрде — официально
👉 ашық түрде — открыто
👉 бейбіт түрде — мирным образом
👉 электронды түрде — в электронном виде

🧩 Примеры:
Ол қазақ тілін белсенді түрде үйреніп жүр.
Он активно изучает казахский язык.
Компания бұл туралы ресми түрде хабарлады.
Компания официально сообщила об этом.
Кейбір адамдар өз ойын ашық түрде айтпайды.
Некоторые люди не высказывают своё мнение открыто.
Олар мәселені бейбіт түрде шешті.
Они решили проблему мирным путём.
Бұл құжат электронды түрде жіберілді.
Этот документ был отправлен в электронном виде.
Балалар әлемді белсенді түрде танып біледі.
Дети активно познают мир.

📌 В разговорной речи часто используют более короткие варианты:

👉 белсенді түрде жұмыс істейді
👉 белсенді жұмыс істейді

👉 ашық түрде айтты
👉 ашық айтты

📌 Близкие по смыслу выражения:

👉 электронды түрде
= электронды жолмен
= электронды пошта арқылы

👉 ашық түрде
= ашық күйде
= ашық қалыпта

📌 Близкие по смыслу слова и конструкции:
— жолмен
— арқылы
— күйде
— қалыпта
— бойынша


📅 362-КҮН / 362-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🤿 ТІЛДІК ОРТАҒА ЕНУ АРҚЫЛЫ ҮЙРЕНУ ӘДІСІ
МЕТОД ПОГРУЖЕНИЯ В ИЗУЧЕНИИ ЯЗЫКА

📌 Глагол дня: бату - погружаться, тонуть

Кеше мен бір танысыммен қазақ тілін үйрену туралы сөйлестім, екеуміз де тіл үйренудің ең тиімді тәсілі — тілдік ортаға ену әдісі деген қорытындыға келдік.
Вчера я поговорил с одним знакомым об изучении казахского языка, и мы оба пришли к выводу, что самым эффективным методом изучения языка является метод погружения.

Тілдік ортаға ену дегеніміз — жаңа ортаға, яғни жаңа тілге біртіндеп сіңісіп, сол тілдің ішінде өмір сүре бастау.
Погружение предполагает, что ты постепенно погружаешься в новую среду, то есть в новый язык, и просто начинаешь жить в нём.

Сен жаңа тілді өміріңнің ажырамас бөлігіне айналдырасың.
Ты делаешь новый язык неотъемлемой частью своей жизни.

Бұл мұхиттың түбіне сүңгитін сүңгуірге ұқсайды.
Это похоже на то, как водолаз погружается на дно океана.

Денеңді су толық қоршап, суға еніп кеткендей, сен де үйреніп жатқан тілге толықтай «батып кетуің» керек.
Подобно тому, как всё твоё тело оказывается окружено водой, ты должен фактически утонуть в изучаемом языке.

Бұл нені білдіреді?
Что это означает?

Сол тілдегі сөздерге қарау керек, мәтіндерді оқу керек, тілді тыңдау керек, сол тілде сөздерді айту керек, сол тілде ән айту керек, сол тілде сөйлесу керек, сол тілде жазу керек, сол тілде ойлау керек, өз ойларыңның бәрін және күнделікті істейтін барлық әрекеттеріңді сол тілге аударып отыру керек.
Нужно смотреть на слова этого языка, читать тексты, слушать язык, произносить слова этого языка, петь на нём, общаться на нём, писать на нём, думать на нём, переводить на этот язык все свои мысли и всё, что ты делаешь каждый день.

Ал осы су астын зерттеуге ұқсайтын үдерісте қанша күн болу керек?
И сколько дней нужно находиться в этом процессе, похожем на подводное исследование?

Еркін жүзуді үйренгенше, яғни тілді еркін меңгеріп, сөйлеп кеткенше.
Пока не поплывёшь, то есть пока свободно не заговоришь.

📘 ГРАММАТИКА: ЗНАЧЕНИЯ ГЛАГОЛА «БАТУ» 🔽

📍 суға бату — утонуть, погрузиться в воду
📍 ойға бату — погрузиться в мысли
📍 қайғыға бату — утопать в печали
📍 күн бату — заход солнца
📍 қарызға бату — погрязнуть в долгах

🔍 Талдау / Анализ:
Бату — ішіне кіріп кету, төмен түсу, терең еніп кету.

👉 «Бату» етістігі тек суға қатысты қолданылмайды.
👉 Бұл сөз ойға, сезімге, табиғатқа және ауыспалы мағынада да жиі қолданылады.

💡 Негізгі мағыналары / Основные значения:
— суға кету
— ішіне ену
— батып жоғалу
— жанға ауыр тию
— терең ойға кету
— төмен түсу

📐 Схема: зат есім + бату (Барыс септік)
👉 суға бату — утонуть
👉 ойға бату — погрузиться в мысли
👉 қайғыға бату — утопать в печали
👉 ұйқыға бату — погрузиться в сон
👉 батпаққа бату — увязнуть в грязи
👉 қарызға бату — погрязнуть в долгах

🧩 1. Суға кету / Погружение в воду
📍Қайық қатты толқыннан кейін батып кетті.
Лодка затонула после сильной волны.
📍Ол өзенге батып кете жаздады.
Он чуть не утонул в реке.
📍Сүңгуір мұхиттың түбіне батып бара жатыр.
Водолаз погружается на дно океана.

🧩 2. Ішіне кіріп кету / Проваливаться внутрь
📍Аяғым қарға батып қалды.
Моя нога провалилась в снег.
📍Машина батпаққа батып қалды.
Машина увязла в грязи.
📍Тас аяғыма қатты батты.
Камень сильно впился в мою ногу.

🧩 3. Жанға ауыр тию / Душевно задевать
📍Оның сөздері маған қатты батты.
Его слова сильно меня задели.
📍Бұл жағдай оның жанына батты.
Эта ситуация тяжело подействовала на него.
📍Адамға әділетсіздік қатты батады.
Несправедливость сильно ранит человека.

🧩 4. Терең ойға немесе сезімге ену / Погружаться в мысли или чувства
📍Ол ұзақ уақыт ойға батты.
Он надолго погрузился в размышления.
📍Кейде адам қайғыға батып кетеді.
Иногда человек погружается в печаль.
📍Мен кітап оқып отырып, басқа әлемге еніп кеткендей болдым.
Когда я читал книгу, мне казалось, будто я погрузился в другой мир.

🧩 5. Күннің батуы / Заход солнца
📍Күн баяу батып бара жатыр.
Солнце медленно садится.
📍Біз күннің батуын тамашаладық.
Мы любовались закатом.
📍Күн батқаннан кейін ауа салқындады.
После захода солнца стало прохладнее.

🧩 6. Ауыспалы мағына / Переносное значение
📍Ол қарызға батып кеткен.
Он погряз в долгах.
📍Кейбір адамдар жұмысқа толықтай батып кетеді.
Некоторые люди полностью погружаются в работу.
📍Ол ұзақ уақыт мұңға батып жүрді.
Он долго пребывал в печали.

📌 «Бату» сөзінің негізгі идеясы:
Бір нәрсенің ішіне терең енуі, төмен түсуі немесе көзден таса болып кетуі.
📌 Сондықтан бұл етістік:
— сумен
— сезіммен
— оймен
— табиғат құбылыстарымен
— ауыспалы мағынада
жиі қолданылады.

📌 Жиі қолданылатын тіркестер:
👉 суға бату
👉 ойға бату
👉 қайғыға бату
👉 мұңға бату
👉 ұйқыға бату
👉 күн бату
👉 батпаққа бату
👉 қарызға бату

📌 Жақын мағыналы сөздер:
— ену
— сүңгу
— кіру
— шөгу
— тереңдеу


📅 363-КҮН / 363-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

⌨️ СІЗ ПЕРНЕТАҚТАДА МӘТІНДІ ЖЫЛДАМ ТЕРЕСІЗ БЕ?
А ВЫ БЫСТРО НАБИРАЕТЕ ТЕКСТ НА КЛАВИАТУРЕ?

📌 Глагол дня: теру - набирать, собирать

Мен мектепте оқып жүрген кезде, анам хатшы болып жұмыс істеді.
Когда я учился в школе, моя мама работала секретарём.

Және күн сайын оған баспа машинасында өте көп мәтін теруге тура келетін.
И каждый день ей нужно было набирать на печатной машинке очень много текста.

Бірақ ол пернелерге қарап, әріптерді іздейтін, сондықтан оның теру жылдамдығы өте баяу болатын.
Но она смотрела на клавиши и искала буквы, её скорость была очень медленной.

Ол он саусақпен және пернетақтаға қарамай теруді үйрететін курстарды тапты.
Она нашла курсы, где обучали печатать всеми 10 пальцами и не глядя на клавиатуру.

Ол сол курстарға жазылып, оқып шықты — нәтижесі керемет болды.
Записалась на эти курсы, прошла их — и результат был фантастическим.

Қазірдің өзінде ол пернетақтада терген кезде оған қарамайды, бірақ оның он саусағы мәтінді жылдам тереді.
До сих пор, когда она печатает на клавиатуре, она не смотрит на неё, но все её 10 пальцев быстро набирают текст.

Бір күні мен де пернетақтада мәтін теру дағдыларымды жақсартуға қатты қызықтым.
Я однажды тоже загорелся желанием повысить свои навыки набора текста на клавиатуре.

Бұл жағынан маған “Клавогонки” (https://klavogonki.ru/) деген тегін сервис көп көмектесті.
И мне в этом сильно помог бесплатный сервис “Клавогонки”.

Ол жерде сен жарыстарға қатысып, пернетақтада мәтін теру жылдамдығыңды дамытасың.
Там ты участвуешь в соревнованиях и развиваешь скорость набора текста на клавиатуре.

Мен барлық саусақпен емес, тек 6 саусақпен терсем де, бұл маған жұмыс үшін жеткілікті.
И хотя я печатаю не всеми пальцами, а только 6-ю, мне этого хватает для работы.

Бірақ қазақ тіліне тән әріптерді мен әлі онша жылдам термеймін.
Правда, специфические казахские буквы я пока печатаю не очень быстро.

📘 ГРАММАТИКА: «ТУРА КЕЛУ» — «ПРИХОДИТЬСЯ / БЫТЬ ВЫНУЖДЕННЫМ» 🔽

📑 Пример из текста:
оған баспа машинасында өте көп мәтін теруге тура келетін
ей приходилось набирать очень много текста на печатной машинке

🔍 Разбираем: тура келу
👉 «Тура келу» — это устойчивое составное выражение со значением:
— приходиться
— быть вынужденным
— быть необходимым по обстоятельствам

📐 Схема: етістік + уға/уге + тура келу
👉 баруға тура келді — пришлось пойти
👉 күтуге тура келеді — приходится ждать
👉 істеуге тура келетін — приходилось делать

📌 Важно: После конструкции всегда используется:
тұйық етістік + барыс септік
✅ баруға тура келеді
✅ күтуге тура келді
✅ үйренуге тура келетін
❌ бару тура келеді

📑 Разбираем пример полностью:
мәтін теруге тура келетін
мәтін теру — набирать текст
теруге — набирать / для набора текста
тура келетін — приходилось

👉 Полный смысл:
«приходилось набирать текст»

🧩 Настоящее время (Осы шақ):
📌 тура келеді — приходится
Маған күн сайын ерте тұруға тура келеді.
Мне каждый день приходится рано вставать.
Бізге көп жұмыс істеуге тура келеді.
Нам приходится много работать.
Оған қазақша сөйлеуге тура келеді.
Ему приходится говорить по-казахски.
Саған ұзақ күтуге тура келе ме?
Тебе приходится долго ждать?

🧩 Прошедшее время (Өткен шақ):
📌 тура келді — пришлось
Маған автобуспен баруға тура келді.
Мне пришлось поехать на автобусе.
Бізге ұзақ күтуге тура келді.
Нам пришлось долго ждать.
Оларға үйде қалуға тура келді.
Им пришлось остаться дома.
Саған ақша төлеуге тура келді ме?
Тебе пришлось платить?

🧩 Будущее время (Келер шақ):
📌 Форма «тура келеді» может выражать будущее время, если есть указание на будущее:
ертең, кейін, келесі аптада и т.д.
Ертең маған ерте тұруға тура келеді.
Завтра мне придётся рано вставать.
Саған бұл жобаны аяқтауға тура келеді.
Тебе придётся закончить этот проект.

📌 Форма «тура келер» часто показывает предположение или вероятность:
Бізге тағы келуге тура келер.
Нам, возможно, придётся прийти ещё раз.

🧩 Регулярное действие в прошлом:
📌 тура келетін — приходилось обычно / регулярно
Бала кезде маған таңертең ерте тұруға тура келетін.
В детстве мне приходилось рано вставать по утрам.
Оған күн сайын қалаға баруға тура келетін.
Ему приходилось каждый день ездить в город.
Бізге қазақша мәтіндерді көп оқуға тура келетін.
Нам приходилось много читать тексты на казахском.

🧩 Разные лица:
📌 Мен
Маған көп жұмыс істеуге тура келеді.
Мне приходится много работать.
📌 Сен
Саған күтуге тура келді.
Тебе пришлось ждать.
📌 Сіз
Сізге ертерек келуге тура келеді.
Вам приходится / придётся приходить пораньше.
📌 Ол
Оған бәрін қайта жасауға тура келді.
Ему пришлось всё переделывать.
📌 Біз
Бізге таксимен қайтуға тура келді.
Нам пришлось возвращаться на такси.
📌 Олар
Оларға жоспарды өзгертуге тура келеді.
Им приходится менять план.

📌 Маңызды айырмашылық / Важное различие

👉 тура келу
— необходимость из-за обстоятельств
— «так сложилось»

👉 мәжбүр болу
— более сильная вынужденность
— давление или принуждение

🧩 Сравнение:
Маған баруға тура келді.
Мне пришлось пойти.
Мен баруға мәжбүр болдым.
Я был вынужден пойти.

📌 «тура келді» — более естественно и разговорно
📌 «мәжбүр болдым» — более сильный и официальный оттенок

📌 Близкие по смыслу конструкции:
👉 мәжбүр болу — быть вынужденным
👉 керек болу — быть нужным
👉 амалсыз — поневоле


📅 364-КҮН / 364-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

✈️ САЯХАТ БІЗГЕ НЕ СЫЙЛАЙДЫ?
ЧТО НАМ ДАРЯТ ПУТЕШЕСТВИЯ?

📌 Глагол дня: саяхаттау - путешествовать

Көптеген адамдар басқа қалалар мен елдерге саяхаттағанды жақсы көреді.
Многие люди любят путешествовать в другие города и страны.

Кейбіреулер саяхатқа шығу үшін жыл бойы ақша жинайды, ал кейбіреулерге ақша жинаудың да қажеті жоқ.
Некоторые откладывают деньги в течение года на путешествие, а у некоторых нет необходимости откладывать деньги.

Саяхаттаған кезде сен табиғаты, климаты, адамдары және тілі басқа жаңа жерге барасың.
Когда ты путешествуешь, ты приезжаешь на новую территорию с другой природой, климатом, людьми и языком.

Шын мәнінде, сен әрдайым өмір сүріп, жұмыс істейтін әлемнен мүлде бөлек басқа әлемге тап боласың.
По сути, ты попадаешь в другой мир, который отличается от того, в котором ты всегда живёшь и работаешь.

Сондықтан саяхаттау әрқашан қызықты әрі әсерлі, өйткені ол саған үнемі жаңа тәжірибе сыйлайды.
Поэтому путешествовать всегда интересно и увлекательно, потому что это всегда даёт тебе новый опыт.

Сен жұмыстан, күйбең тіршіліктен алыстайсың.
Ты отвлекаешься от работы, от суеты.

Оған қоса, біз кейде бірсарынды өмірден жалығып кетеміз.
Да и нам иногда надоедает однообразие.

Ал айналаңдағы бүкіл әлем өзгерген кезде, бұл саған жақсы әсер етеді.
А когда весь мир вокруг тебя меняется, это положительно на тебя влияет.

Кейде саяхаттан кейін адамдар белгілі бір жерде мәңгі қалу туралы шешім қабылдайды, өйткені ол жер оларға қатты әсер етті.
Иногда после путешествия люди принимают решение навсегда остаться в каком-то месте, потому что оно их так сильно впечатлило.

Кейбір адамдар саяхатты өмірінің мақсатына айналдырады.
Некоторые люди ставят путешествия целью своей жизни.

Олар: «Мен бай болған кезде, бүкіл әлемді аралап, түрлі тағамдардың дәмін татып, әртүрлі адамдармен танысатын боламын», — дейді.
Они говорят: «Когда я стану богатым, я буду постоянно путешествовать по всему миру, пробовать разные блюда, знакомиться с разными людьми».

📘 ГРАММАТИКА: «ОҒАН ҚОСА», «СОНЫМЕН ҚАТАР» И ДРУГИЕ СВЯЗКИ 🔽 📑 Пример из текста:
Оған қоса, біз кейде бірсарынды өмірден жалығып кетеміз.
К тому же нам иногда надоедает однообразная жизнь.

🔍 Разбираем: оған қоса
👉 «Оған қоса» — это устойчивое вводное выражение со значением:
— к тому же
— кроме того
— вдобавок
— помимо этого

📐 Буквально:
оған — к этому
қоса — добавляя / прибавляя

👉 Полный смысл:
«добавляя к этому»

📌 В разговорной речи это одна из самых популярных связок.

📑 Примеры:
Оған қоса, ауа райы да нашар болды.
К тому же погода тоже была плохой.
Оған қоса, ол қазақша жақсы сөйлейді.
Кроме того, он хорошо говорит по-казахски.
Оған қоса, біз уақытты үнемдейміз.
Помимо этого, мы экономим время.

🧩 Сонымен қатар
📌 кроме того / а также / наряду с этим
👉 Более нейтральный и книжный вариант.
📌 Может быть:
— вводной конструкцией
— союзным сочетанием

📑 Примеры:
Сонымен қатар, бұл пайдалы тәжірибе.
Кроме того, это полезный опыт.
Ол ағылшынша біледі, сонымен қатар қазақша сөйлейді.
Он знает английский, а также говорит по-казахски.

📌 Часто используется:
— в статьях
— в новостях
— в официальной речи

📌 Если «сонымен қатар» стоит в начале предложения как вводная конструкция, после него обычно ставится запятая:
✅ Сонымен қатар, бұл өте маңызды.
📌 Если оно соединяет части предложения как союз, запятая ставится только перед ним:
✅ Ол ағылшынша біледі, сонымен қатар қазақша сөйлейді.

🧩 Бұдан басқа
📌 кроме этого / помимо этого

📐 Буквально:
«кроме этого, или от этого другое»

📑 Примеры:
Бұдан басқа, бізде тағы бірнеше мәселе бар.
Кроме этого, у нас есть ещё несколько проблем.
Бұдан басқа қандай ұсыныстарыңыз бар?
Какие ещё предложения у вас есть?

🧩 Оның үстіне
📌 более того / к тому же / вдобавок

📐 Буквально:
«сверх этого»
👉 Очень естественная разговорная конструкция.

📑 Примеры:
Оның үстіне, біз кешігіп қалдық.
К тому же мы опоздали.
Оның үстіне, баға да қымбат.
Более того, цена тоже высокая.

📌 Часто усиливает аргумент.
🧩 Тағы да
📌 ещё / снова / ещё раз

📑 Примеры:
Тағы да рақмет.
Ещё раз спасибо.
Тағы да бір мәселе бар.
Есть ещё одна проблема.

🧩 Қоса алғанда
📌 включая

📐 Схема:
зат есім + табыс септік + қоса алғанда

📌 Обычно существительное стоит в табыс септік:
-ды/-ді
-ты/-ті
-ны/-ні
-н

📑 Примеры:
Балаларды қоса алғанда он адам келді.
Пришли десять человек, включая детей.
Салықты қоса алғанда бағасы жүз мың теңге.
Цена — сто тысяч тенге, включая налог.

🧩 Бірге
📌 вместе с
👉 «Бірге» — это септеулік шылау (послелог).
📌 Обычно требует көмектес септік:
-мен/-бен/-пен

📑 Примеры:
Мен достарыммен бірге бардым.
Я пошёл вместе с друзьями.
Ол отбасымен бірге саяхаттады.
Он путешествовал вместе с семьёй.

🧩 Осыған байланысты
📌 в связи с этим

📑 Примеры:
Осыған байланысты жиналыс кейінге қалдырылды.
В связи с этим собрание перенесли.

🧩 Сол себепті
📌 поэтому / по этой причине
👉 Это союз причины и следствия.

📑 Примеры:
Мен шаршадым, сол себепті ерте жаттым.
Я устал, поэтому лёг спать рано.
Күн суық болды, сол себепті біз үйде қалдық.
Было холодно, поэтому мы остались дома.

📌 После «сол себепті» запятая не ставится.
🧩 Тіпті
📌 даже
👉 Это күшейткіш демеулік (усилительная частица).

📑 Примеры:
Тіпті балалар да түсінді.
Даже дети поняли.
Тіпті ол да таңғалды.
Даже он удивился.

📌 После «тіпті» запятая не ставится.

📌 Разница между популярными связками:

👉 оған қоса
— разговорное и живое
— «к тому же»

👉 сонымен қатар
— более нейтральное и книжное
— «кроме того / а также»

👉 оның үстіне
— усиление аргумента
— «более того»

👉 бұдан басқа
— перечисление дополнительных пунктов
— «кроме этого»

📘 Грамматикалық анықтама / Грамматическая справка

📌 Қыстырма сөздер (вводные конструкции):
👉 оған қоса
👉 оның үстіне
👉 бұдан басқа
👉 сонымен қатар (в некоторых случаях)

📌 Жалғаулық шылаулар (союзные конструкции):
👉 сол себепті
👉 сонымен қатар

📌 Септеулік шылаулар (послелоги):
👉 бірге
👉 байланысты

📌 Демеулік шылаулар (частицы):
👉 тіпті
👉 да/де


📅 365-КҮН / 365-Й ДЕНЬ

📹 Видео к уроку

🎓 ҚАЗАҚ ТІЛІН ҮЙРЕНГЕН 365 КҮННЕН КЕЙІН НЕ ӨЗГЕРДІ?
ЧТО ИЗМЕНИЛОСЬ ПОСЛЕ 365 ДНЕЙ ИЗУЧЕНИЯ КАЗАХСКОГО ЯЗЫКА?

📌 Глагол дня: есеп беру - давать отчет, отчитываться

Міне, “Қазақ тілін бір жылда үйрену” марафоны да аяқталды.
Ну вот и прошёл марафон «Казахский язык за год».

Бүгін — марафонның соңғы күні, сондықтан сіздердің алдарыңызда есеп беретін уақыт келді.
Сегодня последний день марафона, и пришло время отчитаться перед вами.

Мен қазақ тілін үйрендім бе, қазақша сөйлей бастадым ба?
Выучил ли я казахский язык, заговорил ли на нём?

Иә деуге де, жоқ деуге де болады.
И да, и нет.

Жоқ, өйткені мен әлі күнге дейін жаңалықтардағы немесе видеолардағы жылдам сөйлеген сөзді толық түсіне алмаймын және кез келген сөйлемді еркін құрастыра бермеймін.
Нет, потому что я до сих пор могу не понимать быструю речь в новостях или видео, и не любое предложение у меня получается построить.

Бірақ иә, өйткені жалпы алғанда мен қазақша сөйлеуді түсініп, сөйлеп және оқи бастадым
Но да, потому что в целом я стал понимать казахскую речь, говорить и читать.

Мақсаттарыма жеттім бе?
Достигнуты ли цели?

Әрине, жеттім.
Да, конечно, достигнуты.

Осы бір жыл ішінде мен ең негізгі 365 етістікті меңгеріп, олардың әрқайсысымен мәтін құрастырдым.
За этот год я прошёл 365 самых основных глаголов и составил текст с каждым из них.

Грамматиканың негізгі ережелерін меңгеріп, енді түрлі мәтіндік құрылымдар мен сөз тіркестерін түсінетін деңгейге жеттім.
Изучил все основные правила грамматики и теперь понимаю любые текстовые конструкции и выражения.

Сондай-ақ айтылым мен диалог жүргізу дағдыларымды жақсарттым.
Отточил навыки произношения и ведения диалога.

Ал енді не істеймін?
Что дальше?

Ендігі мақсат — дағдыларымды одан әрі жетілдіру ғана.
Дальше только шлифовать свои навыки.

Яғни, кітаптар оқу, сөздік қорымды кеңейту және сөйлеу дағдымды дамыту үшін көбірек сөйлесу.
То есть читать книги, расширять словарный запас и побольше общаться, чтобы развивать свою речь.

Сондықтан ертең біз қазақ тілінде кез келген тақырыпта еркін сөйлесу деңгейіне жету үшін екінші марафонды бастаймыз.
И поэтому завтра мы запустим второй марафон, чтобы выйти на уровень свободного общения на любую тему на казахском языке.

📘 ГРАММАТИКА: «АЛДАРЫҢЫЗДА / АЛДЫНДА» — «ПЕРЕД КЕМ-ТО» 🔽

📑 Пример из текста:
Сіздердің алдарыңызда есеп беретін уақыт келді.
Пришло время отчитаться перед вами.

🔍 Разбираем слово: алдарыңызда
👉 «Алдарыңызда» — это форма служебного имени «алд / алды» со значением:
— перед вами
— в вашем присутствии

📐 Как строится форма: алд + ар + ыңыз + да
📌 алд
— перед
📌 ар
— множественное число
📌 ыңыз
— ваше (уважительная форма)
📌 да
— жатыс септік (местный падеж)
👉 алдарыңызда
= перед вами

📌 Буквально:
«перед вашей стороной / в вашем присутствии»

📌 В казахском языке такие формы меняются по лицам:
👉 алдымда — передо мной
👉 алдыңда — перед тобой
👉 алдыңызда — перед Вами
👉 алдында — перед ним / ней
👉 алдымызда — перед нами
👉 алдарыңда — перед вами
👉 алдарыңызда — перед вами (уважительно)

📌 Менің алдымда - передо мной
Маған көпшіліктің алдында сөйлеу қиын.
Мне трудно выступать перед публикой.

📌 Сенің алдыңда - перед тобой
Мен сенің алдыңда кінәлімін.
Я виноват перед тобой.

📌 Сіздің алдыңызда - перед Вами (ед. число, уважительно)
Мен сіздің алдыңызда есеп бердім.
Я отчитался перед Вами.

📌 Оның алдында - перед ним / перед ней
Ол мұғалімнің алдында жауап берді.
Он отвечал перед учителем.

📌 Біздің алдымызда - перед нами
Біздің алдымызда үлкен мақсат тұр.
Перед нами стоит большая цель.

📌 Сендердің алдарыңда - перед вами (множественное число, ровесники)
Мен сендердің алдарыңда ән айттым.
Я спел перед вами.

📌 Сіздердің алдарыңызда - перед вами (множественное число, уважительно)
Бүгін сіздердің алдарыңызда сөз сөйлеймін.
Сегодня я выступаю перед вами.

📌 Олардың алдында - перед ними
Мен олардың алдында қателестім.
Я ошибся перед ними.

📌 Важно: В казахском языке местоимение часто можно не использовать, потому что лицо уже понятно из окончания.

✅ сіздердің алдарыңызда
✅ алдарыңызда
Оба варианта правильные.

📌 Разница:
👉 сіздердің алдарыңызда
— более официально
— более эмоционально
— сильнее подчёркивается обращение к аудитории

👉 алдарыңызда
— короче
— разговорнее
— естественнее в обычной речи

📌 Частые устойчивые сочетания:
👉 көз алдында — перед глазами
👉 халық алдында — перед народом
👉 барлығының алдында — перед всеми
👉 сахна алдында — перед сценой

📌 Временное значение: Слово «алдында» может означать не только место, но и время.
👉 Сабақтың алдында кофе іштім.
Перед уроком я выпил кофе.
👉 Жиналыс алдында құжаттарды тексердім.
Перед собранием я проверил документы.

📌 Похожие служебные имена:
👉 алдында — перед
👉 артында — позади / за
👉 жанында — рядом
👉 ішінде — внутри
👉 үстінде — на поверхности
👉 астында — под
👉 ортасында — посередине




 <<  Марафон, стр.17 Наверх ↑ Пословицы  >> 

Казахский язык. Просто о сложном © Татьяна Валяева,  2007–2026
Главная
Цвета текста на сайте
Поиск по сайту
Гид по изучению
грамматики
Грамматика детям
Существительные
Послелоги
Прилагательные
Числительные
Глаголы
Личные окончания
Причастия
Местоимения
Наречия
Проверь себя!
Упражнения
Тесты
Словарь
Разговорник
Практика
Песни
Сказки
Пословицы
Гостевая книга
Автор
kaz-tili@yandex.kz
Телеграм-канал
Канал в MAX
WhatsApp-группа